Shkrimi i Luginës së Indusit daton rreth 4000 vjet më parë dhe mbetet ende i padeshifruar. Ai u krijua nga qytetërimi i Luginës së Indusit, një nga qytetërimet më të hershme në botë, që u shtri në zonat e sotme të Pakistanit, Indisë perëndimore dhe rajoneve përreth.
Ky shkrim përbëhet nga qindra shenja të ndryshme, të gdhendura kryesisht në materiale të qëndrueshme si guri dhe balta. Megjithatë, tekstet janë shumë të shkurtra, mesatarisht vetëm pesë shenja, çka e bën jashtëzakonisht të vështirë deshifrimin. Ndryshe nga shkrime të tjera të lashta, ai nuk ka një “çelës” si Guri i Rozetës, që do ta lidhte me një gjuhë të njohur.
Madje, nuk dihet me siguri as nëse ky sistem përfaqëson një gjuhë të plotë. Disa studiues mendojnë se shenjat mund të jenë më tepër simbole ose emblema që tregojnë identitete apo mallra, sesa fjalë apo fjali.
Ekzistojnë mendime të ndryshme për mundësinë e deshifrimit. Edhe nëse zbërthehet, gjatësia e shkurtër e teksteve dhe mungesa e konsensusit shkencor mund ta bëjnë të vështirë pranimin e një zgjidhjeje të vetme.
Disa studiues besojnë se shkrimi mund të jetë pjesërisht i kuptuar. Për shembull, është sugjeruar se disa shenja lidhen me regjistrimin e pasurive dhe peshave. Megjithatë, këto ide nuk janë pranuar gjerësisht nga komuniteti shkencor.
Sa i përket inteligjencës artificiale, ajo po shihet si një mjet premtues. Studiuesit mund ta përdorin për të analizuar modele statistikore dhe për të sugjeruar kuptime të mundshme të shenjave. Në fakt, analiza të tilla kanë treguar se shkrimi ka struktura që ngjajnë me gjuhët reale.
Megjithatë, ekspertët theksojnë se IA-ja nuk mund ta zgjidhë problemin vetëm. Ajo duhet të drejtohet nga studiuesit dhe nga hipoteza të forta shkencore. Disa janë optimistë se në të ardhmen do të arrihet një zbërthim, të paktën i pjesshëm.
Një fushë ku ka më shumë shpresë është sistemi i numrave. Disa mbishkrime përmbajnë vija që mendohet se përfaqësojnë numra dhe lidhen me një sistem të standardizuarpeshash.
Shumë studiues mendojnë se zgjidhja e plotë do të kërkojë zbulimin e teksteve të reja, më të gjata, ose ndoshta një mbishkrim dygjuhësh që mund të shërbejë si çelës për këtë mister të lashtë.
