Gjatë historisë, disa veprime kanë qenë aq të rënda, sa kërkesa për drejtësi është përcjellë brez pas brezi. Megjithatë, shumë shtete kanë zgjedhur heshtjen ose shmangien e përgjegjësisë për krimet e së shkuarës. Nga mizoritë koloniale te konfliktet moderne, refuzimi për të kërkuar falje zyrtare ka shkaktuar polemika të vazhdueshme dhe dhimbje të thellë. Ky artikull shqyrton 15 raste të njohura kur shtetet zgjodhën heshtjen në vend të faljes, duke lënë pasoja të qëndrueshme për viktimat dhe marrëdhëniet ndërkombëtare.
1. Japonia dhe “gratë e ngushëllimit” gjatë Luftës së Dytë Botërore
Japonia përballet prej vitesh me presion, veçanërisht nga Koreja e Jugut dhe Kina, që të kërkojë falje të plotë për detyrimin e grave në skllavëri seksuale gjatë Luftës së Dytë Botërore. Edhe pse autoritetet japoneze kanë pranuar vuajtjet, mosmarrëveshjet mbi formulimin dhe politika e brendshme kanë penguar një falje të qartë, duke mbajtur gjallë tensionet në Azi.
2. Turqia dhe gjenocidi armen
Pavarësisht provave historike dhe njohjes ndërkombëtare, Turqia nuk ka kërkuar kurrë falje zyrtare për vrasjet masive të armenëve në vitin 1915. Ajo vazhdon të kundërshtojë përdorimin e termit “gjenocid”, duke shprehur vetëm keqardhje, gjë që nuk mjafton për Armeninë dhe pasardhësit e viktimave.
3. Britania dhe uria e Bengalit
Miliona njerëz vdiqën gjatë urisë së Bengalit në vitin 1943, nën sundimin kolonial britanik. Edhe pse politikat britanike kontribuuan në katastrofë, Mbretëria e Bashkuar nuk ka kërkuar një falje zyrtare, duke e quajtur vetëm një “ngjarje tragjike”.
4. Franca dhe lufta e Algjerisë
Gjatë luftës për pavarësinë e Algjerisë, Franca përdori tortura dhe kreu masakra ndaj civilëve. Presidenti Emmanuel Macron ka pranuar se janë kryer “krime”, por shteti francez nuk ka kërkuar ende një falje të plotë zyrtare.
5. Shtetet e Bashkuara dhe skllavëria
Pavarësisht shekujve të skllavërisë dhe padrejtësive racore sistematike, qeveria federale amerikane nuk ka kërkuar kurrë falje zyrtare për skllavërinë. Disa shtete individuale kanë shprehur falje, por në nivel kombëtar flitet vetëm për “keqardhje”.
6. Spanja dhe mizoritë koloniale në Amerikën Latine
Në vitin 2025, ministri i Jashtëm i Spanjës pranoi “dhimbjen dhe padrejtësitë” e shkaktuara ndaj popujve indigjenë gjatë pushtimit të Amerikës. Kjo shënoi një ndryshim të rëndësishëm qëndrimi, megjithëse Spanja më herët kishte refuzuar faljet formale për krimet koloniale.
7. Rusia dhe masakra e Katinit
Në vitin 1940, Bashkimi Sovjetik ekzekutoi mijëra oficerë polakë në pyllin e Katinit. Rusia e pranoi përgjegjësinë në vitin 1990, por nuk ka dhënë një falje shtetërore zyrtare, duke shkaktuar pakënaqësi në Poloni.
8. Kina dhe sheshi Tiananmen
Pas shtypjes së dhunshme të protestave pro-demokracisë në vitin 1989, Kina ka refuzuar të njohë ose të kërkojë falje për vrasjet. Diskutimi për ngjarjen është i censuruar rëndë, ndërsa organizatat e të drejtave të njeriut vazhdojnë të kërkojnë përgjegjësi.
9. Australia dhe pagat e vjedhura të indigjenëve
Edhe pse Australia ka kërkuar falje për “Brezat e vjedhur”, ajo nuk ka dhënë falje të plotë për mbajtjen sistematike të pagave të indigjenëve. Disa shtete, si Australia Perëndimore, kanë kërkuar falje dhe ka ofruar kompensim, por debati vazhdon në nivel kombëtar.
10. Italia dhe krimet në Libi
Gjatë sundimit kolonial në Libi, Italia kreu ekzekutime masive dhe krijoi kampe përqendrimi. Në vitin 2008 u dha një falje e pjesshme dhe një marrëveshje kompensimi, por jo një falje e plotë shtetërore.
11. Belgjika dhe mizoritë në Kongo
Regjimi i mbretit Leopold II ishte përgjegjës për miliona vdekje në Kongon e Lirë. Belgjika ka shprehur “keqardhje të thellë”, por ka shmangur një falje të drejtpërdrejtë, duke shkaktuar kritika të vazhdueshme.
12. Kanadaja dhe sterilizimi i detyruar i indigjenëve
Sterilizimet e detyruara ndaj grave indigjene vazhduan deri në vitet 1970. Megjithë provat dhe paditë, qeveria federale nuk ka kërkuar ende një falje të plotë, ndërsa viktimat kërkojnë drejtësi dhe dëmshpërblim.
13. Indonezia dhe dhuna në Timorin Lindor
Pas referendumit për pavarësi në vitin 1999, forcat indoneziane u akuzuan për mizori të rënda. Indonezia ka shprehur vetëm “keqardhje” dhe ka shmangur një falje formale, gjë që konsiderohet e pamjaftueshme nga viktimat.
14. Portugalia dhe skllavëria koloniale
Portugalia luajti rol kyç në tregtinë transatlantike të skllevërve, duke deportuar miliona afrikanë. Edhe pse autoritetet pranojnë dhimbjen e së shkuarës, nuk është dhënë një falje zyrtare shtetërore.
15. Izraeli dhe Nakba
Palestinezët përkujtojnë çdo vit Nakbën, dëbimin masiv gjatë krijimit të Izraelit në vitin 1948. Izraeli nuk ka kërkuar kurrë falje për këto ngjarje, ndërsa palestinezët dhe organizatat e të drejtave të njeriut vazhdojnë të kërkojnë njohje dhe përgjegjësi.
