Projektligji i ri “Për Bankën e Shqipërisë” i hedhur për konsultim publik, nuk sjell vetëm një përditësim teknik të ligjit ekzistues. Ai riformaton mënyrën se si do të funksionojë banka qendrore, duke e afruar me modelin e Bankës Qendrore Evropiane dhe duke vendosur rregulla të reja për pavarësinë, mbikëqyrjen financiare, marrëdhëniet me qeverinë dhe përgatitjen për anëtarësimin në Bashkimin Evropian.
Risia e parë është forcimi i pavarësisë së Bankës së Shqipërisë. Për herë të parë ligji e përcakton në mënyrë të detajuar pavarësinë institucionale, funksionale, financiare dhe personale të bankës qendrore. Projektligji ndalon që Guvernatori, Këshilli Mbikëqyrës apo administrata e Bankës të kërkojnë ose të marrin udhëzime nga qeveria apo institucione të tjera publike, ndërsa detyron edhe këto institucione të respektojnë autonominë e saj. Ky është një nga standardet kryesore që Bashkimi Evropian kërkon për bankat qendrore të vendeve anëtare.
Risia e dytë është ndalimi më i fortë i financimit të qeverisë nga Banka e Shqipërisë. Drafti vendos një ndarje më të qartë mes politikës monetare dhe financave publike. Banka nuk do të mund të japë kredi, overdrafte apo forma të tjera financimi për qeverinë, pushtetin vendor apo institucionet publike dhe nuk do të blejë drejtpërdrejt borxhin e tyre në tregun primar, me përjashtim të rasteve të kufizuara të përcaktuara në ligj. Ky mekanizëm synon të shmangë përdorimin e bankës qendrore për mbulimin e deficitit buxhetor dhe të ruajë disiplinën fiskale.
Risia e tretë lidhet me zgjerimin e mandatit për stabilitetin financiar. Projektligji krijon një kapitull të dedikuar për politikën makroprudenciale, duke i dhënë Bankës së Shqipërisë kompetenca të qarta për të identifikuar dhe kufizuar rreziqet sistemike në ekonomi. Përveç mbikëqyrjes së bankave individuale, institucioni do të monitorojë edhe rreziqet që mund të kërcënojnë të gjithë sistemin financiar, duke ndërhyrë përmes instrumenteve makroprudenciale. Kjo është një nga risitë më të rëndësishme të draftit dhe e afron Shqipërinë me modelin e mbikëqyrjes së BE-së.
Risia e katërt është modernizimi i sistemit të pagesave. Bankës së Shqipërisë i jepet kompetenca jo vetëm të mbikëqyrë, por edhe të zotërojë, administrojë dhe operojë sisteme pagesash dhe sisteme të shlyerjes së titujve. Kjo pasqyron ndryshimet e tregut financiar, ku pagesat elektronike dhe operatorët e rinj financiarë kanë marrë një rol gjithnjë e më të madh. Në të njëjtën kohë, forcohet bashkëpunimi me Autoritetin e Mbikëqyrjes Financiare për mbikëqyrjen e infrastrukturave financiare.
Risia e pestë prek qeverisjen e Bankës së Shqipërisë. Edhe pse nuk ndryshohet arkitektura e institucionit, projektligji forcon kriteret për emërimin e anëtarëve të Këshillit Mbikëqyrës, rregullat për konfliktin e interesit, mbrojtjen e mandatit dhe procedurat e vendimmarrjes. Njëkohësisht formalizohen Komiteti i Politikës Monetare dhe Komiteti i Stabilitetit Financiar, të cilët do të mbështesin vendimmarrjen strategjike të bankës.
Risia e gjashtë lidhet me financat e vetë Bankës së Shqipërisë. Drafti përcakton mekanizma të rinj për rikapitalizimin e institucionit në rast se kapitali bie nën nivelin minimal, duke detyruar qeverinë të ndërhyjë për rikthimin e tij. Gjithashtu ndryshon mënyra e trajtimit të fitimeve dhe humbjeve, krijohen rezerva të posaçme për rreziqe financiare dhe forcohet autonomia e bankës mbi përdorimin e fitimeve të saj, në përputhje me rekomandimet e Fondit Monetar Ndërkombëtar.
Risia e shtatë është orientimi i plotë drejt Bashkimit Evropian. I gjithë projektligji është ndërtuar mbi parimet e Traktatit për Funksionimin e Bashkimit Evropian dhe Statutit të Sistemit Evropian të Bankave Qendrore. Drafti përfshin edhe dispozita që do të hyjnë në fuqi vetëm pas anëtarësimit të Shqipërisë në BE dhe adoptimit të euros, duke krijuar bazën ligjore për integrimin e Bankës së Shqipërisë në Sistemin Evropian të Bankave Qendrore dhe më pas në Eurosistem.
