Nga e dimë që diçka është reale? Disa gjëra mund t’i shohësh drejtpërdrejt, si gishtat e tu. Gjëra të tjera, si mjekrën, duhet t’i shohësh me pasqyrë ose me kamerë. Ka edhe gjëra që nuk mund t’i shohësh fare, por i beson sepse t’i ka thënë një prind, një mësues, ose i ke lexuar në një libër.
Si fizikan, unë përdor instrumente shkencore shumë të ndjeshme dhe matematikë të ndërlikuar për të kuptuar çfarë është reale dhe çfarë jo. Por asnjë nga këto burime informacioni nuk është plotësisht i besueshëm: matjet shkencore mund të jenë të gabuara, llogaritjet e mia mund të kenë gabime, madje edhe sytë e tu mund të të mashtrojnë, si rasti i fustanit që pushtoi internetin sepse askush nuk binte dakord për ngjyrat e tij.
Meqë çdo burim informacioni, madje edhe mësuesit, mund të gabojë ndonjëherë, disa njerëz gjithmonë janë pyetur nëse mund t’i besojmë vërtet ndonjë informacioni.
Nëse nuk mund t’i besosh asgjëje, a je i sigurt që je zgjuar? Mijëra vjet më parë, filozofi kinez Zhuangzi pa në ëndërr se ishte një flutur dhe kuptoi se ndoshta në të vërtetë ishte një flutur që po ëndërronte se ishte njeri. Platoni pyeste nëse gjithçka që shohim është thjesht hija e objekteve të vërteta. Ndoshta bota ku jetojmë gjithë jetën nuk është ajo e vërteta; ndoshta është më shumë si një videolojë e madhe, ose si filmi “The Matrix”.
Hipoteza e simulimit
Hipoteza e simulimit është një përpjekje moderne për të përdorur logjikën dhe vëzhgimet mbi teknologjinë për t’iu përgjigjur këtyre pyetjeve dhe për të treguar se ndoshta po jetojmë në diçka si një videolojë gjigante. 20 vjet më parë, filozofi Nick Bostrom bëri një argument të tillë, duke u bazuar në faktin se videolojërat, realiteti virtual dhe inteligjenca artificiale po përparonin me shpejtësi. Ky zhvillim ka vazhduar, dhe sot njerëzit mund të futen në realitet virtual shumë realist ose të flasin me qenie artificiale që duken sikur janë të vetëdijshme.
Bostrom i projektoi këto zhvillime teknologjike në të ardhmen dhe imagjinoi një botë ku do të ishim në gjendje të simulonim në mënyrë realiste triliona qenie njerëzore. Ai sugjeroi gjithashtu se, nëse dikush do të krijonte një simulim tëndin që nga jashtë dukej tamam si ti, atëherë nga brenda do të ndiheshe po njësoj, me të gjitha mendimet dhe ndjenjat e tua.
Supozoni se kjo është e vërtetë. Supozoni se diku, për shembull në shekullin e 31-të, njerëzimi do të jetë në gjendje të simulojë çfarë të dojë. Disa prej tyre ndoshta do të jenë adhurues të shekullit të 21-të dhe do të krijojnë shumë simulime të botës sonë, për të mësuar rreth nesh ose thjesht për argëtim.
Ja argumenti tronditës logjik i Bostromit: nëse planeti Tokë i shekullit të 21-të ka ekzistuar vetëm një herë, por në të ardhmen do të simulohet triliona herë, dhe nëse këto simulime janë aq të mira sa njerëzit brenda tyre ndihen si njerëz të vërtetë, atëherë ka shumë gjasa që ti të jetosh në një nga trilionat e simulimeve të Tokës, jo në Tokën origjinale.
Ky argument do të ishte edhe më bindës nëse sot do të mund të krijonim simulime kaq të fuqishme. Por mjafton të besosh se njerëzit do t’i krijojnë ato një ditë, që logjikisht të duhet të besosh se ndoshta po jeton në një simulim edhe tani.
Shenja se jetojmë në një simulim… ose jo
Nëse jetojmë në një simulim, a shpjegon kjo ndonjë gjë? Ndoshta simulimi ka “defekte”, dhe për këtë arsye telefoni yt nuk ishte aty ku ishe i sigurt se e kishe lënë, ose pse e dije që diçka do të ndodhte para se të ndodhte, ose pse ai fustani në internet dukej kaq i çuditshëm.
Ka edhe mënyra më themelore se si bota jonë i ngjan një simulimi. Ekziston një gjatësi shumë e vogël, shumë më e vogël se një atom, përtej së cilës teoritë e fizikës nuk funksionojnë më. Dhe ne nuk mund të shohim më larg se rreth 50 miliardë vite-dritë, sepse drita nuk ka pasur kohë të na arrijë që nga Big Bang-u. Kjo tingëllon si një lojë kompjuterike ku nuk mund të shohësh asgjë më të vogël se një piksel, ose përtej skajit të ekranit.
Sigurisht, ka edhe shpjegime të tjera për të gjitha këto. Le ta pranojmë: ndoshta thjesht e ke harruar ku e ke lënë telefonin. Por argumenti i Bostromit nuk ka nevojë për prova shkencore. Ai është logjikisht i vërtetë për aq kohë sa beson vërtet se në të ardhmen do të ekzistojnë shumë simulime të fuqishme. Kjo është arsyeja pse shkencëtarë të famshëm si Neil deGrasse Tyson dhe figura të teknologjisë si Elon Musk janë bindur prej tij, edhe pse Tyson sot i jep shanset 50 me 50.
Të tjerë janë më skeptikë. Teknologjia e nevojshme për të krijuar simulime kaq të mëdha dhe realiste është aq e fuqishme, sa vetë Bostrom i përshkruan krijuesit e tyre si qenie pothuajse hyjnore, dhe ai pranon se njerëzimi mund të mos arrijë kurrë në atë nivel. Edhe pse çështja mbetet e pazgjidhur, hipoteza e simulimit është një argument logjik dhe filozofik mbresëlënës, që ka sfiduar idetë tona themelore për realitetin dhe ka ndezur imagjinatën e miliona njerëzve.
