Shkencëtarët po e mbajnë nën vëzhgim Oqeanin Paqësor, pasi ajo që mund të jetë një nga ngjarjet më të fuqishme klimatike në historinë e regjistruar po zhvillohet me shpejtësi nën sipërfaqen e tij.
Sipas parashikimeve më të fundit nga Administrata Kombëtare Oqeanike dhe Atmosferike e SHBA-së (NOAA), probabiliteti i El Niño-s – ngrohja periodike e Paqësorit tropikal që ndryshon modelet e motit në të gjithë botën – që të zhvillohet deri në korrik është tani 61 përqind.
Edhe pse ngjarje të tilla ndodhin çdo disa vjet, kjo mund të jetë jashtëzakonisht e fuqishme. NOAA vlerëson se ka një në katër shanse që të arrijë intensitet “shumë të fortë”, gjë që do ta klasifikonte atë si një të ashtuquajtur “super El Niño”. Ky prag është kaluar vetëm disa herë në historinë e regjistruar dhe çdo ngjarje e tillë ka shkaktuar thatësira, përmbytje dhe temperatura rekord në kontinente të shumta.Shkencëtarët që studiojnë këto fenomene paralajmërojnë se një ngjarje e tillë, e kombinuar me ndryshimet klimatike të shkaktuara nga aktiviteti njerëzor, mund të jetë me përmasa të papara.
“Do të thoja se tani për tani ka rreth 50 përqind shanse që kjo ngjarje të bëhet më e forta e regjistruar ndonjëherë”, tha për BBC Science Focus Paul Roundy, profesor i shkencave atmosferike në Universitetin e Albany-t në SHBA .
“Disa javë më parë thoja se probabiliteti ishte ndoshta 20 përqind.”
Çfarë është El Niño dhe pse është i ndryshëm ky?
El Niño është një cikël periodik klimatik i shkaktuar nga ngrohja e ujërave sipërfaqësore të Paqësorit tropikal.
Çdo disa vjet, erërat e dobësuara ose të përmbysura, të cilat normalisht e shtyjnë ujin e ngrohtë drejt perëndimit, lejojnë që nxehtësia e akumuluar të përhapet drejt lindjes përgjatë ekuatorit.
Një Super El Niño përkufizohet si një rritje e temperaturave të sipërfaqes së detit në një pjesë kyçe të Paqësorit qendror me më shumë se dy gradë Celsius mbi mesataren. Ka ndodhur vetëm tre herë në historinë e regjistruar: 1982/83, 1997/98 dhe 2015/16.
Në vitin 1876, përpara matjeve moderne meteorologjike, besohet se një super El Niño kontribuoi në një zi buke globale që vrau deri në 50 milionë njerëz.
Roundy shpjegon se këtë vit, një seri erërash jashtëzakonisht të forta perëndimore mbi Paqësorin shtynë sasi të mëdha uji të ngrohtë drejt lindjes dhe drejt ekuatorit.
Paralelja më e afërt është ndryshimi i fortë i erërave në fillim të vitit 1997, i cili i parapriu ndoshta El Niños më të fortë të shekullit të 20-të.
“Uji i ngrohtë në lindje të shpërthimit perëndimor të këtij viti është rreth gjysmë grad më i ngrohtë sesa ishte në të njëjtën kohë në vitin 1997”, tha Roundy.
“Praktikisht fitoi të gjithë vrullin e nevojshëm që ngjarja të tejkalonte intensitetin e asaj periudhe.”
Megjithatë, rezultati nuk është ende i sigurt. Ndryshimet e ardhshme të erës mund ta dobësojnë pjesërisht zhvillimin e fenomenit.
“Bazuar në modelet historike të erërave të tregtisë dhe erërat shumë të forta perëndimore të kohëve të fundit, do të duhej një ngjarje me intensitet mbi 99 përqind që El Niño të mbetej vetëm i fortë, jo jashtëzakonisht i fortë”, tha Roundy.
Me fjalë të tjera, një El Niño shumë i fortë është pothuajse i sigurt. Mbetet një pyetje e hapur nëse ai do t’i thyejë të gjitha rekordet.
Çfarë bën në të vërtetë një El Niño super?
Efektet e El Niño ndihen në të gjithë planetin. Nga pakësimi i rezervave të peshkut në brigjet e Perusë deri te dobësimi i musoneve dhe reshjeve në Indi, Kinë dhe pjesën më të madhe të Azisë Juglindore – pothuajse asnjë pjesë e botës nuk mbetet e paprekur.
“Zonat normalisht të lagura thahen dhe preken nga zjarret”, tha Roundy. “Zonat normalisht të thata lagen.”
Në SHBA, pasojat mund të ndihen që këtë verë. Gjatë muajve të verës, zakonisht bie më shumë shi në Midwest dhe Perëndim të vendit, ndërsa periudhat më të thata shtrihen nga Bregu i Gjirit deri në Bregun Lindor.
Gjatë dimrit, kur El Niño forcohet më tej, ai forcon brezin jugor të stuhive dhe sjell reshje të mëdha shiu në të gjithë SHBA-në jugore, nga Kalifornia në Bregun Lindor.
“Vitet 1982 dhe 1997 ishin vite të pabesueshme përmbytjesh në SHBA”, tha Roundy.
Në të njëjtën kohë, pjesa veriore e vendit gjatë dimrit zakonisht ka temperatura më të larta se zakonisht.
Një nga pasojat e mundshme pozitive të një El Niño të fortë është dobësimi i sezonit të uraganeve në Atlantik, pasi ndryshimi në rritje i erërave në lartësi të ndryshme e bën më të vështirë formimin e stuhive.
Hyrja në territor të panjohur
Asnjë vit me El Niño nuk është i lehtë, por viti 2026 nuk është një vit i zakonshëm. Temperaturat globale janë tashmë më shumë se 1.4 gradë Celsius mbi nivelet para-industriale, dhe një El Niño i fortë po e çon sistemin klimatik në një gjendje që qytetërimi modern nuk e ka përjetuar ende.
“Nuk kemi pasur kurrë një El Niño të fortë ose shumë të fortë në një botë që është ngrohur tashmë si kjo”, tha shkencëtari i klimës Daniel Swain i Universitetit të Kalifornisë, San Francisko.
“Prandaj, nuk do të ishte surprizë të shihnim ndikime të papara globale në formën e përmbytjeve, thatësirave dhe zjarreve ekstreme gjatë gjysmës së dytë të viteve 2026 dhe 2027.”
Sipas tij, viti 2026 ose 2027 – ose të dyja – ka një shans të lartë për të thyer përsëri rekordin global të temperaturës.
Në temperatura kaq të larta, zjarret në pyje janë një shqetësim i veçantë.
“Një super El Niño përballë temperaturave globale tashmë të larta mund të rrisë rrezikun e zjarreve të përhapura ose jashtëzakonisht intensive në zonat që përndryshe janë të lagështa”, tha Swain, duke treguar konkretisht Amazonën dhe pjesë të Oqeanisë, ku tokat me torfe mund të digjen për muaj të tërë.
Një studim i botuar në fund të vitit 2025 në revistën Nature Communications shton një dimension shqetësimi afatgjatë.
Duke analizuar të tre super El Niño-t e mëparshëm dhe parashikimet klimatike, studiuesit arritën në përfundimin se ngjarje të tilla rrisin ndjeshëm mundësinë e “ndryshimit të klimës” – ndryshime të papritura dhe afatgjata në temperaturë, sipërfaqen e detit dhe lagështinë e tokës që mund të zgjasin me vite ose edhe dekada pasi El Niño të dobësohet.
Në skenarët e ngrohjes globale, ky efekt mund të “amplifikohet në mënyrë dramatike”, me Paqësorin Verior Qendror, Gjirin e Meksikës, Afrikën Lindore, Amazoninë, Australinë qendrore dhe rajonin detar përreth Indonezisë më të rrezikuarit.
Kjo do të thotë që efektet e super El Niño të vitit 2026 mund të mos zhduken kur Paqësori të ftohet përsëri – disa ndryshime mund të bëhen të përhershme.
Megjithatë, Roundy paralajmëron kujdes kur nxirren përfundime përfundimtare.
“Ne kemi vetëm tre Super El Niño të regjistruara, kështu që baza për çdo parashikim në lidhje me pasojat afatgjata është mjaft e paqëndrueshme”, tha ai.
“Shkencëtarët nuk duhet të jenë shumë të sigurt nëse do të ketë dhjetë vjet ngrohje globale të përshpejtuar apo vetëm një efekt të përkohshëm të shtuar për një ose dy vjet.”
Në fund të fundit, shkalla dhe zhvillimi i ngjarjeve në Paqësor është i pazakontë, dhe njerëzimi po hyn në të me një sistem klimatik më të ngrohtë se kurrë në epokën post-industriale.
“Ekosistemet kanë evoluar me El Niño për miliona vjet dhe kanë nevojë për ngjarje ekstreme si kjo për t’u rigjeneruar”, tha Roundy.
“Por ai ka një ndikim të madh tek njerëzit, shoqëria dhe jeta.”
