Gjashtë muaj pasi më në fund solli në jetë fëmijën e saj të parë, pas një beteje disavjeçare për t’u ngjizur, Chrissy Walters iu tha se vajza e saj ka të ngjarë të rritet pa të.
Walters kishte pësuar një gjakderdhje të madhe ndërsa ndodhej në shtëpi në Toowoomba – një qytet i vogël dy orë në brendësi të Brisbane – dhe disa vizita në spital, takime mjekësore dhe biopsi më vonë, 39-vjeçarja në atë kohë u diagnostikua me kancer të qafës së mitrës në fazë të avancuar.
“Sapo i thashë [burrit tim] Neil… ka ndodhur një gabim i madh“, kujton Walters.
Ajo tani ka kaluar më shumë se një dekadë duke iu nënshtruar trajtimeve – si dobësuese ashtu edhe tepër invazive – por kanceri është përhapur në pjesë të tjera të trupit të saj. Mjekët e saj thonë se diagnoza e saj tani është terminale.
«Nuk do t’ia dëshiroja kurrë këtë armikut tim më të keq», thotë ajo.
Vajza e saj, tani 12 vjeç, është rritur me sëmundjen që është e pranishme kudo në jetën e saj – Walters thotë se familja bënte biseda të sinqerta rreth vdekjes kur ajo ishte vetëm tre vjeç.
Por në vitin 2026, vajza e saj ka arritur moshën kur Australia fillon vaksinimin e fëmijëve në përpjekje për të eliminuar sëmundjen që përfundimisht do t’i marrë jetën nënës së saj.
Vendi është në rrugën e duhur për ta bërë këtë brenda një dekade dhe tani po garon me kombe të tjera për t’u bërë i pari në botë që eliminon një formë të kancerit.
Një qasje me dy drejtime për eliminimin
Është një skenë e njohur për shumë njerëz që kanë ndjekur një shkollë të mesme australiane: një radhë e gjatë me 12 dhe 13-vjeçarë të shqetësuar ulen në një karrige plastike, një nga një, të siguruar nga një infermiere se gjilpëra do të dhembë vetëm për një moment.
Disa minuta më vonë, ata kthehen në klasë, duke mbajtur një flaster rrethor në pjesën e sipërme të krahut.
Si pjesë e Programit Kombëtar të Imunizimit, nxënësve të shkollave të mesme u ofrohen tre vaksina, përfshirë vaksinën kundër papillomavirusit njerëzor (HPV).
Edhe pse HPV mund të mos ketë simptoma dhe madje të zhduket pa trajtim, disa lloje me rrezik të lartë mund të zhvillohen në kancer të qafës së mitrës, kanceri i katërt më i zakonshëm tek gratë në mbarë botën.
Për fat të mirë, është gjithashtu një nga shkaqet e pakta të kancerit kundër të cilit njerëzit mund të vaksinohen.
Një lidere globale në kontrollin e kancerit të qafës së mitrës, Profesor Karen Canfell ka parë ndikimin e sëmundjes si brenda ashtu edhe jashtë Australisë. Epidemiologia i thotë BBC-së se ndihet sikur “të gjithë kanë një nënë ose një motër ose një gjyshe që është prekur nga kanceri i qafës së mitrës”.
Por në vitin 2006, në një laborator në Universitetin e Queensland, pati një përparim.
Pas dekadash kërkimesh, shkencëtarët australianë kishin zhvilluar një vaksinë të re pioniere, të quajtur Gardasil, e cila mund të parandalonte HPV-në – dhe ishte miratuar nga rregullatori i barnave. Një vit më vonë, Australia u bë vendi i parë në botë që nxori një program kombëtar vaksinimi.
Vaksina u dha ekspertëve globalë të shëndetit shpresë për një të ardhme pa kancer, me modelimin e hartuar nga Canfell dhe Organizata Botërore e Shëndetësisë (OBSH) që harton një rrugë drejt eliminimit.
“Inovacionet e shëndetit publik në Australi dhanë një lloj shembulli të përgjithshëm për OBSH-në për t’u ndjekur”, thotë Canfell.
Së bashku me programin e gjerë të vaksinimit – i cili në vitin 2013 u zgjerua për të përfshirë djemtë, të cilët mund të jenë bartës të virusit – ai ka edhe një skemë të lartë shqyrtimi.
Në vitin 2017, Australia ishte një nga vendet e para që kaloi nga një test Pap në një shqyrtim cervikal më të ndjeshëm bazuar në HPV, i cili kërkohet vetëm çdo pesë vjet.
Kombi ishte gjithashtu një nga të parët që u ofroi grave mundësinë e mbledhjes së një mostre vetë – të cilën qeveria e ka përshkruar si një “ndryshues të lojës”, veçanërisht për ata që janë të shqetësuar për ekzaminimet e legenit, ose njerëzit me pengesa në qasje në kohë dhe kujdes shëndetësor.
A është Australia në rrugën e duhur?
Në terma praktikë, eliminimi i kancerit të qafës së mitrës si një problem i shëndetit publik në Australi nuk do të thotë se ai do të bëhet një gjë e së kaluarës tërësisht – shkencëtarët e përcaktojnë eliminimin si më pak se katër raste të kancerit të qafës së mitrës për 100,000 njerëz.
Vlerësuesit kanë publikuar një raport ku thuhet se vendi është në rrugën e duhur për të përmbushur objektivin e tij për eliminimin e kancerit deri në vitin 2035 – dhe madje mund ta arrijë këtë qëllim herët.
Që nga viti 1982, kur filluan të mbaheshin të dhëna, incidenca dhe shkalla e vdekshmërisë për kancerin e qafës së mitrës në Australi janë përgjysmuar.
Më premtuese është se të dhënat më të fundit nga viti 2021 tregojnë se, për herë të parë, nuk ka pasur raste të kancerit të qafës së mitrës të diagnostikuara tek gratë nën moshën 25 vjeç.
“Nuk janë ende të gjitha gratë e të gjitha moshave, por mund ta shihni që koncepti i eliminimit po realizohet“, tha Canfell.
Australia aktualisht ka rreth 6.3 raste të reja për 100,000 gra. Vaksinimi i vajzave nën 15 vjeç është pak mbi 80%, dhe 85% e grave në grupmoshën më kritike janë kontrolluar për kancerin e qafës së mitrës.
Por Canfell paralajmëron se raporti i progresit tregon një rënie të lehtë të normave të vaksinimit – veçanërisht midis banorëve aborigjenë dhe atyre të Ishujve Torres Strait, të cilët vazhdojnë të përballen me pengesa më të mëdha në aksesin në kujdesin shëndetësor dhe rezultate më të këqija shëndetësore sesa popullata e gjerë, shkruan BBC.
Shkalla e kancerit të qafës së mitrës është dy herë më e lartë tek gratë indigjene, dhe ato kanë gjithashtu më shumë se tre herë më shumë gjasa të vdesin nga sëmundja.
