Grupi grek AKTOR ka hyrë zyrtarisht në sektorin minerar shqiptar përmes një marrëveshjeje strategjike me Fondacioni BNI, duke synuar shfrytëzimin e nikelit dhe kobaltit—dy nga mineralet më të kërkuara në botë, njofton gazeta greke Kathemerini.
Projekti parashikon krijimin e një kompanie të përbashkët, ku AKTOR do të zotërojë 51%, ndërsa BNI 49%. Investimi total mund të arrijë deri në 1 miliard euro dhe pritet të mbështetet kryesisht nga fonde amerikane, duke e kthyer Shqipërinë në një hallkë të rëndësishme të zinxhirit perëndimor të furnizimit me lëndë të para për bateritë.
Fokusi kryesor është zona e Bilishtit, ku vlerësohen mbi 500 mijë ton nikel dhe 25 mijë ton kobalt—një nga rezervat më të mëdha në Evropë. Projekti përfshin edhe ndërtimin e impianteve të përpunimit.
Ky zhvillim vjen në një kohë kur SHBA dhe Europa po përpiqen të ulin varësinë nga Kina për këto materiale strategjike.
Sipas Kathimerinit, marrëveshja mund të lidhet edhe me vizitën e fundit në Tiranë të ambasadores amerikane në Athinë, Kimberly Guilfoyl, e cila u takua me kryeministrin Edi Rama. Në takimi mori pjesë edhe drejtuesi i AKTOR, Alexandros Exarchos.
Fokusi i investimit është i vendosur në rajonin e Bilishtit, në juglindje të Shqipërisë, i cili historikisht është një nga qendrat më të pasura të minierave në Ballkan.
Vendndodhja specifike është e vendosur në një zonë të gjerë metalogjene, e famshme për depozitat e saj të jashtëzakonshme të lateritit. Dekada studimesh gjeologjike demonstrojnë ekzistencën e miliona tonë xeheror të disponueshëm, me përmbajtjen mesatare të nikelit që historikisht luhatet rreth 1% deri në 1.2%, ndërsa përmban edhe kobalt të vlefshëm me norma prej 0.04% deri në 0.06%.
Një nga avantazhet më të forta të Bilishtit është gjeomorfologjia e tij e favorshme, pasi depozitat ndodhen relativisht afër sipërfaqes. Ky fakt lejon minierat në gropa të hapura, një metodë që ul ndjeshëm kostot operative dhe shkallën e vështirësisë krahasuar me galeritë nëntokësore.
Shfrytëzimi i kësaj pasurie minerale i jep projektit një vlerë të madhe gjeopolitike. Për shkak të tranzicionit global në energjinë e gjelbër dhe zhvillimit të shpejtë të lëvizshmërisë elektrike, nikeli dhe kobalti tani janë “metale kritike” për prodhimin e baterive.
Kështu, depozitat e Bilishtit, të vendosura brenda kontinentit europian, ofrojnë një zinxhir furnizimi të sigurt dhe të drejtpërdrejtë për tregjet perëndimore, larg varësive gjeopolitike të vendeve të treta.
Kjo perspektivë perëndimore reflektohet edhe në mbështetjen e fortë amerikane të siguruar nga marrëveshja. Ndërmarrja e përbashkët do të mbështetet në të gjitha fazat e zhvillimit të saj nga kompani me bazë në SHBA, ndërsa pjesa më e madhe e financimit të jashtëm pritet të vijë nga kapitali amerikan. Shuma e saktë e investimit total do të përcaktohet gradualisht, varësisht nga progresi i punës dhe pasi të sigurohen të gjitha miratimet e kërkuara rregullatore.
