Një studim i udhëhequr nga Universiteti i Oksfordit sugjeron se kafshët më të hershme mund të kenë ekzistuar qindra miliona vjet përpara se të shfaqeshin fosilet e para të padiskutueshme të kafshëve. Gjetjet, të publikuara më 2 tetor në Science Advances, tregojnë se kafshët mund të kenë origjinën thellë në Erën Neoproterozoike, ndoshta përpara disa prej epokave më të ashpra të akullnajave në historinë e Tokës.
Hulumtimi mund të ndryshojë mënyrën se si shkencëtarët e kuptojnë një enigmë të madhe evolucionare. Kafshët duket se shfaqen relativisht papritur në të dhënat fosile pak përpara Periudhës së Kambrianit (539 deri në 487 milionë vjet më parë), edhe pse linja të tjera provash kanë sugjeruar prej kohësh se historia e tyre evolucionare kishte filluar shumë më herët.
Në qendër të studimit të ri është një pyetje rreth mënyrës se si studiuesit kanë përdorur depozitat e lashta fosile për të përcaktuar një moshë maksimale për origjinën e kafshëve.
Rishikimi i një supozimi kyç rreth fosileve
Një vend i rëndësishëm është Biota e Weng’an-it në Kinë, një depozitë fosile rreth 590 milionë vjeçare, e ruajtur në shkëmbinj të moshës Ediakarane. Vendi përmban organizma mikroskopikë të ruajtur me hollësi të jashtëzakonshme, por asnjëri prej tyre nuk mund të identifikohet në mënyrë përfundimtare si kafshë.
Për shkak të kësaj mungese, shkencëtarët kanë argumentuar më parë se kafshët ka të ngjarë të kenë evoluar pas formimit të Biotës së Weng’an-it. Arsyetimi ishte se, nëse kafshët do të kishin ekzistuar tashmë në atë kohë, një depozitë fosile e ruajtur në mënyrë kaq të jashtëzakonshme do të duhej të kishte ruajtur prova të ekzistencës së tyre.
Hulumtimi i ri e vë në pikëpyetje këtë supozim.
Fosilet e Mongolisë ofrojnë një provë thelbësore
Ekipi ndërkombëtar, i cili përfshinte shkencëtarë nga Universiteti i Kalifornisë në Berkeley, ETH Zürich dhe Universiteti Yale, kreu një studim të gjerë të mikrofosileve të ruajtura në mënyrë të jashtëzakonshme nga Biota e Kheseen-it në Mongoli.
Biota e Kheseen-it është më shumë se 40 milionë vjet më e re se Weng’an, megjithëse të dyja bashkësitë fosile kanë disa lloje të përbashkëta. E rëndësishmja është se kafshët dihet tashmë se ekzistonin në vende të tjera në mbarë botën në kohën kur u formua Biota e Kheseen-it, përfshirë vende në Namibi dhe në Kinën Jugore.
Studiuesit ekzaminuan më shumë se 140 mostra, përfshirë materiale të mbledhura nga vende që nuk ishin dokumentuar më parë, duke përdorur mikroskopinë elektronike skanuese. Analiza e tyre zbuloi lloje të reja mikrofosilesh të ruajtura në mënyrë të jashtëzakonshme, përfshirë akritarkë (organizma të vegjël sferikë me gjemba dhe zgjatime të degëzuara), si dhe fosile të ngjashme me embrionet, që përmbajnë qeliza të brendshme.
Pavarësisht ruajtjes së jashtëzakonshme, asnjë prej fosileve nuk mund të identifikohet me siguri si kafshë.
Autori kryesor i studimit, profesori i asociuar Ross Anderson (Muzeu i Historisë Natyrore, Universiteti i Oksfordit), tha: “Biota e Kheseen-it rrëzon argumentin se mikrofosilet e jashtëzakonshme të Weng’an-it do të thotë se do të kishim parë fosile kafshësh në atë bashkësi nëse ato do të kishin ekzistuar në atë kohë. Mikrofosilet e Kheseen-it janë po aq të ruajtura mirë, megjithatë kafshët vazhdojnë të mungojnë – pavarësisht faktit se ne e dimë se në atë pikë ato ekzistonin.”
Kjo sugjeron se kafshët mund të kenë banuar në mjedise të ndryshme nga ato të përfaqësuara në depozitat e Kheseen-it, ose se kushtet kimike përgjegjëse për fosilizimin atje nuk ishin të përshtatshme për ruajtjen e mbetjeve të kafshëve.
Një histori potencialisht e fshehur e jetës shtazore
Meqenëse kafshët ishin tashmë të pranishme kur u formua Biota e Kheseen-it, por ende nuk shfaqen në të dhënat e saj fosile, studiuesit argumentojnë se mungesa e kafshëve në Weng’an nuk mund të merret automatikisht si provë se kafshët nuk kishin evoluar ende 590 milionë vjet më parë.
Në vend të kësaj, ekipi shqyrtoi depozita fosile shumë më të vjetra, që datojnë rreth 850 deri në 730 milionë vjet më parë. Këto përfshinin Formacionin Svanbergfjellet (Norvegji), Grupin Bitter Springs (Australi) dhe Grupin Chuar (Arizona, SHBA) të gjitha depozita të pasura me fosile, që konsiderohen të afta për të ruajtur kafshë, megjithëse deri më tani në to nuk janë gjetur fosile të konfirmuara të kafshëve.
Këto vende janë përdorur më parë për të përcaktuar moshat maksimale të mundshme për origjinën e jetës shtazore.
Duke përdorur këto kufizime më të vjetra gjeologjike, studiuesit kryen një analizë me orën molekulare. Kjo teknikë krahason ndryshimet gjenetike midis specieve të gjalla dhe i kombinon ato me datimet e fosileve dhe ritmet e vlerësuara të ndryshimit evolucionar, për të llogaritur se kur mund të kenë jetuar paraardhësit e përbashkët.
Kur studiuesit përdorën këto depozita më të vjetra, në vend të vendndodhjes më të re ediakarane të Weng’an-it, si kufizime, origjina e vlerësuar e kafshëve u zhvendos rreth 200 milionë vjet më pas në kohë. Intervali i ri e vendos shfaqjen e mundshme të kafshëve midis 800 dhe 700 milionë vjet më parë.
Gjurmë nga fosilet kimike të lashta
Prova të tjera tashmë sugjerojnë se kafshët mund të kenë një histori evolucionare shumë më të thellë sesa tregojnë fosilet e trupave të tyre.
Fosilet kimike, të njohura gjithashtu si biomarkues, të ruajtura në shkëmbinj të lashtë përmbajnë prova në përputhje me ekzistencën e sfungjerëve të paktën 650 milionë vjet më parë. Kjo do t’i vendoste ata dhjetëra miliona vjet përpara fosileve makroskopike më të vjetra të padiskutueshme të kafshëve.
Kafshët më të hershme ka të ngjarë të kenë qenë të vogla dhe me trup të butë. Pa guaska, kocka apo struktura të tjera të forta, ato do të kishin pasur shumë më pak gjasa të mbijetonin procesin e fosilizimit sesa shumë kafshë të mëvonshme.
Mundësia që ato të ruheshin do të varej gjithashtu shumë nga vendi ku jetonin dhe nga një kombinim i rrallë kushtesh kimike pas vdekjes.
A ekzistonin kafshët përpara Tokës së Topit të Borës?
Nëse kafshët kanë origjinën midis 800 dhe 700 milionë vjet më parë, koha e shfaqjes së tyre ngre një mundësi të jashtëzakonshme. Jeta shtazore mund të ketë ekzistuar tashmë përpara se Toka të hynte në disa prej epokave më ekstreme të akullnajave në historinë e saj, ose kafshët mund të jenë shfaqur edhe gjatë asaj periudhe të ashpër.
Periudha Kriogjeniane filloi rreth 720 milionë vjet më parë, kur akullnajat masive u zgjeruan në të gjithë planetin gjatë episodeve të njohura zakonisht si Toka e Topit të Borës.
Gjetjet e reja rihapin pyetjet nëse kushtet mjedisore të lidhura me Tokën e Topit të Borës ndikuan në origjinën dhe evolucionin e hershëm të jetës shtazore.
Autori i parë, doktoranti Orin Lole Durbin (student i Universitetit të Oksfordit në kohën e studimit, ndërsa tani ndodhet në Virginia Tech), tha: “Fosilet trupore të kafshëve para Ediakarit ende na shmangen dhe kjo analizë nuk provon se kafshët ekzistonin 800 milionë vjet më parë. Megjithatë, provat tona të reja fosile nga Mongolia dobësojnë një nga argumentet kryesore për kufizimin e origjinës së kafshëve në intervalin Ediakaran. Ndërkohë, analizat tona me orën molekulare tregojnë se sa më larg në të kaluarën mund të shtrihet historia e tyre evolucionare.”
Kërkimi për kafshët më të hershme
Studiuesit thonë se studimet e ardhshme duhet të shqyrtojnë depozita fosile nga një gamë më e gjerë vendndodhjesh, mjedisesh dhe kushtesh ruajtjeje, në kërkim të provave për kafshët e hershme.
Ky kërkim duhet gjithashtu të kombinojë çdo linjë të disponueshme provash, përfshirë fosilet e trupave të kafshëve, gjurmët e aktivitetit të kafshëve dhe biomarkuesit kimikë.
Profesori Anderson shtoi: “Derisa këto prova të bëhen të disponueshme, data e saktë e lindjes së mbretërisë së kafshëve mbetet e pasigurt.”
