Nga Dashnor Kaloçi
Ishulli i Sazanit dhe i gjithë Gjiri i Vlorës i cili këto dy tre ditë është bërë kryefjala e pjesës më të madhe të mediave shqiptare dhe më gjerë atyre të rajonit, për shkak të vizitës që bëri aty Ivanka Trump (vajza e presidentit të SHBA-ve) me bashkëshortin e saj, Jared Kushner, të shoqëruar nga një numër i madh arkitektësh, për shkak të planeve të tyre për të investuar në fushën e turizmit, nuk është hera e parë që merr një vëmendje kaq të madhe. Gjiri i Vlorës “ka parë dhe ka pritur” edhe në të kaluarën personalitete të larta nga bota, madje nga më të mëdhenjtë të globit! Siç ishte kreu i ish – BRSS-së (Bashkimi i Republikave Socialiste Sovjetike), Nikita Sergejeviç Hrushov, me ministrin e Mbrojtjes, Marshallin Rodion Malinovsky, që e vizituan atë vend më 1 qershor të vitit 1959. Të shoqëruar nga Enver Hoxha, kryeministri Mehmet Shehu, ministri i Mbrojtjes Popullore, gjeneral-leitnant Beqir Balluku dhe personalitete të tjera të lartë të udhëheqjes shqiptare të asaj kohe, Nikita Hrushov dhe Malinovski qëndruan gjatë në Bazën Ushtarake Detare të Pashalimanit, e konsideruar si një nga më të rëndësishmet e Traktatit të Varshëvës në Mesdhe, për shkak të pozicionit të saj gjeostrategjik.
Dy vjet para asaj vizite, në Gjirin e Vlorës kishte ardhur gjithashtu edhe nga ministri tjetër i Mbrojtjes së Bashkimit Sovjetik të asaj kohe, Marshalli George Zhukov, i konsideruar si Heroi i Luftës së Dytë Botërore, i cili gjatë vizitës së tij në Shqipëri në tetorin në vitit 1957, i kushtoi një vëmendje dhe rëndësi tepër të veçantë edhe Bazës Ushtarake të Pashalimanit, që gjendet edhe sot në pjesën jugore të Gjirit të Vlorës.
Si Zhukovi, ashtu dhe Malinovski e Hrushovi, ishin të parët dhe të fundit personalitete të larta të Lindjes Komuniste që e vizituan Gjirin e Vlorës dhe objektet ushtarake të instaluara në atë zonë, pasi me prishjen e marrëdhënieve zyrtare në mes Moskës dhe Tiranës, udhëheqësit kinezë me të cilët u lidh Shqipëria më pas, si Çu En Lai, në vitin 1963, apo Presidenti i Vietnamit Ho Shi Min, në gusht 1957, gjatë vizitave të tyre në vendin tonë, nuk i kushtuan ndonjë vëmendje të madhe asaj!
Por, ishulli i Sazanit dhe i gjithë Gjiri i Vlorës, që nga ajo kohë e më pas, madje deri në vitin 1991, edhe pse Shqipëria komuniste nën udhëheqjen e Enver Hoxhës dhe pasardhësit të tij, Ramiz Alia, ka qenë një vend tejet i izoluar nga bota dhe jashtë pakteve ushtarake të Traktatit të Varshavës e NATO-s, për shkak të rëndësisë së madhe gjeostrategjike, ai vend ka qenë objekt i dhjetrave incidenteve ndërkufitare, ku anije dhe mjete të tjera lundruese, italiane, greke, jugosllave apo dhe nga shtete të tjera nga e gjithë bota, me apo pa shkak, shkelin ujërat shqiptare në afërsi të Sazanit, madje deri në thellësi të Gjirit të Vlorës.
Një incident i tillë ka ndodhur edhe më 30 prill të vitit 1970, ku një anije (peshkarexhë) italiane “Zeus-2”, jo vetëm që shkeli ujërat shqiptare, por u përfshi në një shkëmbim zjarri me anijen shqiptare (Kater Silurues), të Marinës Ushtarake-Detare, e cila tentoi ta tërhiqte atë në drejtim të Portit të Vlorës.
Për më shumë rreth kësaj, na njohin dokumentet arkivore të nxjerra nga Arkivi i Ministrisë së Punëve të Brendshme, ku ndodhet komunikata operative sekrete që hedh dritë mbi atë ngjarje, e cila publikohet për herë të parë dhe me faksimilen përkatëse, nga Memorie.al
KOMUNIKATA OPERATIVE SEKRETE E MINISTRISË SË BRENDSHME TË DATËS 4 MAJ 1970, MBI NGJARJEN NË AFËRSI TË ISHULLIT TË SAZANIT, ME INCIDENTIN NË MES ANIJES ITALIANË “ZEUS – 2” DHE KATERIT SILURUES TË FORCAVE LUFTARAKE DETARE SHQIPTARE
REPUBLIKA POPULLORE E SHQIPËRISË Sekret
MINISTRIA E PUNËVE TË BRENDSHME Ekzemplar Nr. 1
DEGA E PËRGJITHSHME Tiranë, më 4.5.1970
KOMUNIKATË OPERATIVE NR. 102
Më datën 30.4.1970, ora 6.30, motobarka jonë e peshkimit, “Antonio Gramshi”, ka njoftuar repartin Nr. 9510 Vlorë, se në ujërat tona, 5 – 6 milje në perëndim të bregdetit Sazan – Vjosë – Seman, janë diktuar 4 peshkatore italiane, duke gjuajtur peshk. Gjithashtu njofton se me shumë vështirësi, vazhdon të ndalojë njërën nga peshkatoret italiane, e cila bën të gjitha përpjekjet për të dalë nga ujërat tonë territoriale dhe të shkëputet prej saj, sikurse bënë tre peshkatoret e tjera italiane.
Në orën 07.00, komanda e repartit të sipërm, nisi me shërbim në këtë drejtim një Katër Silurues, i cili mbas kërkimeve që bëri në atë rajon, në orën 9.55, në distancën 12.8 milje në perëndim të Kepit të Semanit, diktoi shkelësen e ujërave tona territoriale, peshkarexhën italiane pa flamur, me emrin “Zeus – 2”, e cila ndiqej nga peshkatorja jonë “Antonio Gramshi”
Kateri jonë, me sinjalizime dhe manovra të shumta, tentojë ta ndalojë atë, me qëllim që ta shoqëronte në portin e Vlorës, por peshkatorja “Zeus- 2”, vazhdoi lëvizjen për t’u larguar sa më tepër në perëndim, duke përdorur radio-lokacionin dhe zhvillonte bisedime me radiofoni me korrespodentin e saj. Meqenëse se kjo nuk iu bind sinjaleve të shumta për t’u ndaluar, Kateri jonë në shenjë paralajmërimi qëlloj me mitraloz një breshëri të shkurtër dhe pastaj tre breshëri të tjera, me gjithsej 14 fishekë.
Drejtimi i qitjes ka qenë në ajër, në kënd 60 gradë anash peshkatores italiane dhe asnjë nga predhat nuk e ka prekur atë. Në këtë kohë “Zeus-2” ndaloj, por nuk pranoj kursin në drejtim të Vlorës, duke pretenduar se kishte avari, dhe në asnjë mënyrë nuk pranoj të kapte cimën e peshkatores tonë për ta rimorkiuar. Në fakt, “Zeus-2”, nuk kishte avari dhe ajo vazhdonte lëvizjen ngadalë dhe në mënyrë të maskuar në drejtim të perëndimit.
Në orën 13.00, rreth një milje në afërsi të Katerit, fluturoj një hidroplan, i cili u largua menjëherë në drejtim të perëndimit. Në orën 15.00, në bordin e peshkatores “Zeus-2”, u akostua një motoskaf italian, i armatosur me mitraloz. Në orën 15.25, Kateri ynë u largua nga ai rajon, për arsye se nga shkarkimi i baterive u ndërpre ndërlidhja dhe u njoftua se do të dërgohej një anije tjetër për zëvendësimin e tij. Në këtë kohë peshkatorja “Zeus-2”, u largua.
Peshkatorja “Zeus-2”, ka shkelur edhe herë të tjera ujërat tona, gjë kjo që vërtetohet nga deponimet e ekuipazhit të peshkatores italiane “Maria – Dorio”, që është kapur duke gjuajtur peshk në ujërat tonë në datën 14.XI.1968. Duke marrë për bazë se kjo anije është e pajisur me mjete radiollokative dhe ka hyrë edhe herë të tjera në ujërat tona si anije peshkatore, mendojmë se me anë të gjuetisë, ajo maskon veprimet e saj me qëllim zbulimi dhe akte diversioni.
Kjo përforcohet nga fakti që kjo peshkatore asnjëherë nuk ka pranuar t’u nënshtrohet kërkesave të anijeve tona dhe vetëm për këtë peshkatore është dërguar në ndihmë hidroplani dhe motoskafi i armatosur./ Memorie.al
