Një dokument i rrallë historik i vitit 1919 hedh dritë mbi përpjekjet diplomatike shqiptare për mbrojtjen e shtetit shqiptar në një nga momentet më kritike të ekzistencës së tij: Konferencën e Paqes në Paris, pas përfundimit të Luftës së Parë Botërore.
Në telegramin e dërguar nga Lozana më 19 prill 1919, Mit’hat Frashëri i shkruan Fuat Dibra në Paris:
“viens télégraphiez surtout vigilance demandez Amérique aide politique”
Në përkthim të lirë, mesazhi nënkupton:
“Ejani. Telegrafoni. Mbi të gjitha vigjilencë. Kërkoni ndihmë politike amerikane.”
Dokumenti është një dëshmi e qartë e shqetësimit të delegacionit shqiptar në atë periudhë, kur fuqitë fituese të luftës po diskutonin fatin territorial të Ballkanit dhe ekzistonte rreziku real i copëtimit të Shqipërisë mes fqinjëve.
Në atë kohë, delegacioni shqiptar kërkonte mbështetje sidomos nga Shtetet e Bashkuara dhe presidenti amerikan Woodrow Wilson, i cili ishte shfaqur kundër traktateve të fshehta dhe planeve për ndarjen e Shqipërisë. Pikërisht mbështetja amerikane konsiderohej si shpresa më e madhe për ruajtjen e integritetit territorial shqiptar.
Telegrami ka edhe një vlerë tjetër simbolike: ai tregon orientimin e hershëm pro-amerikan të një pjese të elitës politike shqiptare, shumë kohë përpara se marrëdhëniet shqiptaro-amerikane të merrnin formën që njohim sot.
Në prill të vitit 1919, Shqipëria ishte ende një shtet i brishtë, me institucione të dobëta dhe me kufij të pasigurt. Në këtë kontekst, çdo kontakt diplomatik, çdo telegram dhe çdo mbështetje ndërkombëtare kishte peshë ekzistenciale për fatin e vendit.
