Nga Ndriçim Kulla
Nëse Franz Kafka do të shkruante dje një skenë shqiptare, ndoshta nuk do t’i duhej të ndryshonte shumë nga ajo që ndodhi sot në Universitetin “Aleksandër Moisiu” të Durrësit, në ditën kur duhej të fillonte viti i ri akademik dhe kur një universitet, sipas natyrës së tij, duhej të hapte dyert për dijen, për të rinjtë dhe për një të ardhme që ende nuk e ka marrë formën e vet.
Gjithçka ishte përgatitur për ceremoninë: godina e re, autoritetet, skena, kamerat, administrata universitare dhe prania e paralajmëruar e Kryeministrit. Por jashtë universitetit ndodhi ajo që i prishi skenarin e një ceremonie zyrtare ku do të ishte edhe Edi Rama: studentët dolën me shqetësimet e tyre, protestuan për problemet që i prekin drejtpërdrejt dhe policia ndërhyri për t’i larguar nga zona ku pritej zhvillimi i aktivitetit. Në fund, Rama nuk shkoi në universitet. Ceremonia u zhvillua gjithsesi.
Dhe pikërisht këtu fillon atmosfera kafkiane.
Një ceremoni që ishte përgatitur për një personazh që nuk erdhi dhe që, si gjithmonë, nuk tha asgjë mbi arsyen pse nuk erdhi. Një universitet ku studentët, në vend që të ishin vetëm spektatorë të një inaugurimi, u shfaqën si qytetarë me kërkesa. Një polici që ndërhyn për të larguar protestuesit. Dhe një mungesë që, në vend që ta mbyllë ngjarjen, e bën atë edhe më të pranishme.
Sepse gjithmonë në politikë mungesa flet më shumë se prania.
Nuk është e nevojshme të hamendësohet se përse Kryeministri Edi Rama nuk shkoi në Durrës. Raportimet e ditës e lidhin mungesën e tij me protestën, ndërsa burime të tjera e paraqesin arsyen si të pakonfirmuar zyrtarisht. Por faktet e padiskutueshme janë të mjaftueshme për të ngritur dyshimin politik: studentët protestuan, policia ndërhyri dhe kryeministri mungoi në një aktivitet ku ishte planifikuar të merrte pjesë.
Kjo nuk është më vetëm një ngjarje e Durrësit. Është një pamje e një atmosfere që po krijohet rreth pushtetit.
Viti i ri akademik duhej të fillonte me hallet e studentëve për universitetin, për kushtet e studimit, për transportin, akomodimin dhe mundësinë për të ndërtuar një jetë normale në vendin e tyre. Pikërisht këto çështje ishin ndër shqetësimet e shprehura sot nga studentët e Durrësit. Por protesta e tyre merr një kuptim më të gjerë kur vendoset në sfondin e protestave të tjera qytetare që janë zhvilluar gjatë kësaj periudhe.
Një brez që zakonisht mendohet se e ka mendjen vetëm te largimi jashtë vendit, te një diplomë, te një punë apo te një jetë më e mirë, po shfaqet edhe në rrugë me një nerv qytetar që nuk mund të shpjegohet vetëm me një problem transporti apo akomodimi.
Në një vend ku universiteti ka qenë shpesh i ndarë nga politika vetëm në pamje të parë, studentët po e rikthejnë atë në funksionin e tij të vërtetë: në një hapësirë ku i drejtohen pushtetit.
Dhe ajo që del nga kjo atmosferë është shumë më e madhe se ajo e një ceremonie të munguar:
Pse nuk po jep dorëheqjen Edi Rama?
Kjo është një pyetje politike dhe jo një fakt që mund t’i përgjigjemi duke hamendësuar motivet e tij. Një kryeministër mund të largohet me dorëheqje, mund të përballet me mocion parlamentar, me humbje zgjedhore apo me mekanizma të tjerë kushtetues. Në një demokraci, protesta qytetare është një formë presioni dhe shprehjeje politike, por nuk zëvendëson procedurat kushtetuese.
Pikërisht këtu qëndron edhe kontrasti me Spanjën që sot po përmendet në diskutimet politike europiane. Pedro Sánchez nuk dha dorëheqjen sot, siç mund të jetë përcjellë në disa interpretime; ai shpalli zgjedhje të parakohshme për 29 nëntor, pas një periudhe presioni politik dhe protestash të lidhura veçanërisht me krizën e banesave dhe pasi një paketë e qeverisë së tij për strehimin nuk kaloi në parlament.
Kjo është një mënyrë europiane për ta kthyer konfliktin politik te qytetari: në vend që zemërimi publik 14-vjeçar të trajtohet vetëm si problem sigurie, ai futet në mekanizmin e demokracisë dhe i lihet elektoratit të japë përgjigjen.
Në Shqipëri shqetësimi mbetet ende i madh: çfarë po bën një kryeministër kur rreth pushtetit të tij shtohen protestat, akuzat politike, përplasjet institucionale dhe kërkesat për përgjegjësi?
Këtu skena e Durrësit bëhet përsëri kafkiane.
Nuk kemi një përballje të drejtpërdrejtë ku njëra palë thotë “po largohem” dhe tjetra përgjigjet “po shkojmë në zgjedhje”. Kemi një mekanizëm shumë më të çuditshëm: protestat zhvillohen, policia merret me protestuesit, ceremonitë vazhdojnë, ndërsa kryeministri mungon dhe arsyeja e mungesës do të mbetet e paqartë.
Kjo është ajo që e bën skenën më të fortë se një konflikt i zakonshëm politik.
Pushteti nuk është vetëm prania e një kryeministri në një podium. Pushteti është edhe mënyra se si ai sillet me shqetësimet që vijnë nga jashtë podiumit.
Studentët sot nuk kërkuan vetëm një fotografi me kryeministrin. Ata sollën përpara tij një tufë shqetësimesh, po a i dëgjon pushteti ata që nuk duartrokasin?
Dhe kjo është ajo që po ndryshon në Shqipëri.
Jo domosdoshmërisht të gjithë po kërkojnë të njëjtën gjë, as se çdo protestë ka të njëjtin shkak, por sepse po krijohet një gjuhë e re e pakënaqësisë qytetare, ku studentët, qytetarët dhe grupet e ndryshme sociale nuk duan më vetëm të dëgjohen nëpër studio televizive. Ata duan të shihen në hapësirën publike.
Kjo e bën universitetin e Durrësit të sotëm më shumë se një lajm të ditës.
Ai është një panorama e një Shqipërie ku ceremonia zyrtare dhe nervi qytetar po jetojnë gjithnjë e më afër njëri-tjetrit.
