Nga patatet e skuqura të Fritland deri te statuja e heroit mesjetar Skënderbe në Schaerbeek, diaspora shqiptare është ndërthurur në vetë indin e Brukselit, shpesh aq natyrshëm sa prania e saj duket si një sekret i ruajtur mirë.
Me rreth 60,000 shqiptarë që e quajnë Belgjikën shtëpinë e tyre, rrugëtimi i këtij komuniteti përcaktohet nga aventura dhe qëndrueshmëria, duke filluar me një tren të vetëm refugjatësh nga ish-Jugosllavia në vitin 1956.
INSTAT (Instituti i Statistikave i Shqipërisë) vlerëson se numri i shqiptarëve që jetojnë jashtë vendit është rreth 2.2 milionë, me rreth 60,000 që aktualisht jetojnë në Belgjikë dhe rreth 40,000 në rajonin e Brukselit (kryesisht në Schaerbeek).
Prania e tyre është më pak e dukshme krahasuar me diasporat e tjera në Belgjikë. Megjithatë, nëse i kushton vëmendje, gjurmët e tyre janë të pranishme në qytet, me një qendër kulturore në Grand Place dhe madje edhe një statujë të Gjergj Kastriotit-Skënderbeut, një prej heronjve të tyre kombëtarë, e vendosur në Square Prévost-Delaunay në Schaerbeek, pranë Parc Josaphat.
Rëndësia e Skënderbeut për Europën
Gjergj Kastrioti, i njohur më mirë si Skënderbeu, lindi më 6 maj 1405 në familjen fisnike Kastrioti. Në rininë e tij, ai u mor peng nga Perandoria Osmane, u detyrua të konvertohej në Islam dhe u trajnuar si komandant në ushtrinë osmane.
Në vitin 1443, Skënderbeu dezertoi nga ushtria osmane dhe rimori fortesën e tij stërgjyshore në Krujë, duke ngritur flamurin shqiptar me shqiponjën dykrenare dhe duke shënuar fillimin e luftës për çlirim.
Skënderbeu shihej jo vetëm si luftëtar për Shqipërinë, por për gjithë Europën e krishterë në atë kohë; ai madje u quajt “Athleta Christi” (Kampioni i Krishtit) nga Papa Kalixti III.
Për shumë njerëz, Skënderbeu konsiderohet si një figurë historike që ndihmoi në ruajtjen e kulturës europiane dhe në mbajtjen e shumë territoreve të pavarura nga osmanët.
Si u formua diaspora në Belgjikë
Sipas Maison Culturelle Belgo-Albanaise, më 1 gusht 1956, një tren që transportonte 700 refugjatë nga vendet komuniste të Europës Juglindore mbërriti në provincën Namur.
Këta refugjatë udhëtuan për 72 orë dhe mes tyre kishte qindra shqiptarë. Ky shënoi valën e parë të madhe të emigrimit shqiptar drejt Belgjikës dhe hapi rrugën për të tjerë që t’u bashkoheshin.
Që nga migrimi fillestar, ka pasur një valë të madhe shqiptarësh etnikë që kanë shkuar në Belgjikë, duke ikur nga paqëndrueshmëria politike, varfëria dhe përndjekja, si dhe konfliktet e armatosura në Ballkan.
Shumë prej shqiptarëve që emigruan në Belgjikë janë natyralizuar dhe janë bërë shtetas belgë ose mbajnë pasaporta nga Kosova, Maqedonia e Veriut ose Mali i Zi, gjë që e shtrembëron numrin zyrtar të shqiptarëve që jetojnë në Belgjikë.
Pas shpalljes së pavarësisë së Kosovës më 17 shkurt 2008, Belgjika u bë një nga vendet e para që njohu zyrtarisht shtetin e ri vetëm një javë më vonë. Në nder të këtij momenti, The Brussels Times zhvilloi intervista me anëtarë të diasporës shqiptare për të diskutuar kulturën e tyre dhe mënyrën se si ajo reflektohet në jetën e tyre në Belgjikë.
Artisti i lindur në Tiranë, Dastid Miluka
“Tirana dhe Brukseli janë të dy qytete shumë të rëndësishme për mua. Nuk po them që Tirana është më shumë dhe Brukseli më pak, apo anasjelltas. Të dy janë të rëndësishëm; për mua, të dy janë shtëpi,” tha Dastid Miluka, piktor dhe ilustrator i lindur në Tiranë, i cili u zhvendos në Bruksel në vitin 2002 në moshën 28-vjeçare.
Miluka tha se, duke qenë i formuar në një shkollë arti shqiptare, ai mësoi një stil arti më të lidhur me shkollën sovjetike ose socialiste, dhe pasi u zhvendos në Bruksel, u njoh me forma të reja arti që hapën një kapitull të ri në jetën dhe punën e tij.
“Kur bëja studimet, ishte një vend i izoluar nga pjesë të tjera të botës. Nuk kishim mundësi të vizitonim muze jashtë kufijve të Shqipërisë,” tha ai, duke shpjeguar ndikimet e hershme.
Ai shtoi se ardhja në Belgjikë e ndihmoi të zhvillonte më tej zërin e tij artistik, duke kombinuar ndikimet e vendit të tij me dritë dhe ngjyra të forta me stilin artistik që gjeti në Belgjikë.
“Kur shoh gjithë rrugëtimin e punës sime, është një përzierje mes surrealizmit dhe ngjyrave të forta që vijnë nga vendi im i lindjes.”
Fritland, dyqan patatesh në pronësi shqiptare
Fritland është një dyqan patatesh të skuqura në pronësi dhe menaxhim shqiptar, i vendosur në zemër të Brukselit, që u shërben turistëve dhe vendasve çdo ditë nga ora 11:00 deri në 01:00.
“Jam me origjinë nga Kosova. Por zgjodha të vij në Bruksel për të jetuar dhe punuar këtu. Kam ardhur para 24 vitesh dhe kam punuar në Fritland për 20 vitet e fundit,” tha pronari Artan Thaçi.
Ai u zhvendos për më shumë mundësi për shkak të paqëndrueshmërisë politike në Kosovë, por më pas vendosi të qëndrojë përgjithmonë.
“Jam mes dy kulturave. Brukseli është shtëpia ime tani. Kam dy fëmijë që kanë lindur këtu, shkojnë në shkollë këtu dhe kam një biznes këtu, kështu që do të qëndroj gjatë.”
Safet Kryemadhi, autor shqiptar dhe shkrues fjalimesh
“Kam lindur në Bruksel, megjithëse jam djali i një refugjati politik që u arratis nga Shqipëria komuniste në vitin 1953 dhe erdhi në Belgjikë në vitin 1956 me grupin e parë të refugjatëve shqiptarë,” tha Safet Kryemadhi, autor shqiptar dhe aktualisht shkrues fjalimesh për Philippe Close, kryetarin e Bashkisë së Brukselit.
Megjithëse i lindur në Belgjikë, ai ka ruajtur fort kulturën shqiptare gjatë gjithë jetës së tij.
“Në këtë botë globale, është e rëndësishme të njohësh origjinën tënde. Ne e ruajmë kulturën tonë përmes gjuhës, valleve tradicionale dhe ushqimit,” tha ai.
Ai madje shkroi librin “Contes Albanais”, një libër me përralla shqiptare, të përkthyera në frëngjisht dhe të ilustruara nga Dastid Miluka.
“Këtë libër e nisa 10 vjet më parë kur vajzat e mia ishin të vogla. Ishte një mënyrë për t’u transmetuar atyre rrënjët e tyre kulturore.”
Kryemadhi shtoi se një nga gjërat që i pëlqen më shumë në Belgjikë është fakti që mund të jetë vetvetja dhe të ruajë identitetin shqiptar pa u ndjerë i huaj.
“Kjo është forca e Belgjikës: ke mundësinë të integrohesh në shoqëri, duke qëndruar besnik ndaj kulturës dhe traditave të tua.”/Përshtati nga Brussel Times, ekofin.al
