Shqetësimi ndërkombëtar për situatën në Iran po rritet, pasi ditët e fundit është bërë e qartë se regjimi teokratik është i vendosur të shkojë deri në fund për të shtypur protestat kundër qeverisë që po përfshijnë vendin.
Sipas Agjencisë së Lajmeve për Aktivistët e të Drejtave të Njeriut, më shumë se 544 persona janë vrarë gjatë 15 ditëve të fundit, përfshirë edhe tetë fëmijë, ndërsa përleshjet mes protestuesve dhe forcave të sigurisë vazhdojnë çdo natë me intensitet të lartë.
Pavarësisht deklaratave të Ministrit të Jashtëm iranian, Abbas Araghchi, se “situata është nën kontroll të plotë” pas episodeve të dhunshme të fundjavës, duket se protestuesit janë të vendosur të vazhdojnë rezistencën dhe nuk përjashtohet mundësia e përballjes me masa shtypëse edhe më të ashpra.
Sipas CNN, disa deputetë iranianë kanë kërkuar nga Ministri i Informacionit të rifillojë patrullimet e forcës paramilitare Basij për të rivendosur rendin në kryeqytet dhe qytetet e tjera. Por kush janë Basij dhe pse janë kontestuese?
Kush janë Basij?
Termi “Basij” në persisht do të thotë “mobilizim” dhe i referohet një organizate vullnetare paramilitare që shërben si mbështetje për Gardën e Revolucionit Islamik (IRGC), një degë e fuqishme e ushtrisë iraniane e caktuar për të mbrojtur sistemin politik.
Basij u themelua menjëherë pas Revolucionit Islamik të vitit 1979 nga ajatollah Ruhollah Khomeini, i cili deklaroi se Irani nuk mund të shkatërrohej kurrë sa të kishte një milici me 20 milionë anëtarë.
Kjo milici kombëtare rekruton anëtarë nga zonat rurale dhe urbane, duke u organizuar kryesisht rreth xhamive në Teheran dhe qytete të mëdha. Shumica e pjesëmarrësve janë të rinj nga shtresat më të varfra dhe konservatore të shoqërisë.
Me prezencë në pothuajse çdo qytet dhe fshat në Iran, Basij vepron si forcë ndihmëse e kontrollit shtetëror, duke kryer edhe detyra si “policia e moralit” në pika kontrolli dhe hapësira publike, dhe duke u përfshirë në shtypjen e protestave kundër qeverisë.
Gjatë luftës Iran–Irak, qindra mijëra njerëz u regjistruan vullnetarisht në Basij, përfshirë edhe fëmijë 12-vjeçarë dhe të moshuar, pas një fushate të suksesshme rekrutimi në shkolla dhe propagandë masive mediatike. Historianët thonë se IRGC përdori anëtarët e Basij për sulme “valë-njerëzore”, si pastrime të zonave të minuara ose për të tërhequr zjarret e armikut.
Roli i tyre u forcuar ndjeshëm pas vitit 2003, kur u riorganizuan dhe fuqizuan për shkak të frikës nga një pushtim i mundshëm perëndimor ose amerikan. Që atëherë, Basij shfaqet rregullisht në fazat e para të kryengritjeve dhe trazirave sociale.
Në vitin 2009, ata morën pjesë në kontrollin e turmës gjatë protestave kundër rezultateve të zgjedhjeve presidenciale, ndërsa në 2022 ishin pjesë e shtypjes së protestave pas vdekjes së 22-vjeçares Mahsa Amini, ndërsa ishte në paraburgim nga “policia e moralit”.
Sipas CNN, Basij janë ndër forcat e sigurisë të vendosura në shumë qytete për të përballuar valën aktuale të protestave, e konsideruar nga disa si më e fuqishmja e viteve të fundit.
Mediet shtetërore raportojnë për humbje edhe në radhët e forcave të sigurisë, përfshirë anëtarët e milicisë. Ka indikacione që Basij po përfshihet edhe në monitorimin e aktiviteteve online gjatë protestave. Në një postim në Telegram më 10 janar, agjencia Basij News Agency, kanali zyrtar i milicisë, njoftoi se faqe interneti dhe llogari në rrjetet sociale janë bllokuar dhe se “po vazhdojnë arrestimet e blogerëve që mbështesin trazirat”.
Milicia Basij dhe disa komandantë të saj janë herë pas here objekt i sanksioneve nga qeveria amerikane për shkelje të të drejtave të njeriut, shtypje të dhunshme të protestave studentore dhe përdorimin e luftëtarëve të mitur.
