Nga Gjon Marku
Studimet albanologjike kanë njohur një zhvillim të rëndësishëm gjatë shekullit XX dhe XXI, por figura që qëndron më e veçuar ndër ta është padyshim ajo e studiuesit kanadez-gjerman Robert Elsie (1950–2017). Me formim gjuhësor, filologjik dhe kulturor të thelluar në disa universitete europiane e amerikane, Elsie i kushtoi gati pesë dekada kërkimi shkencor: gjuhës shqipe, letërsisë shqiptare dhe historisë kulturore të popullit shqiptar.
Edhe pse ai studioi të gjithë hapësirën shqiptare, është Veriu i Shqipërisë që zë qendrën e gravitetit të veprës së tij. Ky rajon, me tradita të lashta, me kulturë të veçantë, me organizim fisnor, me epikë heroike dhe me trashëgimi gojore unike në Ballkan, u bë terreni ku Elsie zhvilloi disa nga studimet më të rëndësishme të karrierës së tij. Vepra e tij përfshin përkthime monumentale, si ato të Këngëve të Kreshnikëve, studime të thelluara mbi fisët e Veriut, botime dokumentare mbi Kanunin e Lekë Dukagjinit, si dhe analiza të teksteve të vjetra të klerit katolik shqiptar.
Interesimi i Elsiet për Veriun nuk ishte thjesht akademik, por shpeshherë edhe personal e emocional. Ai udhëtoi shpesh në Mirditë, Malësinë e Madhe, Tropojë, Dukagjin, Shalë, Shosh dhe Theth, duke u lidhur drejtpërdrejt me bartësit e traditës popullore. Madje, testamentarizoi që pas vdekjes eshtrat e tij të varrseshin në Theth, një vend që ai e konsideronte “një nga thesaret më të pastër të kulturës shqiptare”.
Nëpërmjet veprës së tij, Robert Elsie u bë një urë lidhëse mes kulturës veriore shqiptare dhe botës akademike ndërkombëtare. Ai arriti të prezantojë për herë të parë në mënyrë të plotë dhe të sistemuar epikën, kodet zakonore, strukturën shoqërore dhe letërsinë e Veriut të Shqipërisë për një publik të gjerë global. Për këtë arsye, studimi i kontributit të tij është thelbësor për të kuptuar pozicionin e kulturës veriore në mozaikun e identitetit shqiptar.
Por le tw ndalemi pak mw gjerw nw: jetën dhe formimin shkencor të Robert Elsiet; lidhjet e tij personale dhe profesionale me Veriun e Shqipërisë; kontributin e tij në studimin e epikës, fisnikërisë, traditave dhe letërsisë veriore; ndikimin dhe rën dësinë e veprës së tij në albanologji dhe në prezantimin ndërkombëtar të kulturës shqiptare.
Në këtë kuadër, punimi përpiqet të paraqesë jo vetëm analizën e ndikimit të tij shkencor, por edhe dimensionin kulturor e simbolik që lidhi këtë studiues me një nga zonat më të pasura dhe më të veçanta të identitetit kombëtar shqiptar.
Robert Elsie lindi më 29 qershor 1950, në Vancouver, Kanada, në një familje me rrënjë gjermane. Qysh në moshë të re, ai tregoi interes të theksuar për gjuhët, kulturat e ndryshme dhe letërsinë. Kjo prirje intelektuale do ta çonte më vonë drejt studimeve të thelluara në fushën e gjuhësisë, filologjisë dhe historisë së kulturës europiane.
Gjithmonë i pasionuar pas kulturave të veanta, ai do të shprehte më vonë se ishte i tërhequr nga Shqipëria pikërisht për shkak të “unikalitetit të saj gjuhësor, kulturor dhe historik”, i cili e dallonte nga vendet e tjera të Ballkanit.
Elsie kreu studime të gjera në disa universitete prestigjioze të Amerikës së Veriut dhe Europës Perëndimore.
Studimet bazë dhe master: University of British Columbia (Kanada) – Gjuhësi dhe Gjuhë-Letërsi Gjermane. McGill University (Montreal) – Gjuhësi krahasuese dhe filologji. Gjatë këtyre viteve ai u pajis me një bazë të gjerë teorike, të cilën më vonë do ta përdorte për të analizuar dhe interpretuar zhvillimet fonetike, morfologjike, leksikore dhe historike të gjuhës shqipe. Studimet pasuniversitare dhe specializimet: Universiteti i Bonnit (Gjermani). Free University of Berlin. Sorbonne – University of Paris. Në këto institucione ai u specializua në: Gjuhësi historike, Gjuhët ballkanike, Gjuhët kelte, Filologji krahasuese, Letërsi të Europës Lindore. Këto studime formësuan metodologjinë e tij shkencore, gjithmonë të mbështetur në analiza krahasuese, kritikë të burimeve dhe dokumentim të detajuar.
Interesi i tij për Shqipërinë nisi në fillim të viteve 1970. Ai erdhi në Shqipëri si pjesë e një delegacioni akademik gjerman, në kohën kur vendi ishte i izoluar politikisht dhe kulturor. Ajo vizitë e parë u bë pikënisja e një lidhjeje që do të zgjaste për gjithë jetën.
Gjatë këtij udhëtimi: filloi studimin sistematik të gjuhës shqipe, u njoh me shqiptar, veçanërisht atë verior, u mahnit nga izolimi i thellë i kulturës malësore, e cila i dukej si “një dritare e hapur drejt Mesjetës së gjallë”.
Elsie kuptoi se tradita gojore shqiptare – dhe veçanërisht epika veriore – ishte një pasuri unike që kërkonte dokumentim dhe analizë të kujdesshme shkencore. Kjo do të vinte bazat e lidhjes së tij të pandashme me Veriun.
Gjatë pesë dekadave të punës shkencore, Robert Elsie: botoi dhjetëra libra për kulturën, historinë dhe letërsinë shqiptare; përktheu autorë shqiptarë nga Mesjeta deri te moderniteti; u bë autoritet ndërkombëtar në albanologji; mbajti leksione në shumë universitete europiane dhe amerikane; punoi si ekspert për Organizatat Ndërkombëtare, sidomos pas viteve 1990 në Kosovë dhe Shqipëri; themeloi biblioteka digjitale me tekste të vjetra shqipe dhe dokumente historike.
Reputacioni i tij akademik u forcua sidomos pas botimeve: Albanian Literature – A Short History, Historical Dictionary of Albania, The Tribes of Albania, Songs of the, Frontier Warriors, Këto vepra janë sot materiale bazë për kërkuesit e huaj dhe shqiptarë.
Robert Elsie u veçua për disa arsye: Ai ishte shkencor dhe i paanshëm. Nuk mori pozicione politike, por analizoi fenomenet kulturore në mënyrë neutrale, duke përdorur metodologji perëndimore. Ai solli kulturën veriore shqiptare në botë.
Përkthimet e tij të epikës dhe studimet mbi fiset e Veriut janë sot referenca ndërkombëtare. Ai ishte një katalizator i ruajtjes së trashëgimisë. Dokumentoi këngëtarë, rapsodë, pleq dhe bartës të traditës së Veriut në kohën kur kultura gojore po rrezikonte zhdukjen. Ai punoi me pasion, jo thjesht profesion. Për Elsien, Shqipëria – dhe sidomos Veriu – ishte “shtëpia shpirtërore”.
Robert Elsie ndërroi jetë më 2 tetor 2017, në Berlin. Dëshira e tij e fundit ishte që hiri i trupit të tij të shpërndahej në Theth, një nga zonat më ikonike të Veriut të Shqipërisë. Ky akt simbolik: tregon lidhjen e tij të thellë emocionale me kulturën malësore, e shndërron figurën e tij në pjesë të përhershme të identitetit verior, bën që studimet e tij të shihen jo vetëm si punë shkencore, por edhe si përkushtim personal.
Robert Elsie udhëtoi për herë të parë në Shqipëri në fillim të viteve 1970, në një kohë kur vendi ishte i izoluar. Pas vizitës së tij fillestare në Tiranë, ai u tërhoq veçanërisht nga Veriu i Shqipërisë, një rajon i cili, ndonëse i varfër dhe i ndarë gjeografikisht, ruante një pasuri të jashtëzakonshme të kulturës tradicionale shqiptare. Elsie e përshkruante Veriun si: “Vend ku historia ecën krah për krah me të sotmen, dhe ku e shkuara nuk është thjesht kujtesë, por mënyrë jetese.” Kjo përshtypje e parë u bë motiv kryesor i një jete të tërë kërkimesh.
Gjatë 40 viteve të mëvonshme, Elsie e vizitoi Veriun dhjetëra herë. Ai udhëtoi në: Theth, Valbonë, Tropojë, Malësinë e Madhe (Kelmend, Vermosh), Mirditë, Dukagjin, Shalë, Shosh, Lugina e Valbonës Zonat e ish-fiseve të mëdha shqiptare. Gjatë këtyre udhëtimeve, ai jo vetëm që studionte, por edhe jetonte mes banorëve lokalë. Flinte në shtëpitë e tyre, dokumentonte këngë, bisedonte me pleq, rapsodë, klerikë, prijës fisnorë dhe bartës të traditës. Ky kontakt i drejtpërdrejtë i hapi atij horizontin për të kuptuar nga afër: botën shpirtërore të malësorëve, etikën e tyre, mënyrën e jetesës sipas Kanunit, rolin e epikës si memorie kolektive, ritet dhe zakonet e pashkruara
Ka disa arsye pse Elsie u identifikua aq shumë me Veriun: Veriu ruante gjurmë të kulturës së vjetër shqiptare. Ndryshe nga shumë rajone të tjera të Ballkanit, Veriu mbante ende gjallë epikën, këngën e lahutës, strukturat fisnore dhe zakonin e të drejtës tradicionale. Veriu ishte më pak i dokumentuar. Shumica e studiuesve të huaj kishin hulumtuar Toskërinë (sidomos periudhën e Rilindjes), ndërsa Veriu kishte një boshllëk të madh studimor. Kjo e tërhoqi Elsien. Epika dhe legjendat e Veriut kishin vlera të jashtëzakonshme dokumentare. Këngët e Mujit dhe Halilit, baladat dhe legjendat ishin “arkiva të gjalla të historisë së hershme shqiptare”. Veriu ofronte autenticitet kulturor. Elsie thoshte se në Veriun e Shqipërisë gjen një kulturë që i shpëtoi ndikimeve të shumta dhe ruajti ADN-në e traditës shqiptare.
Elsie krijoi lidhje të forta me: rapsodët e lahutës, kënduesit e eposit, klerikë katolikë në Shkodër, Mirditë dhe Malësi, pleq të fiseve veriore, familje të njohura malësore, të cilat i hapën arkivat e tyre të dorëshkrimeve. Ai shpesh regjistronte këngë të rralla, që sot nuk këndohen më. Këto regjistrime përbëjnë një thesar të paçmuar të trashëgimisë gojore shqiptare, i cili falë tij u ruajt. Në shumë raste, banorët e Veriut e pranonin Elsien si pjesë të komunitetit. Ai vetë shpesh e quante veten “mysafir i përhershëm i maleve”.
Elsie ishte një nga të paktët studiues të huaj që u ul në “gjyqet e pleqve”, ku zgjidheshin konfliktet sipas Kanunit. Ai dokumentoi: strukturën e pleqve, mënyrën, e vendimmarrjes, rolin e fjalës së dhënë, kodin e nderit, mënyrën e pajtimit
Këto vëzhgime të drejtpërdrejta i përdori më vonë në analizat e tij shkencore, duke i dalluar: elementet që i përkasin traditës së vërtetë, nga keqinterpretimet moderne të Kanunit.
Kleri katolik luan rol kyç në kulturën veriore. Elsie bashkëpunoi me shumë prej tyre, duke hyrë në arkiva të: Kuvendit Françeskan, Arkivit Dioqezan të Shkodrës, Kishave të veriut, Arkivave private të priftërinjve, Ai gjeti dhe digjitalizoi dorëshkrime të: Buzukut, Budit, Bogdanit, Gjeçovit autorëve anonimë të shekujve XVII–XIX. Këto materiale i shërbyen për të ndërtuar një panoramë të plotë të letërsisë së vjetër veriore.
Elsie u bë urë lidhëse: ndërmjet kulturës së Veriut dhe akademisë botërore
Ai shkroi në anglisht për: epikën shqiptare, traditat e fiseve, zakonet, letërsinë e vjetër të Veriut, figurat historike të malësisë. Kjo e bëri kulturën veriore të kuptohej dhe vlerësohej jashtë kufijve të Shqipërisë.
Thethi ishte vendi ku ai ndjehej më shumë si në shtëpi. Ai e përshkruante atë si: “Kodra dhe lugina ku e ndiej se koha ndalon.” Ai: qëndroi shpesh atje, zhvilloi kërkime mbi traditën e Shalës dhe Shoshit u miqësua ngushtë me banorëte quante Thethin “zemra e kulturës veriore” Dëshira e tij testamentare që hiri të shpërndahej pikërisht në Theth është dëshmia më e fortë e lidhjes së tij me Veriun.
Interesi i Robert Elsiet për kulturën veriore shqiptare nisi shumë herët, menjëherë pas kontakteve të tij të para me gjuhën shqipe dhe me literaturën etnografike. Vizita e tij e parë në Shqipëri, u përqendrua kryesisht në zonat alpine, të cilat ai i konsideronte si hapësira të “autenticitetit të pakrahasueshëm kulturor”. Ndryshe nga shumica e studiuesve të huaj që vizitonin qytetet kryesore, Elsie u tërhoq nga zonat e thella malore, si: Shala, Shoshi, Mirdita, Kelmendi, Malësia e Madhe, Tropoja, Pulti i Sipërm, Shkodra si qendër e kulturës tradicionale katolike. Këto udhëtime jo vetëm i dhanë atij njohje të drejtpërdrejtë me terrenin kulturor të Veriut, por e çuan në kontakte të gjera me pleq, rapsodë, klerikë dhe bartës të traditës gojore. Më vonë, ai do të shkruante se “çdo takim në malësi ishte si hapja e një libri të gjallë”. Këto përvoja u bënë bazë për studimet e tij në epikë, zakone, strukturë fisnore dhe kulturë të trashëguar.
Gjatë kërkimeve të tij, Elsie bashkëpunoi me një numër të madh studiuesish, lokalë dhe institucionalë, të cilët e ndihmuan të qasej më thellë në materialin autentik të Veriut. Kontaktet më të rëndësishme përfshinin: studiues të Institut të Kulturës Popullore në Shkodër; klerikë katolikë që i hapën arkivat e famullive; rapsodë dhe familje që ruanin këngë, legjenda dhe dokumente të vjetra; njohës të Kanunit dhe zakoneve fisnore. Ai u lidh posaçërisht me qarqet kulturore shkodrane, të cilat i ofruan qasje në materiale të rralla, dorëshkrime të padeklasifikuara më parë dhe dokumente kishtare që shërbyen si burime primare në botimet e tij të mëvonshme.
Këto bashkëpunime ishin reciproke: studiuesit e Veriut gjetën tek Elsie një ndërmjetës të aftë që e prezantoi traditën e tyre në akademinë ndërkombëtare, ndërsa ai gjeti tek ta burime të pasura të gjuhës dhe kulturës tradicionale.
Ndër të gjitha hapësirat që Robert Elsie vizitoi, Thethi mbeti vendi që ai do ta quante “shtëpia shpirtërore”. Ai e përshkruante Thethin si një arkiv të hapur të kulturës malësore, ku gjuha, traditat, tiparet shoqërore dhe natyra ishin ruajtur pothuajse të pacenuara.
Aty ai: kaloi periudha të gjata pune kërkimore; zhvilloi takime me bartës të këngëve kreshnike; mblodhi materiale për studimet e tij mbi Kanunin; krijoi lidhje miqësore me familje të vjetra të fshatit; studioi ritin e mikpritjes dhe strukturën tradicionale të kuvendit malësor. Dashuria e tij për këtë vend u shpreh kulmorisht kur, para vdekjes, la amanetin që hirin e tij ta shpërndanin në Theth – një gjest që simbolizon lidhjen e pazgjidhshme që ai ndante me kulturën veriore.
Kontakti i ngushtë me Veriun ndryshoi drejtimin e punës akademike të Robert Elsiet. Në vend të një fokusi thjesht gjuhësor, ai e orientoi karrierën drejt: studimit të epikës heroike; botimit të përmbledhjeve të rapsodëve veriorë; përkthimit të letërsisë së vjetër katolike; analizës së dokumenteve të klerit verior; studimit të strukturave fisnore dhe trashëgimisë zakonore.
Në këtë kuptim, Veriu nuk ishte vetëm një objekt kërkimi; ai u bë shtylla që përcaktoi identitetin e tij si albanolog. Studimet mbi epikën heroike veriore (Këngët e Kreshnikëve)
Një nga kontributet më monumentale të Robert Elsiet është puna e tij me epikën heroike të Veriut, e njohur si “Këngët e Kreshnikëve”. Para Elsiet, epika ishte studiuar pjesërisht nga studiues shqiptarë (Z. Sako, Q. Hoxha, A. Doja etj.), si edhe nga ekspedita e Parry–Lord në vitet ’30. Por Elsie bëri diçka themelore: Ai publikoi për herë të parë një përmbledhje të plotë, të sistemuar dhe të përkthyer në anglisht të epikës kreshnike. Ky botim: e bëri epikën shqiptare të qasshme për studime ndërkombëtare; i dha Veriut të Shqipërisë një status të ri në studimet ballkanike; dokumentoi variante të plota të këngëve, të mbledhura në terren; krahasoi epikën shqiptare me atë boshnjake, serbe dhe malazeze.
Elsie aplikoi një metodë të kombinuar: transkriptim i besueshëm i tekstit gojor, duke ruajtur dialektin gegë; përkthim analitik, jo stilistik, për saktësi shkencore; analizë krahasimtare me traditat e Evropës Juglindore; komentare etnografike për çdo personazh, toponim dhe motiv.
Epika veriore u ngrit nga folklor popullor në objekt shkencor me status ndërkombëtar, dhe kjo ishte një nga arritjet më të mëdha të tij.
Kontributi i Elsiet në studimin e Kanunit të Veriut është i shumëfishtë: Ai botoi dhe përktheu materiale të rralla të klerit katolik mbi Kanunin
Këto përfshijnë: dorëshkrime nga Atë Shtjefën Gjeçovi; tekste dhe komente të jezuitëve dhe françeskanëve shkodranë; botime historike të periudhës 1610–1930 mbi të drejtën zakonore; dokumente të misioneve katolike në malësi.
Ky punim i tij e ndihmoi komunitetin akademik të kuptojë: strukturën e kuvendit malësor; funksionimin e besës, nderit dhe gjakmarrjes; marrëdhënien midis Kanunit dhe Kishës katolike; mënyrën se si Kanuni u transmetua ndër shekuj.
Ndryshe nga studiuesit lokalë që e shihnin Kanunin si normë juridike, Elsie e trajtoi atë si: sistem kulturor, identitet kolektiv, model organizimi shoqëror, artefakt etnografik i një shoqërie të lashtë indo-evropiane. Kjo qasje e tij futi Kanunin e Veriut në literaturën botërore të antropologjisë.
Robert Elsie botoi ose përktheu qindra tekste të autorëve të Veriut: Letërsia e vjetër katolike. Ai përgatiti botime kritike dhe përkthime të: Pjetër Bogdanit, Pjetër Budit, Frang Bardhit, Lekë Matrëngës, Gjon Nikollë Kazazit, Bazuar në dorëshkrimet e vjetra të Shkodrës, Kosovës dhe Arkivit të Vatikanit.
Ai përktheu dhe promovoi autorë bashkëkohorë: Martin Camaj, Ernest Koliqi
Kolec Traboini (në studime të veçuara), Atë Zef Pllumi, Rapsodët shkodranë dhe tropojanë. Këto botime i dhanë letërsisë veriore ekspozim në universitete dhe biblioteka të vendeve perëndimore.
Sërish, një nga arritjet më të rralla të Elsiet është krijimi i një arkivi të hapur digjital për kulturën shqiptare, veçanërisht për Veriun: “Albanian Texts Online” dhe “Albanian Folklore”. Në këto arkiva ai vendosi: fotografi të vjetra të Veriut; këngë epike dhe lirike; dokumente historike; shkrime të klerit katolik; harta etnografike dhe shpjegime të termologjisë malësore.
Ky projekt shndërroi Elsien në krijuesin e arkivit më të madh publik të trashëgimisë veriore, duke siguruar që burimet të mos humbisnin kurrë.
Puna e tij pati ndikim të drejtpërdrejtë në mënyrën se si bota e sheh Veriun e Shqipërisë: E futi epikën veriore në hartën e studimeve indo-evropiane. Promovoi kanunin si kod juridik unik në Evropë. Vendosi Shkodrën dhe Thethin në literaturën etnografike botërore. E prezantoi poezinë veriore për audienca akademike amerikane dhe europiane. Ndikoi në programet studimore në universitete të ndryshme. Në thelb, ai ishte zëri që lidhi Veriun me botën. Vlerësimet e akademikëve shqiptarë
Studiuesit shqiptarë, veçanërisht ata të traditës shkodrane dhe të institucioneve albanologjike, kanë dhënë vlerësime të shumta për punën e Robert Elsiet. Në përgjithësi, këto vlerësime përqendrohen në disa pika kyçe: Aftësia për t’i dhënë kulturës veriore dimension ndërkombëtar. Shumë studiues theksojnë se pa punën e Elsiet, epika heroike, letërsia e vjetër katolike dhe trashëgimia zakonore e Veriut nuk do të kishin hyrë në qarkullimin akademik botëror. Ai u bë “përkthyesi kulturor” i Veriut.
Etnologë dhe filologë shqiptarë vlerësojnë: përkthimet e sakta, pa deformime; dokumentimin e plotë të burimeve; ruajtjen e dialektit gegë; paraqitjen korrekte të realiteteve shoqërore të malësisë. Në këtë aspekt, puna e tij konsiderohet model profesionalizmi.
Elsie shpesh gjeti dhe botoi tekste të panjohura më parë, si dorëshkrime të klerit shkodran dhe dokumente të hershme latine. Studiuesit e vjetër të Shkodrës e vlerësuan këtë si “shpëtim të një pjese të trashëgimisë kombëtare”.
Në qarqet ndërkombëtare, vlerësimi për Elsien është po aq i lartë. Si autoritet kryesor i gjuhës dhe kulturës shqiptare, Qendra europiane dhe amerikane e konsiderojnë Elsien si: albanologun më të rëndësishëm të gjeneratës së tij; studiuesin me bibliografinë më të gjerë në fushën e shqipes; ekspertin kryesor të epikës së Ballkanit Perëndimor.
Universitetet perëndimore vlerësojnë shumë faktin që ai: krijoi arkivin më të madh digjital të kulturës shqiptare; garantoi qasje të lirë dhe falas për studiuesit e botës; solli transparencë dhe hapje ndaj burimeve primare. Ky është kontribut i jashtëzakonshëm në humanitete.
Ai mbetet figura qendrore e studimit të Veriut të Shqipërisë në shekullin XXI. Asnjë studiues i huaj nuk ka prodhuar kaq shumë materiale: epike, letrare, gjuhësore, historike, zakonore, etnografike.
Ka krijuar bazën që studiuesit shqiptarë e të huaj mund të përdorin për dekada.
Shumë nga materialet e botuara ose digjitalizuara prej tij nuk do të ishin të qasshme ndryshe.
Pa Robert Elsien, njohja e Veriut shqiptar do të ishte shumë më e varfër.
Studimi i kontributit të Robert Elsiet në fushën e albanologjisë dhe sidomos në hulumtimin e Veriut të Shqipërisë përbën një ndër temat më të rëndësishme të kërkimit bashkëkohor mbi kulturën shqiptare. Vepra e tij, e shtrirë në gati pesë dekada, ka krijuar një urë të fuqishme ndërmjet trashëgimisë veriore dhe botës shkencore ndërkombëtare, duke e shndërruar Elsien në figurën qendrore të studimeve për kulturën gojore, letërsinë e vjetër dhe dokumentet historike të Veriut.
Nga analiza e kryer rezulton se kontributi i tij shfaqet në disa dimensione kryesore: Epika heroike veriore. Elsie botoi dhe përktheu korpusin më të plotë deri sot të Këngëve të Kreshnikëve, duke i dhënë epikës shqiptare status akademik në nivel botëror. Kjo epikë, e cila përfaqëson identitetin kulturor të malësisë dhe të trevave kreshnike, falë punës së tij, tashmë studjohet në universitete të Evropës dhe Amerikës. Kanuni dhe kultura zakonore. Ai solli dokumente të panjohura më parë, analizoi strukturën e organizimit fisnor dhe ndihmoi që Kanuni i Lekë Dukagjinit të kuptohej si sistem kulturor e shoqëror kompleks, jo vetëm si kod juridik. Falë tij, Kanuni u përfshi në studimet ndërkombëtare të antropologjisë së së drejtës. Letërsia e vjetër katolike dhe tradita shkodrane, Përmes përkthimeve dhe botimeve të autorëve të Veriut (Budi, Bogdani, Bardhi etj.), ai i ktheu këto tekste në pjesë të fondit kulturor evropian, duke evidentuar rolin historik që Shkodra dhe kleri katolik luajtën në formimin e gjuhës dhe identitetit shqiptar.
Elsie krijoi një arkiv të hapur elektronik unik në llojin e vet, ku dokumentoi historinë, folklorin, gjuhën dhe letërsinë e Veriut. Ky arkiv është sot një nga burimet më të rëndësishme për studiuesit.
Përtej punës shkencore, Veriu u bë për Elsien vend identitar dhe shpirtëror.
Udhëtimet e tij të shpeshta në Theth, Shalë, Malësinë e Madhe dhe Shkodër ishin jo vetëm ekspedita kërkimore, por edhe proces i përvetësimit emocional të një kulture që ai e vlerësonte si unike në Evropë. Amaneti i tij që hiri të shpërndahej në Theth është dëshmi e lidhjes së tij të thellë me këtë krahinë. Kjo dimension personal e bën veprën e tij edhe më të besueshme, sepse nuk është thjesht punë arkivore: është pasion, përkushtim dhe respekt për një trashëgimi të lashtë.
Në përmbledhje, Robert Elsie është: figura më e rëndësishme ndërkombëtare e studimeve për kulturën veriore shqiptare; promovuesi i parë i epikës veriore në botën anglishtfolëse; botuesi më i plotë i materialeve të klerit katolik të Veriut; krijuesi i arkivit më të madh digjital të kulturës shqiptare; lidhja më e fortë ndërmjet Veriut shqiptar dhe akademisë perëndimore.
Vepra e tij nuk është thjesht albanologji: është ruajtje e identitetit kulturor të një populli. Prandaj, rëndësia e punës së tij do të mbetet aktuale edhe për brezat e ardhshëm.
