Nga Eriseld Zeneli
Ekziston një paradoks politik që Europa vazhdon ta vëzhgojë me njëfarë tolerance. Shqipëria është qeverisur për më shumë se një dekadë nga një parti që e quan veten socialiste, që i përket familjes socialiste evropiane dhe që krenohet me Edi Ramën si një nga udhëheqësit e saj më të njohur në Ballkan.
Megjithatë, duke parë politikat e miratuara në Tiranë, hendeku midis etiketës dhe modelit të qeverisjes bëhet gjithnjë e më i vështirë për t’u injoruar. Për më shumë se njëqind ditë, çdo mbrëmje, qytetarët shqiptarë janë rikthyer në rrugë.
Më 12 shtator, protestat arritën ditën e tyre të 105-të radhazi, duke përfshirë edhe pjesë të diasporës. E gjitha filloi me protesta kundër një projekti të madh turistik në zonat e lagunës së Zvërnecit dhe Nartës, dhe më pas u zgjerua për të përfshirë marrëdhënien midis politikës dhe interesave të mëdha ekonomike, menaxhimit të tokës dhe, në përgjithësi, një sistemi pushteti që perceptohet si gjithnjë e më pak i depërtueshëm ndaj mospajtimit.
Megjithatë, do të ishte thjeshtuese t’i interpretonim ato sheshe përmes përplasjes së zakonshme midis Edi Ramës dhe Sali Berishës. Ndër sloganet, u dëgjua një veçanërisht tingëllues: “Rama në burg, Berisha në burg”. Disa nga protestat dukeshin se po sfidonin jo vetëm ata në qeveri, por edhe një sistem politik që ka luftuar për vite me radhë për të prodhuar një alternativë të besueshme.
Dhe këtu del në pah kontradikta e socializmit të Ramës. Socialdemokracia evropiane e ka ndërtuar identitetin e saj mbi forcën e shërbimeve publike, rishpërndarjes, mbrojtjes së punës dhe aftësisë së shtetit për të korrigjuar çekuilibrat e tregut. Shqipëria e Ramës, nga ana tjetër, i ka bërë partneritetet publik-privat, koncesionet dhe investimet në shkallë të gjerë në pasuri të paluajtshme një nga forcat lëvizëse të modernizimit të saj.
Vendi ka ndryshuar. Tirana është e panjohur nga pesëmbëdhjetë vjet më parë, turizmi po rritet, kapitali dhe investimet e reja po vërshojnë. Të mohosh këtë do të ishte intelektualisht e pandershme. Por vetë suksesi i këtij transformimi ngre pyetjen e pashmangshme: kush përfiton nga rritja dhe cilat kundërpesha shoqërojnë ndërthurjen në rritje të vendimmarrjes publike dhe interesave private në shkallë të gjerë?
Nuk është çështje të jesh pro apo kundër tregut. Është, nëse ka ndonjë gjë, një pyetje liberale dhe mbrojtëse: sa transparente është vendimmarrja publike? Sa e fortë është konkurrenca? Çfarë mjetesh kanë qytetarët kur një investim i madh bie ndesh me mjedisin, zonën lokale ose interesat e një komuniteti? Dhe sa të forta janë institucionet e nevojshme për të kufizuar pushtetin politik?
Pastaj është paradoksi italian. Ndërsa një segment i konsiderueshëm i së majtës evropiane po sfidon Giorgia Melonin mbi imigracionin dhe dhënien jashtë të procedurave të azilit, një udhëheqës i familjes socialiste evropiane është bërë partneri i domosdoshëm i Kryeministrit italian në të ashtuquajturin “modeli shqiptar”. Qendrat e Shëngjinit dhe Gjadrës lindën nga marrëveshja midis Romës dhe Tiranës.
Legjitimiteti dhe efektiviteti i këtij modeli mund të debatohet pa e kthyer debatin mbi imigracionin në një betejë ideologjike. Por kontradikta politike mbetet: Rama pohon përkatësinë e tij socialiste në Evropë dhe, në të njëjtën kohë, i ofron të djathtës italiane platformën mbi të cilën të testojë një nga politikat e saj më të diskutueshme të imigracionit.
Megjithatë, Rama vazhdon të gëzojë kapital të konsiderueshëm politik në qeveritë evropiane. Jo pa arsye. Shqipëria është fuqimisht pro-perëndimore, anëtare e NATO-s, e përafruar me politikën e jashtme evropiane dhe e vendosur të vazhdojë rrugën e saj drejt pranimit në BE. Në një rajon kompleks, Rama garanton stabilitet dhe parashikueshmëri.
Por pikërisht këtu Evropa duhet të shmangë një gabim që tashmë është parë në Ballkan: ngatërrimin e stabilitetit me cilësinë e demokracisë. Ndoshta, atëherë, pyetja e vërtetë nuk është as nëse Rama është vërtet socialist.
Ka të bëjë me faktin nëse një qeveri mund ta quajë veten progresive kur modernizimi ekonomik përparon më shpejt se kundërpeshat demokratike të thirrura për ta qeverisur atë. Sepse të jesh evropian nuk do të thotë vetëm të jesh në anën e duhur të gjeopolitikës. Do të thotë të pranosh se edhe pushteti që fiton zgjedhjet ka kufijtë e tij./ Il Riformista
