Ballina Rajoni Vuçiç rrezikon hetim penal për aferën e hotelit “Trump” në Beograd, Financial...

Vuçiç rrezikon hetim penal për aferën e hotelit “Trump” në Beograd, Financial Times zbulon provat dhe dëshmitë që e implikojnë

55
0

Ish-presidenti i Serbisë, Aleksandar Vuçiç, rrezikon të përballet me hetime penale për rolin e tij në aferën e ndërtimit të hotelit luksoz të markës “Trump” në qendër të Beogradit, një projekt i mbështetur nga Jared Kushner, dhëndri i presidentit amerikan Donald Trump. Zhvillimet e fundit politike në Serbi dhe dalja në dritë e dokumenteve dhe dëshmive të reja kanë rikthyer në qendër të vëmendjes përgjegjësinë e mundshme penale të ish-presidentit për ndërhyrjet në favor të investitorëve amerikanë.

Sipas një investigimi të gazetës britanike Financial Times, Vuçiç ka ushtruar personalisht presion mbi zyrtarë të institucioneve shtetërore për të eliminuar pengesat ligjore që bllokonin realizimin e projektit. Bëhet fjalë për ish-Shtabin e Përgjithshëm të Ushtrisë Jugosllave, një ndërtesë historike e dëmtuar gjatë bombardimeve të NATO-s në vitin 1999, e cila gëzonte statusin e trashëgimisë kulturore të mbrojtur.

Dokumentet e siguruara nga gazeta, përfshirë marrëveshjen e plotë të investimit dhe dëshminë e ish-drejtoreshës së Institutit për Mbrojtjen e Monumenteve Kulturore, Dubravka Đukanoviç, tregojnë se zyrtarëve u është kërkuar të ndërmarrin veprime për heqjen e statusit të mbrojtur të objektit, pavarësisht kundërshtimeve ligjore.

Sipas dëshmisë së saj para Prokurorisë për Krimin e Organizuar, Vuçiç i kishte thirrur zyrtarët në një takim në presidencë, ku i kishte kritikuar ashpër dhe u kishte kërkuar të merrnin përgjegjësinë për zhbllokimin e investimit. Đukanoviç pretendon se ish-presidenti u kishte bërë të qartë se kush nuk ishte i gatshëm të mbështeste projektin, duhej të jepte dorëheqjen.

Këto dëshmi mund të marrin rëndësi të veçantë në kuadër të një hetimi të mundshëm ndaj Vuçiçit, ndërsa lëvizja “Lista Studentore”, e cila fitoi zgjedhjet e parakohshme parlamentare, ka kërkuar publikisht nisjen e procedimit penal kundër tij.

Sipas kësaj lëvizjeje, provat e administruara në dosjen e ish-Shtabit të Përgjithshëm duhet të çojnë në hetimin e ish-presidentit për vepra penale që dënohen me një deri në tetë vjet burg.

Artikulli i plotë

Ish-presidenti i Serbisë, Aleksandar Vuçiç, ushtroi presion personalisht ndaj zyrtarëve për të hapur rrugën për një hotel të markës “Trump” në qendër të Beogradit. Kjo bëhet e ditur nga dokumente dhe dëshmi të siguruara nga FT, të cilat zbulojnë se deri ku shkoi udhëheqësi autoritar – i cili tashmë është rrëzuar nga pushteti – për të siguruar një marrëveshje pronësore të mbështetur nga Jared Kushner, dhëndri i presidentit amerikan.

Plani për të shembur dhe rizhvilluar selinë e dikurshme të Ushtrisë Jugosllave – të dëmtuar nga bombardimet dhe e njohur si ndërtesa e Shtabit të Përgjithshëm – u bë shkëndija që ndezi protestat e udhëhequra nga studentët. Këto protesta vunë në pikëpyetje sundimin gjithnjë e më autoritar të Vuçiçit dhe kontribuan në humbjen e tij në zgjedhjet e muajit të kaluar.

Kushner e pezulloi pjesëmarrjen e tij në projekt vitin e kaluar, ndërsa shtoheshin pengesat ligjore. Muajin e kaluar, lëvizja “Lista Studentore” (Student List) fitoi zgjedhjet e parakohshme parlamentare me një diferencë të thellë, duke u zotuar se do të zbardhë korrupsionin e qeverisë së kaluar.

“Provat që janë tashmë pjesë e dosjes për Shtabin e Përgjithshëm duhet të çojnë në nisjen e procedimeve penale kundër Aleksandar Vuçiçit, për vepra që dënohen me burgim nga një deri në tetë vjet,” deklaroi “Lista Studentore”.

Seanca e parë gjyqësore pas zgjedhjeve është caktuar për të hënën, kur pritet të paraqiten prova dhe dëshmitarë të rinj. Dokumentet e shqyrtuara nga FT – përfshirë marrëveshjen e plotë të investimit (e cila më parë nuk ishte bërë publike) dhe dëshminë e një dëshmitari kyç – tregojnë se zyrtarët vepruan nën presionin e drejtpërdrejtë të Vuçiçit për të hequr pengesat ligjore ndaj projektit, përfshirë edhe statusin e objektit si trashëgimi kombëtare e mbrojtur.

Dubravka Đukanoviç, ish-drejtoresha e Institutit për Mbrojtjen e Monumenteve Kulturore të Serbisë, u tha prokurorëve vitin e kaluar se Vuçiç, gjatë një takimi në pallatin presidencial, i kishte ofenduar personalisht atë dhe kolegët e saj, duke i quajtur “injorantë” dhe duke u kërkuar të “marrin përgjegjësinë” për të hapur rrugën për projektin.

“Nuk është e këndshme kur… dikush, qoftë edhe vetë shteti, të vë në pozitën ku duhet të vendosësh për shembjen e diçkaje që e ke për detyrë ta mbrosh,” deklaroi Đukanoviç para Prokurorisë për Krimin e Organizuar, sipas dëshmisë së saj të siguruar nga FT. “Presidenti Vuçiç tha atëherë se heqja e mbrojtjes ishte e nevojshme.” Đukanović i tha FT-së se “e gjithë situata ishte e pakëndshme, ashtu si edhe vetë fakti që presidenti ose nuk ishte në dijeni të procedurës ligjore, ose nuk e kishte idenë. Ai e mbylli takimin duke thënë se kushdo që nuk është i gatshëm ta mbështesë projektin, duhet të japë dorëheqjen.”

Rrëfimi i saj sugjeron se qeveria serbe në largim dhe investitorët amerikanë, të mbështetur nga Kushner, bashkëpunuan për më shumë se një vit, pavarësisht shqetësimeve ligjore në rritje lidhur me projektin. Të hënën, Serbia ndërpreu zyrtarisht marrëveshjen e investimit me “Atlantic Incubation Partners” – investitori amerikan i mbështetur nga Kushner, i cili u tërhoq nga projekti në fund të vitit të kaluar. Marrëveshja, e nënshkruar në maj të vitit 2024, përcaktonte se ajo ishte “e kushtëzuar me heqjen e statusit të trashëgimisë kulturore për strukturat në fjalë”.

Vuçiç duhet ta ketë siguruar Kushnerin “se çdo problem ligjor do të zgjidhej para se të fillonin punimet”, u shpreh Nenad Lajbensperger, një historian serb që ka hulumtuar historikun e ndërtesës. “Qeveria e dinte se ndërtesa ishte e mbrojtur, por gjithsesi kishte ndërmend ta realizonte [projektin e Trumpit] në mënyrë të paligjshme.”

Đukanović deklaroi për “Financial Times” se “nuk kishte asnjë mundësi ligjore për të hequr mbrojtjen”, përveç rastit nëse ndërtesa do të shkatërrohej plotësisht. Ajo shtoi se, që në fillim, ishte e qartë se zhvilluesit amerikanë nuk kishin asnjë interes për ruajtjen e ndërtesës. “Që në kontaktin tim të parë me arkitektin, u kuptua qartë se ai nuk e kishte idenë që kompleksi i Shtabit të Përgjithshëm përbënte një pasuri kulturore.” Sipas saj, projekti ishte hartuar shumë kohë para takimit të tyre dhe nuk u bë asnjë ndryshim më pas; ajo e përshkroi takimin e tyre si një “farsë”.
Maketet për hotelin “Trump” u hartuan nga Brian Vargo, drejtor menaxhues i kompanisë zhvilluese “LIVWRK” nga Nju Jorku – një firmë që ka bashkëpunuar me Kushnerin në të paktën dy projekte në Bruklin. Vargo nuk iu përgjigj kërkesave për koment.

E përfunduar në vitin 1965, ndërtesa e Shtabit të Përgjithshëm ishte një pikë referimi e arkitekturës moderniste jugosllave, derisa avionët luftarakë amerikanë e shkatërruan pjesërisht gjatë fushatës së bombardimeve të NATO-s në Beograd në vitin 1999, duke e shndërruar atë në një simbol të rezistencës ndaj Perëndimit.

Sipas ish-presidentit, i dërguari i Donald Trumpit, Richard Grenell, zhvilloi bisedime me Vuçiçin rreth kësaj hapësire që në vitin 2020; në atë kohë, ai theksoi se projekti duhej të zhvillohej “në përputhje” me statusin e veçantë të trashëgimisë që gëzonte objekti.
Grenell nuk pranoi të komentonte. Projekti mori hov pas një takimi midis Kushnerit dhe Vuçiçit në margjinat e Forumit Ekonomik Botëror në Davos në vitin 2023, takim ky që u përmend në faqen e internetit të presidentit të atëhershëm serb. Gjatë vitit në vijim, Vuçiçi dhe ministri i tij i Financave, Siniša Mali, zhvilluan disa takime në të cilat u bënë presion zyrtarëve përgjegjës për trashëgiminë kulturore që ta hiqnin statusin e mbrojtur të vendndodhjes, sipas Đukanović-it.

“Në takim u shtrua një ultimatum: ose të fillohej [procesi i heqjes së mbrojtjes], ose të jepnin dorëheqjen,” tha ajo, sipas dëshmisë së saj. Ajo shtoi se Mali e përforcoi këtë ultimatum në një takim të mëvonshëm. Đukanović-i dhe një koleg i saj dhanë dorëheqjen.

Vuçiçi dhe Mali nuk iu përgjigjën kërkesave për koment. Kjo çështje nxiti protesta të udhëhequra nga studentët, të cilat e përfshinë Serbinë që nga fundi i vitit 2024. Pavarësisht kësaj, partia SNS e Vuçiçit miratoi një legjislacion të veçantë që hoqi mbrojtjen e vendndodhjes në nëntor të vitit 2025, gjë që shkaktoi demonstrata të reja. Një muaj më vonë, ministri i Kulturës, Nikola Selaković, u akuzua për shpërdorim detyre. Prokurorët ngritën akuza edhe ndaj pasardhësit të Đukanović-it, Goran Vasić-it, për falsifikim të dokumenteve me qëllim justifikimin e heqjes së mbrojtjes së trashëgimisë kombëtare.

Kushneri u tërhoq nga projekti pas këtyre dy akuzave. Një zëdhënës i kompanisë “Atlantic” deklaroi për FT: “Vizioni ynë ishte të krijonim një destinacion të nivelit botëror, i cili do të nderonte historinë e Beogradit dhe, njëkohësisht, do të kontribuonte në të ardhmen e qytetit. Ishim krenarë për dizajnin dhe ndikimin e tij të mundshëm pozitiv. Me ndryshimin e rrethanave, arritëm në përfundimin se projekti nuk mund ta përmbushte më qëllimin e tij fillestar, ndaj vendosëm të tërhiqemi në nëntor të vitit 2025.”

Vasić dhe Selaković i mohojnë akuzat. Ata mbeten të lirë gjatë procesit gjyqësor, ndërsa seanca e radhës është caktuar për të hënën. Avokatët e tyre i kanë kundërshtuar akuzat, duke iu referuar legjislacionit të veçantë të miratuar vitin e kaluar, i cili hoqi mbrojtjen e trashëgimisë për ndërtesën. Ata nuk iu përgjigjën kërkesave të mëtejshme për koment.

Por në aktakuzën e tyre, prokurorët akuzuan Selaković dhe Vasić për shkelje të ligjit në korrik 2024, kur ndërtesa ishte ende e mbrojtur. Atë muaj, ministri thirri Vasić dhe të tjerët në zyrën e tij dhe i udhëzoi ata të paraqisnin një propozim për t’i dhënë fund mbrojtjeve për vendin deri në fund të ditës, thanë prokurorët.

Selaković “e dinte se nuk kishte autoritet ligjor për të filluar një procedurë të tillë, dhe as nuk ishin përmbushur kushtet e përcaktuara nga Ligji për Trashëgiminë Kulturore”, përfunduan prokurorët.

Skandali i Shtabit të Përgjithshëm shton shqyrtimin e bashkëpunëtorëve të Trump që ndjekin marrëveshje të lidhura politikisht në të gjithë Ballkanin, nga projektet energjetike boshnjake deri te zhvillimet kontraverse në bregdetin e Shqipërisë. Por Serbia ofron prova veçanërisht të forta të ndikimit politik në dobi të investitorëve të lidhur me familjen e Trump.

Sipas marrëveshjes së investimit të vitit 2024 të parë nga FT, qeveria e Vuçiç dhe AIP e Kushner ranë dakord të krijonin një sipërmarrje të përbashkët në Beograd. Investitori amerikan do të kishte transferuar më pas aksionet e tij te një degë në Emiratet e Bashkuara Arabe, e cila do të kishte ruajtur kontrollin operacional dhe financiar mbi projektin. Sipas marrëveshjes, Atlantic do të kishte fituar zhvillimin pa një tender publik dhe pa pasur nevojë të zbatonte kufizimet e trashëgimisë kombëtare — duke siguruar fitimprurje maksimale për projektin dhe një rrugë më të lehtë drejt pronësisë përfundimtare.

Vuçiç dha dorëheqjen në shtator dhe thirri zgjedhje të parakohshme në një përpjekje të dështuar për t’u rikthyer si kryeministër. Humbja e tij ka përshpejtuar çmontimin e rrjetit të tij politik, me autoritetet që mbyllën Alta Bank të lidhur me regjimin dhe arrestuan pronarin e saj dhe shefat besnikë të policisë.
Vuçiç nuk e ka mohuar se ka punuar për të promovuar projektin e Shtabit të Përgjithshëm dhe ka ushtruar presion mbi zyrtarët qeveritarë, duke thënë se ishte normale që një president ta bënte këtë.

“Ata më akuzojnë se po përpiqem të sjell një investitor…

Kushner [për] ndërtesën e Shtabit të Përgjithshëm”, tha Vuçiç për Kurir TV një javë para zgjedhjeve. “Doja që të bënim diçka për Beogradin, t’i hiqnim ato rrënoja, atë njollë të shëmtuar… të ndërtonim marrëdhëniet më të mira të mundshme me amerikanët, të krijonim një destinacion të nivelit të lartë që do të tërhiqte edhe më shumë turistë.”