Në juglindje të Turqia, një nga zbulimet më të rëndësishme arkeologjike të shekullit të fundit po rishkruan mënyrën si kuptojmë lindjen e qytetërimit njerëzor.
Bëhet fjalë për Göbekli Tepe, një kompleks monumental që daton rreth 11,500 vite më parë.
I zbuluar në vitin 1994 nga arkeologu gjerman Klaus Schmidt, ky vend unik ka tronditur botën shkencore. Në vend të një shoqërie primitive gjuetarësh-mbledhës, siç besohej më parë, gjetjet tregojnë për një organizim shumë më kompleks dhe të avancuar.
Në këtë sit janë zbuluar kolona gjigante guri në formë T-je, deri në 6 metra të larta dhe me peshë mbi 15 ton, të vendosura në struktura rrethore. Ato janë të zbukuruara me figura të detajuara kafshësh dhe simbole misterioze, çka dëshmon për një nivel të lartë artistik dhe kulturor.
Sipas studiuesve, Göbekli Tepe konsiderohet kompleksi fetar më i vjetër i njohur në botë. Ajo që e bën këtë zbulim revolucionar është fakti se ky tempull është ndërtuar mijëra vite përpara zhvillimit të bujqësisë dhe vendbanimeve të përhershme.
Kjo ka përmbysur teorinë tradicionale se fillimisht erdhi bujqësia dhe më pas organizimi shoqëror e fetar. Në të kundërt, Göbekli Tepe sugjeron se nevoja për besim, ritual dhe identitet kolektiv mund të ketë qenë pikërisht ajo që i shtyu njerëzit drejt krijimit të komuniteteve dhe zhvillimit të bujqësisë.
Vendndodhja e tij në rajonin e njohur si Gjysmëhëna Pjellore, pranë zonave ku besohet se u kultivuan drithërat e para, forcon këtë hipotezë. Megjithatë, një nga misteret më të mëdha mbetet fakti se rreth vitit 8000 p.e.s., kompleksi u mbulua qëllimisht me dhe dhe u braktis, pa një arsye të qartë.
Sot, UNESCO e ka përfshirë këtë sit në listën e Trashëgimisë Botërore, duke e cilësuar si një nga vendet më të rëndësishme arkeologjike në planet. Gërmimet vazhdojnë, ndërsa çdo zbulim i ri ngre më shumë pyetje mbi origjinën e qytetërimit.
Në thelb, Göbekli Tepe nuk është thjesht një monument i lashtë, por një dritare drejt fillimit të historisë njerëzore, një vend ku, ndoshta, nisi gjithçka.
