Shqipëria është sot një histori suksesi, të paktën në letër. Rekorde turistësh, rritje të net-qëndrimeve, aeroport që shpërthen nga fluksi dhe një industri që, sipas shifrave, po e çon ekonominë përpara. Në çdo dalje publike, turizmi përmendet si motori i rritjes dhe si dëshmi se vendi më në fund “po funksionon”.
Vetëm se ka një detaj të vogël që nuk hyn në këto statistika: shqiptarët.
Sepse ndërsa turistët vijnë, shqiptarët po ikin, jo për pushime, por për të mbushur makinën me naftë dhe çantat me ushqime. Sipas të dhënave, vetëm nga karburanti, nga Shqipëria po dalin rreth 1 milion euro në ditë drejt vendeve fqinje, ose mbi 350 milionë euro në vit. Një “turizëm” i ri, ditor, pa bagazh dhe pa rezervime, por me një qëllim shumë të qartë: të gjejë një çmim më të arsyeshëm.
Dhe nuk është vetëm nafta. Ushqimet janë bërë një tjetër arsye për të kaluar kufirin. Shqipëria tashmë ka çmime ushqimore në nivele mesatare të BE-së, ndërkohë që të ardhurat janë larg atyre standardeve, duke u renditur ndër të fundit në Europë. Kjo ka krijuar një fenomen të ri: pazari jashtë vendit.
Autobusë nga Tirana drejt Prishtinës për të mbushur çantat në qendra tregtare, familje që përfitojnë nga Rruga e Arbrit për të bërë pazarin në Maqedoninë e Veriut, makina drejt Selanikut që blejnë detergjentë, vaj ulliri, bulmetra, apo qytetarë të Pogradecit që prej vitesh e kanë kthyer Ohrin në “supermarketin” e tyre, madje edhe në qendrën e tyre shëndetësore.
Edhe veshjet po ndjekin të njëjtën logjikë, madje dhe barnat. Një pjesë e shtresës së mesme që niset për pazar në Itali apo në ndonjë vend tjetër, kur ka zbritje, e përdor këtë udhëtim edhe për të blerë medikamente, që janë më të lira dhe më me cilësi, apo dhe për medikamente të specializuara për sëmundje të rënda, që i blejnë deri në Angli e në Gjermani.
Kjo nuk është një zgjedhje, por një mekanizëm i detyruar rregullues i konsumatorit përballë një tregu jokonkurrues. Është reflektimi i një strukture çmimesh që favorizon mbledhjen e të ardhurave në afat të shkurtër, por që në afat të gjatë dëmton vetë bazën e ekonomisë.
Sepse çdo litër karburant i blerë jashtë, çdo qese ushqimesh e marrë në një vend fqinj, është konsum i humbur për ekonominë shqiptare, është TVSH e humbur, është qarkullim që nuk hyn në bizneset vendase.
Pasojat kanë nisur të duken. Në vitin 2025, konsumi final i popullatës u rrit vetëm 2.7%, niveli më i ulët që nga pandemia. Një sinjal i qartë që diçka nuk po funksionon. Ndërkohë, rritja ekonomike u mbështet kryesisht tek administrata publike dhe taksat neto, që u rritën përkatësisht me 14.3% dhe 8.1%.
Kjo është një rritje, që nuk buron nga dinamika e tregut apo nga rritja reale e mirëqenies, por nga zgjerimi i rolit të shtetit në ekonomi.
Në afat të gjatë, kjo lloj rritjeje është e brishtë. Një ekonomi që mbështetet më shumë te taksat dhe shpenzimet publike sesa te konsumi dhe aktiviteti privat, rrezikon të humbasë qëndrueshmërinë.
Dhe paradoksi bëhet edhe më i dukshëm kur sheh se, pavarësisht bumit të turizmit, sektori i “tregtisë, transportit, akomodimit dhe shërbimit ushqimor” u rrit vetëm 2.3% në vitin 2025. Pra, turistët janë aty, por efekti në ekonomi është më i zbehtë nga sa pritej.
Ndërkohë, shqiptarët vazhdojnë “turizmin” e tyre të përditshëm, një turizëm pa foto dhe pa reklama, por me ndikim real në ekonomi. Një turizëm që tregon se problemi nuk është mungesa e kërkesës, por mungesa e një tregu që e përthith atë.
Në fund, mbetet një pyetje e thjeshtë: pse gjithmonë gjenden mekanizma që i shtyjnë shqiptarët të largohen, qoftë në emigrim, apo në këtë versionin e ri të “turizmit 24-orësh” për konsum?
Dhe për ta mbyllur me të njëjtin entuziazëm që kemi për statistikat: imagjinoni çfarë do të ndodhte nëse “Ballkani i Hapur” do të ishte bërë realitet i plotë. Në teori, “Ballkani i Hapur” do të thotë më shumë integrim, më shumë lëvizje, më shumë tregti.
Në praktikë, për një ekonomi si Shqipëria, me çmime më të larta dhe konkurrencë më të dobët, do të përshpejtonte pikërisht këtë fenomen që tashmë ka nisur: zhvendosjen e konsumit jashtë vendit.
Pa barriera dhe me lëvizje edhe më të lehtë, “turizmi” i naftës, ushqimeve dhe mallrave të tjera do të kthehej në normë. Diferencat e çmimeve do të përktheheshin drejtpërdrejt në dalje më të madhe të parave nga ekonomia vendase, duke goditur prodhimin, tregtinë dhe të ardhurat fiskale.
Në vend që të tërhiqte konsum nga rajoni, Shqipëria rrezikon të bëhej një ekonomi tranziti, ku qytetarët kalojnë kufirin për të shpenzuar, jo për të prodhuar apo për të investuar./Monitor
