Pothuajse pesë dekada pas ndërtimit të saj, Kupola e Runitit në Ishujt Marshall po shfaq shenja përkeqësimi, duke ngritur shqetësime të reja për një krizë të mundshme mjedisore në Oqeanin Paqësor.
E njohur si një nga trashëgimitë më të errëta të Luftës së Ftohtë, kjo strukturë gjigante prej betoni u ndërtua në fund të viteve 1970 nga Shtetet e Bashkuara për të izoluar rreth 80 mijë metra kub mbetje radioaktive të krijuara nga testet bërthamore në Atollin Enewetak.
Problemi lidhet me faktin se kupola nuk u ndërtua si një zgjidhje afatgjatë. Gjatë ndërtimit, fundi i kraterit nuk u vulos, pasi inxhinierët besuan se shtresa koralore poshtë tij do të shërbente si barrierë natyrore. Megjithatë, korali është poroz dhe lejon depërtimin e ujit.
– Trashëgimia e testeve bërthamore
Ishujt Marshall u përdorën nga SHBA gjatë viteve 1940 dhe 1950 si një zonë kryesore për testimet bërthamore. Në këtë rajon u kryen gjithsej 67 shpërthime bërthamore, ndërsa 43 prej tyre ndodhën në Atollin Enewetak.
Mes testeve më të njohura ishte ai i quajtur “Castle Bravo”, një shpërthim termobërthamor me fuqi rreth një mijë herë më të madhe se bomba atomike e përdorur në Hiroshima.
Këto prova shkaktuan ndotje të tokës dhe oqeanit me materiale radioaktive dhe detyruan shumë banorë vendas të largoheshin nga zonat e tyre të banimit.
-Një strukturë nën presion nga koha dhe klima
Kupola e Runitit mbulon një sasi të madhe materialesh të kontaminuara, përfshirë tokë, hi radioaktiv, mbetje ushtarake dhe materiale ndërtimi. Brenda saj ndodhen rreth 120 mijë tonë mbetje, mes tyre edhe plutonium-239, një element radioaktiv me jetëgjatësi mijëra vjeçare.
Shkencëtarët paralajmërojnë se rritja e nivelit të detit, erozioni dhe çarjet në strukturë mund të rrisin rrezikun e përhapjes së ndotjes radioaktive.
Oqeanografi Ken Buesseler nga Instituti Oqeanografik Woods Hole e ka përshkruar kupolën si një zgjidhje të përkohshme që nuk ishte projektuar për të zgjatur për periudha kaq të gjata.
– Përplasja për përgjegjësinë
Situata ka nxitur debate mes Ishujve Marshall dhe Shteteve të Bashkuara. Autoritetet e Ishujve Marshall kanë kërkuar prej vitesh masa më të forta për mbrojtjen e zonës ose largimin e mbetjeve radioaktive nga atoli.
Sipas tyre, përkeqësimi i gjendjes së kupolës mund të sjellë pasoja serioze për mjedisin, jetën detare dhe komunitetet që jetojnë në rajonin e Paqësorit.
