Mëngjesin e 29 gushtit 1949, një shpërthim i fuqishëm tronditi stepën e Kazakistanit. Bashkimi Sovjetik sapo kishte testuar bombën e parë atomike.
Deri atë ditë, vetëm Shtetet e Bashkuara e zotëronin këtë armë. Katër vjet pas Hiroshimës dhe Nagasakit, ky monopol kishte marrë fund.
Testi u krye në fshehtësi në poligonin e Semipalatinskut. Bomba quhej RDS-1, ose “Rrufeja e Parë”, dhe kishte një fuqi prej rreth 22 kilotonësh TNT. Ajo përdorte plutonium dhe ishte e ngjashme me bombën amerikane “Fat Man”, të hedhur mbi Nagasaki.
Moska u përpoq ta mbante shpërthimin të fshehtë. Por grimcat radioaktive përfunduan në atmosferë dhe u zbuluan nga shërbimet perëndimore përmes analizave të ajrit.
Më 23 shtator, presidenti amerikan Harry Truman njoftoi botën se Bashkimi Sovjetik kishte kryer një provë bërthamore. Lajmi tronditi Perëndimin. Amerikanët kishin menduar se sovjetikëve do t’u duheshin edhe disa vite për të ndërtuar bombën.
Programi kishte nisur në vitin 1942 me urdhër të Josif Stalinit dhe drejtohej nga fizikanti Igor Kurçatov. Shkencëtarët sovjetikë zhvilluan teknologjinë, por u ndihmuan edhe nga informacionet e marra përmes spiunazhit. Fizikanti Klaus Fuchs u kaloi sovjetikëve të dhëna sekrete nga projekti atomik amerikan, duke e përshpejtuar ndërtimin e bombës.
Shpërthimi i 29 gushtit ndryshoi botën. Shtetet e Bashkuara nuk ishin më fuqia e vetme bërthamore dhe nisi gara e armatimit mes dy superfuqive. Në vitin 1953, Bashkimi Sovjetik testoi edhe bombën e parë me hidrogjen.
Semipalatinsku u kthye në qendrën e provave bërthamore sovjetike. Deri në vitin 1989 aty u kryen mbi 450 teste, duke lënë pas ndotje radioaktive, raste të shumta kanceri dhe dëmtime gjenetike te banorët.
Për Moskën ishte një triumf ushtarak. Për botën ishte fillimi i një epoke ku një luftë mund të sillte shkatërrimin e të gjithëve./Index.hr
