Guaskat janë aq të shumta, sa shpesh nuk ua kushtojmë vëmendjen. Shkencëtarët kanë vlerësuar se vetëm një pjesë e vogël e bregdetit në Gjirin e Kalifornisë përmbante rreth 2 trilionë guaska. Nëse çdo njeri në Tokë do të shkonte atje, secili mund të merrte gati 1000 guaska.
Por nga vijnë gjithë këto guaska dhe çfarë na tregojnë ato?
Guaskat janë skeletet e kafshëve detare. Ato janë mbetjet e organizmave të vdekur, kryesisht të molusqeve si kërmijtë, midhjet, gocat e detit dhe fistonët. Ndryshe nga njerëzit, këto kafshë kanë skelet të jashtëm, pra guaskën e kanë nga jashtë trupit.
Kur flasim për guaskat, zakonisht kemi parasysh guaskat e molusqeve, sepse ato janë më të zakonshmet në plazhe. Edhe kafshë të tjera detare kanë skelete, si biskotat e detit apo brahiopodët, por molusqet janë më të përhapurat.
Këto kafshë i ndërtojnë guaskat për të mbrojtur trupin e butë nga grabitqarët dhe nga kushtet e mjedisit. Guaskat i ndihmojnë gjithashtu të qëndrojnë të qëndrueshme në fundin e detit, të rriten ose të lëvizin më lehtë. Ashtu si kockat tona mbajnë muskujt, edhe guaskat shërbejnë si kornizë ku kapen muskujt e kafshëve detare. Disa, si fistonët, madje mund të notojnë duke hapur e mbyllur guaskën.
Procesi i ndërtimit të guaskës quhet biomineralizim. Shumica e guaskave përbëhen nga karbonat kalciumi, i njëjti mineral që gjendet te guri gëlqeror. Ka mbi 50,000 lloje molusqesh sot, dhe secili krijon një guaskë të ndryshme, gjë që shpjegon larminë e madhe të formave dhe madhësive.
Guaskat mund të zgjasin qindra ose mijëra vjet. Disa përfundojnë në breg, të tjera varrosen në fund të detit dhe, me kalimin e kohës, kthehen në fosile. Në fakt, guaskat janë ndër fosilet më të zakonshme.
Për studiuesit, guaskat janë shumë të vlefshme. Me metoda si datimi me karbon, mund të përcaktohet mosha e tyre. Ato ruajnë informacione për klimën e kaluar, mjedisin ku kanë jetuar dhe madje edhe mënyrën si ka vdekur kafsha.
Çdo guaskë është si një ditar i vogël i së shkuarës. Nëse di ta “lexosh”, ajo mund të tregojë histori magjepsëse për jetën në det shumë kohë më parë.
