Nga Delvina Kërluku
Ka kujtime që nuk zbehen, edhe kur kalon një dekadë, dy apo më shumë. Ato nuk shpërbëhen si mjegulla e mëngjesit. Përkundrazi, mbeten të gdhendura në ndërgjegje si një plagë e heshtur që herë pas here të rëndon në shpirt. Një prej tyre është pamja e skamjes – ajo skamje e zhveshur nga çdo romantizëm, ajo që nuk ka metaforë të bukur, por vetëm realitet të ashpër.
Dhjetë vjet më parë kam hyrë nëpër shumë shtëpi, që shtëpi nuk ishin. Në të vërtetë ishin vetëm një përpjekje e varfërisë për të mos mbetur plotësisht në qiell të hapur. Dy mure të ngritura prej dërrasash dhe një çati teneqeje që kërciste sa herë frynte era. Dera e improvizuar prej druri që mezi mbahej në vend. Ishin kasolle që shiu i përmbyte, era i shqyente, ndërsa bora u jepte formën e një strehimi të egër, si një strofull ariu në dimër. Aty jeta nuk rridhte – ajo mbijetonte. Shpeshherë njerëzit që jetonin në ato rrënoja ishin më shumë në rrugë se sa nën dërrasat e kalbura që quheshin strehë.
Fëmijët rriteshin mes baltës dhe erës, ndërsa prindërit përpiqeshin të ruanin një grimë dinjiteti në një botë që dukej se i kishte harruar. Sot, pas kaq vitesh, i takoj përsëri. Jo në shtëpitë e tyre pa shtëpi, por në trotuaret e kryeqytetit dhe qyteteve të tjera. Janë aty, me dorën e shtrirë. Disa si lypsarë, disa edhe më keq se atëherë, si hije njerëzore që kalimtarët përpiqen t’i anashkalojnë pa i parë në sy. Dhe ndonjëherë më duket sikur koha nuk ka ecur për ta. Ose, më saktë, ka ecur vetëm për të tjerët.
E keqja më e madhe nuk është vetëm varfëria e tyre. Por më e dhimbshme se varfëria e tyre është kur ata që duken më të leckosur nga ndërgjegjja marrin vendime të mëdha për jetën e të tjerëve. Këtë bindje ma përforcoi një episod që nuk e harroj. Një “luftëtare e çështjes kombëtare”, e cila në ato kohë kishte një post të lartë politik dhe institucional. Në një ditë që e quajti “ditë mëshire”, u dërgoi porosi të gjithë punëtorëve të institucionit: të mblidhnim para për një luftëtar të atdheut që kishte mbetur në varfëri. Fati, apo ndoshta ironia e politikanëve, më kishte hedhur padrejtësisht në atë institucion.
Punë që e bëja me një rrogë sa për mëshirë, pasi më herët më kishin dëbuar nga puna tjetër – sepse bërtitmat e mia kundër antikombëtarëve u dukeshin tepër therëse. Atë ditë, ndërsa të tjerët heshtnin, unë e çova zërin. U ngrita jo nga zemërimi, por nga një ndjenjë e thellë padrejtësie.
Dhe thashë: “Paratë e mia do t’i dërgoj te nxënësit varfënjakë të nënës sime që nuk kanë të blejnë laps e as fletore. Luftëtarin le ta ndihmojnë pushtetarët që rrahin gjoksin se janë kombëtarë.” Sepse mëshira, kur shpallet nga podiumi i pushtetit, shpesh është vetëm një maskë për ndërgjegjen.
Sot mjafton të hedhësh një vështrim rreth nesh. Politikanët darkojnë në restorante të shtrenjta, ndërsa jashtë dritareve të ndriçuara të tyre të varfërit u qepen pas (pas këmbëve të tyre) për një kafshatë buke. Kjo është tabloja jonë: një shoqëri ku barku i pushtetit është gjithmonë i ngopur, ndërsa stomaku i varfërisë mbetet gjithmonë i zbrazët. Dhe ndoshta tragjedia më e madhe nuk është se ka të varfër.
Të varfër ka pasur gjithmonë. Tragjedia është kur shoqëria mësohet me ta. Kur i sheh çdo ditë dhe nuk shqetësohet më. Kur lypsari bëhet pjesë e dekorit urban, si një shtyllë drite e zbehur apo një stol i kalbur. Atëherë nuk është më vetëm varfëria që na kërcënon. Është humbja e ndërgjegjes.
