Shqipëria është vendosur në kategorinë e autokracisë elektorale në Raportin e fundit të Demokracisë 2026 nga Instituti V-Dem, një përcaktim që jep një nga vlerësimet ndërkombëtare më të zymta deri më tani për gjendjen demokratike të vendit. Për një vend që vazhdon ta paraqesë veten si një anëtar i qëndrueshëm i NATO-s dhe një kandidat serioz për anëtarësim në Bashkimin Evropian, ky etiketim është politikisht dëmtues dhe simbolikisht i rëndë.
Klasifikimi i raportit ka rëndësi sepse autokracia elektorale nuk përdoret për diktatura të mbyllura pa zgjedhje. Ajo i referohet sistemeve ku zgjedhjet shumëpartiake ende zhvillohen, por ku kushtet bazë demokratike rreth tyre vlerësohen si tepër të dobëta. Në kuadrin e V-Dem, kjo do të thotë mangësi serioze në lirinë e shprehjes, lirinë e asociimit dhe drejtësinë dhe integritetin e zgjedhjeve. Me fjalë të thjeshta, mesazhi është se votimi ende ekziston, por demokracia nuk funksionon më në një standard të pranueshëm.
Ajo që e bën vendosjen e Shqipërisë veçanërisht të spikatur është shoqëria në të cilën ndodhet tani. Në kategorinë e autokracisë elektorale, Shqipëria shfaqet krah vendeve si Algjeria, Angola, Azerbajxhani, Kamboxhia, Kameruni, Çadi, Kongo, Egjipti, Etiopia, Hungaria, India, Iraku, Kazakistani, Libani, Pakistani, Rusia, Tunizia, Uganda, Venezuela dhe Zimbabve. Lista dominohet nga shtete afrikane dhe aziatike, me disa raste nga Lindja e Mesme dhe hapësira post-sovjetike, duke e bërë praninë e Shqipërisë aty veçanërisht të pakëndshme për një vend që e sheh veten të ankoruar fort në botën euro-atlantike.
Brenda Ballkanit Perëndimor, krahasimi është edhe më domethënës. Serbia është e listuar qartësisht në të njëjtën kategori të autokracisë elektorale, ndërsa Bosnje-Hercegovina, si Shqipëria, shfaqet si një rast kufitar në anën autokratike të ndarjes. Në kontrast, Kosova, Mali i Zi dhe Maqedonia e Veriut klasifikohen si demokraci elektorale. Kjo do të thotë se Shqipëria nuk është më e grupuar me nivelin demokratik të fqinjëve të saj të afërt rajonalë, por përkundrazi me pjesën e Ballkanit ku erozioni demokratik është bërë më i dukshëm.
V-Dem nuk e paraqet Shqipërinë si një autokraci të fortë sipas modelit të shteteve më represive. Përkundrazi, e vendos vendin në një zonë të brishtë dhe shqetësuese kufitare ku institucionet demokratike ende ekzistojnë formalisht, por nuk duken më mjaftueshëm të forta për të siguruar një etiketim demokratik. Përfundimi qendror mbetet i njëjtë: Shqipëria vendoset në anën autokratike të vijës ndarëse.
Rëndësia më e gjerë e këtij vlerësimi shkon përtej klasifikimit. V-Dem argumenton se bota po përjeton një recesion të thellë demokratik dhe se autokracia elektorale është bërë lloji më i zakonshëm i regjimit globalisht. Në këtë kontekst më të gjerë, ulja e vlerësimit për Shqipërinë nuk është një anomali e izoluar, por pjesë e një modeli më të gjerë në të cilin institucionet dobësohen gradualisht, mbikëqyrja bie, liria e medias vihet nën presion dhe zgjedhjet humbasin një pjesë të besueshmërisë së tyre pa u zhdukur plotësisht.
Për Shqipërinë, kjo është më shumë sesa një vlerësim teknik nga një indeks akademik. Është një goditje serioze për reputacionin. Në një kohë kur Tirana kërkon të paraqitet si një partner i besueshëm demokratik i Perëndimit, të qenit e grupuar me një bllok të dominuar nga sisteme autokratike afrikane dhe e vendosur krah Serbisë dhe Bosnje-Hercegovinës në Ballkanin Perëndimor ngre pyetje të forta mbi cilësinë reale të institucioneve të saj. Raporti i V-Dem nuk thotë se Shqipëria ka ndaluar zhvillimin e zgjedhjeve. Por sugjeron se ato po i ngjajnë gjithnjë e më shumë një farsë dhe mbeten shumë larg standardeve demokratike, ndërsa mungesa e integritetit minon themelin thelbësor për ndërtimin dhe mbajtjen e një demokracie funksionale./ TIRANA TIMES
