Termitet janë ndër kafshët më të suksesshme në Tokë, duke ndërtuar shoqëri gjigante me miliona individë. Por si evoluan këto sisteme shoqërore kaq komplekse nga paraardhës të vetmuar, të ngjashëm me buburrecat e sotëm?
Një studim i ri nga Universiteti i Sidneit jep një përgjigje befasuese: termitet nuk u bënë më shoqërorë duke fituar gjene të reja, por duke humbur disa prej tyre. Studimi, i botuar në revistën Science, tregon se gjatë evolucionit u humbën edhe gjene të lidhura me konkurrencën e spermës, gjë që lidhet ngushtë me monogaminë.
Hulumtimi gjurmon origjinën e termiteve te buburrecat e zakonshme që filluan të ushqeheshin me dru të kalbur. Ky ndryshim në dietë solli ndryshime të mëdha gjenetike dhe shoqërore, duke çuar gradualisht në krijimin e kolonive të organizuara të termiteve. Studimi u realizua nga një bashkëpunim ndërkombëtar me shkencëtarë nga Kina, Danimarka dhe Kolumbia.
Shkencëtarët krahasuan gjenomet e buburrecave, “woodroach”-ëve (të afërm që jetojnë në grupe të vogla familjare) dhe termiteve. Një zbulim i rëndësishëm ishte se gjenomet e termiteve janë më të vogla dhe më të thjeshta. Shumë gjene që lidhen me metabolizmin, tretjen dhe riprodhimin janë humbur, pasi termitet u bënë gjithnjë e më të varur nga bashkëpunimi dhe ndarja e ushqimit në koloni.
E rëndësishme ishte humbja e gjeneve që formojnë bishtin e spermës. Ndryshe nga shumica e kafshëve, sperma e termiteve nuk ka bisht dhe nuk lëviz. Kjo tregon se monogamia kishte evoluar më herët dhe konkurrenca e spermës nuk ishte më e nevojshme.
Studimi shpjegon edhe ndarjen e roleve në koloni. Ushqimi që merr një larvë në fazat e hershme përcakton nëse ajo do të bëhet punëtore apo mbretëreshë/mbret. Edhe pas vdekjes së mbretit ose mbretëreshës, monogamia ruhet, pasi roli zakonisht merret nga pasardhësit e tyre.
Ky hulumtim ofron një pamje të re mbi evolucionin shoqëror, duke treguar se ndonjëherë përparimi vjen jo duke shtuar, por duke hequr tipare gjenetike.
