Oqeani, i cili funksionon si motori i madh jetësor i planetit tonë, po i mbaron një nga përbërësit e tij themelorë për të mbështetur jetën: rrezet e diellit.
Një studim i kohëve të fundit i udhëhequr nga Laboratori Detar i Plymouth ka ngritur alarmin duke zbuluar një fenomen të njohur si errësimi i oqeanit, një ndryshim serioz që pengon rrezet e diellit të depërtojnë në ujë me intensitetin e tyre të mëparshëm dhe kërcënon të prishë të gjithë zinxhirin ushqimor global.
Reduktimi drastik i zonës fototike
Problemi kryesor qëndron në ngushtimin e zonës fototike.
Ky është emri i dhënë shtresës së sipërme të detit ku depërton rrezet e diellit dhe ku lulëzojnë fitoplanktoni, mikroorganizma të ngjashëm me bimët që formojnë bazën e të gjithë jetës detare.
Kjo zonë e ndriçuar nga dielli është thelbësore sepse është vendi ku gjenerohet një pjesë e madhe e oksigjenit që thithim dhe ku absorbohet dioksidi i karbonit nga atmosfera.
Hulumtimi arrin në përfundimin se vetëm në njëzet vjet, midis viteve 2003 dhe 2022, më shumë se 21% e oqeaneve e kanë përjetuar këtë errësim. Më shumë se 9% e detit ka parë që shtrirja e zonës së tij fototike të zvogëlohet me më shumë se 50 metra, me një rënie që rritet ndjeshëm në mbi 100 metra në zona të caktuara.
Kjo ndikon drejtpërdrejt në miliona specie që varen nga kjo qartësi për të gjuajtur, ushqyer ose riprodhuar.
Plehrat në bregdet dhe ngrohja në det të hapur
Shkencëtarët tregojnë një përzierje shkaqesh natyrore dhe njerëzore për të shpjeguar këtë “errësim nënujor”.
Në zonat më afër bregdetit, fajtori kryesor është teprica e lëndëve ushqyese nga plehrat bujqësore që arrijnë në det, së bashku me akumulimin e sedimenteve dhe baltës, të cilat e turbullojnë ujin dhe e bëjnë atë të errët.
Nga ana tjetër, në oqeanin e hapur, fajtori kryesor është ngrohja globale. Rritja e temperaturave ka ndryshuar mënyrën se si rritet fitoplanktoni dhe ka modifikuar stratifikimin e ujit (mënyrën se si shtresat e ftohta dhe të ngrohta ndahen dhe përzihen), duke penguar kalimin e dritës së diellit.
Rajonet që mbajnë peshën kryesore të këtij ndikimi janë Atlantiku i Veriut, Arktiku, Antarktida dhe detet e mbyllura si Baltiku.
Rrezik për Planetin: Biodiversiteti dhe Klima
Pasojat e kësaj humbjeje të dritës tashmë po ndihen. Ndërsa zona e ndriçuar zvogëlohet, shumë specie detare detyrohen të ngrihen në sipërfaqe për të mbijetuar.
Kjo bën që ato të grumbullohen në një hapësirë shumë më të vogël, duke rritur konkurrencën për ushqim, duke rritur ndjeshëm nivelet e stresit të tyre biologjik dhe duke i lënë ato shumë më të prekshme ndaj grabitqarëve , duke përfshirë edhe anijet e peshkimit njerëzor.
Globalisht, rreziku është edhe më i madh.
Nëse zona fotike tkurret, zvogëlohet edhe aftësia e oqeanit për të fotosintezuar dhe për të vepruar si një lavaman karboni (aftësia natyrore e detit për të bllokuar dhe mbajtur CO2 që ngroh planetin), duke kompromentuar një nga mjetet më të vlefshme në luftën kundër problemit të rrezikshëm të ndryshimeve klimatike sot.
