Instrumentet dhe teknologjitë e reja u përzgjodhën përmes programit të NASA-s Payloads and Research Investigations on the Surface of the Moon (PRISM). Ato do të dërgohen në sipërfaqen hënore përmes nismës së agjencisë CLPS (Commercial Lunar Payload Services), si pjesë e Programit të Bazës Hënore.
Secili studim do të trajtojë një sfidë të ndryshme të krijimit të një pranie të qëndrueshme njerëzore në Hënë. Studiuesit do të shqyrtojnë strehimet e mundshme natyrore, do të identifikojnë burimet që mund të përdorin astronautët dhe do të studiojnë kushtet e rrezikshme që habitatet dhe pajisjet e ardhshme do të duhet t’i përballojnë. Së bashku, këto gjetje do të mbështesin programet Artemis dhe të Bazës Hënore të NASA-s, ndërsa agjencia punon drejt eksplorimit afatgjatë të Hënës.
“Shkenca e NASA-s po ndërton udhëzuesin përfundimtar të mbijetesës ndërplanetare për të siguruar që shkenca të shkojë e para në sipërfaqen hënore, në mënyrë që ekuipazhet tona të ardhshme të astronautëve të kenë paraprakisht informacionin jetik, burimet dhe masat paraprake të sigurisë që u nevojiten për të mbijetuar gjatë natës në Hënë”, tha Nicky Fox, administratore e asociuar e Drejtorisë së Misioneve Shkencore në selinë e NASA-s në Uashington. “Këto përzgjedhje të PRISM do ta ndihmojnë drejtpërdrejt NASA-n të minimizojë rreziqet për astronautët tanë, ndërsa maksimizon objektivat e agjencisë sonë, teksa vendosim bazën e parë hënore të njerëzimit në përgatitje për dërgimin e astronautëve të parë në Mars.”
Monitorimi i tërmeteve hënore dhe rreziqeve të tjera në Hënë
Studimi i parë, Lunar Environment Monitoring Station South Pole (LEMS-SP), do të krijojë një stacion autonom për të monitoruar kushtet mjedisore dhe kërcënimet e mundshme për një periudhë të zgjatur.
Një nga detyrat e tij do të jetë zbulimi i mikrometeoroideve, grimca shumë të vogla mbetjesh hapësinore që godasin sipërfaqen hënore. Ndryshe nga Toka, Hëna nuk ka një atmosferë të konsiderueshme të aftë për të djegur shumicën e objekteve që hyjnë në të, duke i bërë këto goditje një shqetësim për pajisjet dhe habitatet e ardhshme.
Stacioni do të masë gjithashtu përqendrimin e lëndëve të paqëndrueshme, substanca që shndërrohen lehtësisht në gaz, brenda shtresës së jashtme jashtëzakonisht të hollë të gazeve të Hënës. Monitorimi i këtyre materialeve do t’i ndihmojë shkencëtarët të kuptojnë më mirë se si ndryshon mjedisi hënor me kalimin e kohës.
Një tjetër instrument i rëndësishëm do të jetë një sizmometër me periudhë të shkurtër, i projektuar për të zbuluar dridhjet dhe aktivitetin sizmik, përfshirë tërmetet hënore. Këto matje mund të zbulojnë rreziqe që NASA duhet t’i marrë parasysh gjatë projektimit të strukturave dhe instalimit të pajisjeve të ndjeshme në sipërfaqen hënore.
Duke mbledhur informacion mbi goditjet, aktivitetin sizmik dhe mjedisin përreth, LEMS-SP mund t’i ndihmojë inxhinierët të zhvillojnë infrastrukturë më të sigurt dhe më të besueshme për një bazë të përhershme në Hënë.
Studimi do të drejtohet nga Dr. Mehdi Benna i University of Maryland, Baltimore County.
Kërkimi i shpellave të fshehura nën Hënë
Studimi i dytë do të eksplorojë një nga mundësitë më intriguese të Hënës: kalime të mëdha nëntokësore që mund të shërbejnë si strehimore natyrore për astronautët.
I njohur si Geophysical Instruments for Marius Lunar pit Investigation (GIMLI), misioni do të shqyrtojë Marius Hills Pit, një hapje në sipërfaqen hënore që mund të lidhet me një tub lavik nëntokësor të gjerë.
Tubat e lavës formohen kur sipërfaqja e jashtme e lavës që rrjedh ftohet dhe ngurtësohet, ndërsa shkëmbi i shkrirë vazhdon të lëvizë poshtë saj. Pasi lava largohet, ajo mund të lërë pas tunele të zbrazëta. Shkencëtarët besojnë se formacione të ngjashme mund të ekzistojnë nën disa pjesë të terrenit vullkanik të Hënës.
GIMLI do të përdorë matje gjeofizike për të hetuar se çfarë gjendet nën gropë dhe për të përcaktuar nëse ajo lidhet me një kalim më të madh nëntokësor. Gjetjet do të ofrojnë gjithashtu njohuri të reja mbi proceset vullkanike që kanë formësuar peizazhin hënor.
Nëse konfirmohet ekzistenca e hapësirave të mëdha nëntokësore, ato mund të ofrojnë një avantazh të rëndësishëm për eksplorimin njerëzor në të ardhmen.
Sipërfaqja hënore është e ekspozuar ndaj ndryshimeve të mëdha të temperaturës, rrezatimit jonizues të dëmshëm dhe goditjeve të shpeshta nga shkëmbinj të vegjël hapësinorë. Tubat nëntokësorë të lavës mund të ofrojnë temperatura më të qëndrueshme dhe mbrojtje natyrore nga këto rreziqe.
Në vend që të mbështeten tërësisht te strukturat mbrojtëse të ndërtuara në sipërfaqe, astronautët e ardhshëm mund të jenë në gjendje të përdorin disa prej formacioneve ekzistuese gjeologjike të Hënës si strehimore.
Konfirmimi i pranisë dhe përmasave të këtyre hapësirave nëntokësore mund të ndikojë, për rrjedhojë, në vendet ku NASA do të shqyrtojë vendosjen e habitateve të ardhshme dhe mënyrën se si do të projektohen ato.
Dr. Nathaniel Putzig i Planetary Science Institute do të shërbejë si hetuesi kryesor për GIMLI.
Kërkimi i akullit të fshehur dhe burimeve të përdorshme të Hënës
Studimi i tretë do të përqendrohet te një tjetër burim që mund të jetë thelbësor për një prani të qëndrueshme njerëzore në Hënë: akulli i ujit.
Ngarkesa Depth Imager with Spectral and Color Optics (DISCO) është projektuar për të kryer matjet e para të drejtpërdrejta nga sipërfaqja hënore të akullit të ruajtur brenda rajoneve të vogla dhe jashtëzakonisht të ftohta, të njohura si kurthe mikro-të ftohta.
Këto zona mund të mbeten mjaftueshëm të ftohta që akulli të qëndrojë i pranishëm, sepse marrin pak ose aspak rrezatim të drejtpërdrejtë të diellit. Identifikimi i vendndodhjes së akullit, sasisë së tij dhe mënyrës se si është shpërndarë mund t’i ndihmojë shkencëtarët të kuptojnë nëse ai mund të bëhet një burim praktik për misionet e ardhshme hënore.
Uji i sjellë nga Toka është i kushtueshëm për t’u transportuar në hapësirë. Gjetja e akullit të aksesueshëm në Hënë mund t’u mundësojë përfundimisht astronautëve të sigurojnë ujë në vend dhe potencialisht ta përpunojnë atë në oksigjen dhe hidrogjen për përdorime të tjera.
DISCO do të hetojë gjithashtu vetitë fizike të sipërfaqes hënore.
Një nga sfidat është të kuptohet se çfarë ndodh kur një anije kozmike ulet. Gazrat e shkarkimit të raketës mund të largojnë pluhurin dhe materialet e lirshme nga toka, duke ndikuar potencialisht në pajisjet dhe strukturat aty pranë.
Studiuesit do të shqyrtojnë gjithashtu qëndrueshmërinë e terrenit për të kuptuar më mirë se sa të sigurt mund të lëvizin astronautët, automjetet robotike dhe pajisjet e tjera nëpër sipërfaqe.
Kombinimi i këtyre matjeve do ta ndihmojë NASA-n të zhvillojë ulje dhe operacione sipërfaqësore më të sigurta, ndërsa përparon teknologjitë që mund ta shndërrojnë akullin hënor në një burim të dobishëm për Programin e Bazës Hënore.
Dr. Ariel Deutsch i NASA’s Ames Research Center në Silicon Valley të Kalifornisë do të drejtojë studimin DISCO.
Ndërtimi i themeleve për bazën e parë të njerëzimit në Hënë
Së bashku, të tre studimet do të trajtojnë disa prej sfidave më të rëndësishme të krijimit të një pranie të qëndrueshme njerëzore përtej Tokës.
LEMS-SP do t’i ndihmojë shkencëtarët të kuptojnë kërcënimet mjedisore, GIMLI do të hetojë nëse tubat nëntokësorë të lavës mund të ofrojnë mbrojtje natyrore, ndërsa DISCO do të shqyrtojë burimet e mundshme të ujit dhe sjelljen e sipërfaqes hënore.
Rezultatet mund të ndikojnë në gjithçka, nga vendosja e habitateve të ardhshme deri te projektimi i pajisjeve dhe zhvillimi i sistemeve që u mundësojnë astronautëve të përdorin burimet që tashmë janë të disponueshme në Hënë.
“Çdo përzgjedhje e re e PRISM forcon aftësinë tonë për të dërguar shkencë ambicioze dhe transformuese në sipërfaqen hënore”, tha Brad Bailey, drejtor i Zyrës për Integrimin e Strategjisë së Shkencës së Eksplorimit në Drejtorinë e Misioneve Shkencore të NASA-s. “Këto studime janë shembuj të mënyrës se si Artemis dhe Programi i Bazës Hënore po zgjerojnë kufirin e eksplorimit hënor, po avancojnë teknologjitë inovative, po thellojnë kuptimin tonë për mjedisin e Hënës dhe po hapin rrugën për misionet e ardhshme me astronautë.”
NASA po punon për të rritur shpeshtësinë e misioneve të saj hënore ndërsa përgatitet të krijojë një bazë në Hënë. Këto misione do të dërgojnë instrumente shkencore dhe teknologji të reja të synuara për të zgjeruar udhëheqjen amerikane në shkencën hapësinore, për të mbështetur një prani të qëndrueshme në Hënë dhe për t’u përgatitur për eksplorime njerëzore më ambicioze.
Nisma CLPS e agjencisë luan një rol qendror në këtë përpjekje, duke bashkëpunuar me kompani amerikane për të transportuar ngarkesa shkencore, eksploruese dhe teknologjike në sipërfaqen dhe në orbitën e Hënës.
Përtej ndihmës që do t’u japë astronautëve për të jetuar dhe punuar në Hënë, njohuritë e marra nga këto studime mund të jenë thelbësore për qëllimin më afatgjatë të NASA-s për të dërguar njerëz në Mars..
