Zyra ku trokisnin patkonjtë

Ajo – një grua që kishte ndërtuar identitetin mbi supet e burrit të saj – shfaqej gjithnjë me rroba që i vinte me kujdes, ndonëse ishin ndihma. Shpresonte të dukej dikushi, por të gjithë e dallonin menjëherë falsitetin që i binte pas nga takat që trokisnin në korridor si patkonjtë e një kali të lodhur.

Ai – kolegu ynë i përbashkët, Toma – ishte një burrë që qeshte dhe kishte brenda vetes një djallëzi të lindur. Asnjëherë nuk e dije kur e kishte seriozisht. Personaliteti i tij i lëkundshëm të linte pa fjalë, dhe gjithë qëndrimi i tij dukej si trashëgimi ironike nga ndonjë gjysh që kishte qenë më i rrezikshëm se vetë ai.

Një burrë që kurrë nuk tregonte kartat, por gjithmonë luante për të fituar. Me një sarkazëm që digjte më shumë se fjala e ashpër, Toma e dinte mirë çfarë vërtitej përreth: injorancë me mbështetje, mediokritet me pushtet, dhe një teatër grotesk, ku aktorët nuk e kuptonin që po luanin keq.

Liza ecte gjithmonë si mbi podium, ndonëse podiumi i saj ishin pllakat e çara të një institucioni të vjetër shtetëror. Vinte çdo ditë e lyer si për dasmë, me takat që i trokisnin korridoret si patkonjtë e një kali plak. Vishej me rroba që vinin nga ndihmat, por i mbante me një krenari fallco, sikur të ishin të firmës më të shtrenjtë. Dhe kur e pyesje për ndonjë gjë në punë, ngatërronte urenë me nitratin dhe patatet me qepët, edhe pse ishte shkolluar për agronomi. As fletoren nuk e shkruante dot pa u menduar nëse “m” duhej e madhe apo e vogël.

-Ti je një injorant i shekullit! -shpërtheu Liza, duke tundur gishtin me thonjtë plastikë që ndriçonin më shumë se argumentet e saj.

Toma nuk reagoi. Qeshi. Ai gjithmonë qeshte, por jo si të tjerët. Ishte ajo e qeshur që të shponte, që të linte në baltë, duke të kujtuar sa pak vlen. Kjo e acaroi më shumë femrën tyryfyçkë që ndiente se po ia lëkundnin fronin mbi të cilin ishte vetëngjitur.

– Më flet mua ashtu?

– A e di ti gruaja e kujt jam unë?

Të gjitha zyra e kishte dëgjuar këtë frazë dhjetëra herë. Burri i saj, një militant partiak pa asnjë meritë, që e kishte ndërtuar karrierën duke qeshur me shakatë e shefave dhe duke i shoqëruar nëpër mortje, mendonte se i përkiste një race më të lartë. E ajo ndiente se shkëlqimi i tij ndriçonte edhe atë. Në fakt, thuhej se nuk kishte racë më të keqe në trevën prej nga ai vinte.

Në fakt, ajo s’kishte ç’të thoshte tjetër për veten. Në punë, ngatërronte urenë me nitratin dhe patatet me qepët. Kolegu ynë, Agroni, dikur kishte thënë se suksesi i saj i vetëm ishte fakti që vishej më bukur se e meritonte – falë ndihmave, sepse për mend nuk kishte ku t’i gjente ani se nuk dinte të kombinonte fustanin me kepucët.

Toma qeshi sërish, me një përçmim të hollë. I erdhi ndër mend ish-prefekti, një tip që thoshin se ishte fundërrina më e madhe e trevës, por që tashmë drejtonte një institucionin paralel, duke ua nxirë jetën vartësve.

Ajo nuk duroi më. Vendosi të shkonte te drejtori – një hajdut që ia kishte marrë dorën të zhdukte ndonjë lek nga fondet, ndërsa bënte sikur nuk i interesonin grindjet e stafit, për aq kohë sa askush nuk ia prekte abuzimet.

– Zgjidhe ti ose unë! – i kishte thënë ajo drejtorit me një vetëbesim të shtirë. E mendonte veten të paprekshme, sepse burri i saj ishte pjesë e partisë në pushtet. -do ti them Gustit.

– Si kam thënë ndonjë gjë? – i ishte kthyer Toma qetë, me nënqeshje. Ishte i bindur se ajo nuk ishte gjë tjetër veçse një injorante me mbështetje të rreme.

– Nëse ti i thua Gustit, edhe unë do i them Valbonës! – kishte thënë ai me kërcënim ironik, duke kujtuar se përmendja e burrit të saj do të linte efekt. Aq më tepër që Valbona ishte gruaja e Tomas, e cila nuk kishte ndonjë peshë por kishte dinjitet, dhe të paktën nuk jetonte duke shitur shkëlqimin e burrit të saj.

Toma kishte qeshur me fjalinë e tij djallëzore. Fjalët fluturuan shpejt nëpër institucion. Zhurma nisi të rritet. Thashethemet fluturonin si mizat nëpër dritaret e hapura.

Liza u pa te dera e drejtorit, me fytyrën e skuqur dhe flokët e kapura nga një stiliste amatore të lagjes. U ankua me lot në sy, sikur Toma ta kishte sharë nënën, gjyshen dhe gjithë fisin.

Por drejtori – një tip që vinte erë parfum të lirë dhe frikë nga hetimet – nuk kishte interes të merrej me grindjet e vogla. Ai kishte halle më të mëdha: si të mbulonte faturat fiktive, si të zhdukte fondet e trajnimeve dhe si të shkonte në pushime në Itali me kartën e institucionit.

U bë lajm. Ajo do të ankohej te burri për Tomën, ndërsa Toma nuk e la me aq do të ankohej te gruaja, pra Valbona për Lizën. Nuk dihej çfarë bëhej më pas, apo nëse kishte qenë vetë Liza ajo që kishte vajtur disa herë në ministri për idjotësi e llafe idjote.

Historitë u përhapën si zjarr në kashtë. Mua më erdhën ndër mend Alma dhe Ernesta – dy kolege pa moral e personalitet, që zhgërryheshin herë me një e herë me një tjetër koleg. Dikur përhapnin thashetheme më shpejt se çdo gazetë lokale dhe hynin në lojë sa herë drejtorët hajdutë donin të sulmonin ndonjë specialist. Në kafe, në pushim, në tualet, në çdo qoshe të zyrës, përmendej emri i Lizës dhe e qeshura therëse e Tomas.

Deri në ditën kur erdhi një kontroll nga lart.

Drejtori humbi ngjyrë. Ishte kapur me dokumente të falsifikuara dhe projekte që ekzistonin vetëm në letër e me vjedhej parash nëpër subjektet që kontrolloheshin prej vartësve të tyre. Mbrëmjen e asaj dite u dha lajmi: drejtori dha dorëheqjen. Dhe në vendin e tij do të vinte… një grua.

U ktheva në zyrën time duke menduar: “Këta janë të vetmit që Abetaren e kanë librin më artistik që kanë lexuar ndonjëherë.” Pastaj u ktheva nga koleget dhe, me një ton ironik, thashë:

– Dhe mendoni se drama u mbyll?

Jo, thjesht ndryshoi regjisori. Aktorët janë po ata – të njëjtët kuaj me patkonj që trokasin nëpër korridoret e pushtetit, duke bërë më shumë zhurmë se punë.