Në verën e vitit 1939, vetëm pak muaj pas pushtimit italian të Shqipërisë, Hava Kupi, bashkëshortja e Abaz Kupit, i drejtohej me një telegram kryeministrit Shefqet Vërlaci. Kërkesa e saj ishte dramatike: të mos internohej së bashku me nëntë fëmijët dhe pjesëtarët e tjerë të familjes.
Telegrami, i nisur nga Kruja dhe i regjistruar nga administrata e kohës, dëshmon ankthin e një gruaje që rrezikonte të dënohej bashkë me fëmijët për shkak të qëndrimit politik dhe veprimtarisë së bashkëshortit.
Në dokument, Hava Kupi shpjegon se, pas vendosjes së regjimit të ri, ishte larguar drejt Jugosllavisë së bashku me Abaz Kupin. Më pas ajo kishte vendosur të kthehej në Shqipëri, por sapo ishte rikthyer kishte mësuar se familjen e priste internimi.
“Me pritjen e regjimit të tashëm, me burrin t’em Abaz Kupin kam dalë në Jugosllavi”, shkruan ajo në telegram, duke iu drejtuar drejtpërdrejt kreut të qeverisë së vendosur pas pushtimit italian.
Hava Kupi kërkonte që fati i saj dhe i fëmijëve të mos lidhej me atë të Abaz Kupit. Ajo theksonte se ndodhej në një gjendje të rëndë familjare dhe se kishte nën kujdes nëntë fëmijë, ndaj i lutej Vërlacit të ndërhynte për të ndaluar internimin.
“Ju lutem të mëshironi gjendjen t’ime familjare”, lexohet në pjesën përmbyllëse të telegramit, të firmosur prej saj.
Dokumenti daton në ditët e fundit të korrikut dhe fillimin e gushtit 1939, ndërsa në të shfaqen disa vula dhe shënime të ndryshme administrative. Telegrami mban gjurmët e përcjelljes dhe regjistrimit nga strukturat shtetërore, çka tregon se kërkesa kishte mbërritur në zyrën e kryeministrit Shefqet Vërlaci.
Vetëm disa muaj më parë, më 7 prill 1939, Abaz Kupi kishte qenë një nga ushtarakët që organizuan qëndresën në Durrës kundër zbarkimit të forcave italiane. Pas pushtimit, ai u largua nga Shqipëria, ndërsa familja e tij mbeti nën presionin dhe ndëshkimin e autoriteteve të reja.
Shefqet Vërlaci ishte vendosur në krye të qeverisë që pasoi pushtimin dhe kishte luajtur rol qendror në procesin politik që e lidhi Shqipërinë me kurorën italiane. Pikërisht atij i kërkonte mëshirë bashkëshortja e njeriut që kishte kundërshtuar me armë pushtimin.
Telegrami i Hava Kupit nuk është thjesht një shkresë administrative. Ai është dëshmia e një kohe kur përndjekja politike nuk kufizohej te kundërshtari, por shtrihej mbi gruan, fëmijët dhe të gjithë familjen e tij. Pas rreshtave të shkruar me dorë qëndron drama e një nëne me nëntë fëmijë, e detyruar t’i lutej qeverisë së pushtimit që të mos i dënonte për zgjedhjet politike të të atit.
Historia do të tregonte se vuajtjet e familjes Kupi nuk do të përfundonin me regjimin fashist. Pas ardhjes së komunistëve në pushtet, familjarët e Abaz Kupit do të përballeshin sërish me burgje dhe internime. Kështu, telegrami i vitit 1939 mbetet paralajmërimi i hershëm i një kalvari që do ta ndiqte familjen për dekada./vna
