Në ditët e para të telefonit, njerëzit nuk mund t’i telefononin njëri-tjetrit drejtpërdrejt. Ata kishin nevojë për një ndërmjetës, një operator telefonik, që t’i lidhte manualisht thirrjet në një central telefonik. Ishte një shërbim shumë i rëndësishëm që ndihmoi një teknologji revolucionare të përhapej te publiku i gjerë.
Ideja lindi në prill të vitit 1877, kur 40-vjeçari George W. Coy mori pjesë në një ligjëratë të Alexander Graham Bell-it, ku pa shpikësin duke treguar se si mund të bisedonte me kolegë kilometra larg përmes telefonit. Coy, një veteran i Luftës Civile që punonte në fushën e telegrafit, shumë shpejt bëri një marrëveshje me Bell-in për të krijuar shkëmbimin e parë telefonik në Shtetet e Bashkuara.
Shkëmbimi telefonik i Coy-t, në New Haven të Connecticut-it, u hap në vitin 1878 me vetëm 21 klientë, përfshirë policinë lokale, postën dhe një farmaci. Edhe pse Coy shpesh përmendet si operatori i parë i telefonit në botë, në fakt ai punësoi dy djem për të drejtuar centralin, Louis Frost, djali 17-vjeçar i një partneri biznesi, ka shumë gjasa të ketë qenë operatori i parë i vërtetë.
Operatorët djem nuk zgjatën shumë
Në fillim kishte kuptim të punësoheshin djem, sepse ata punonin shpesh në zyrat e telegrafit. Por kishte një problem: djemtë nuk silleshin mirë. Ata grindeshin, neglizhonin thirrjet dhe, siç përmendet në një shkrim të vitit 1941, shpesh “ia kthenin sharjet e abonentëve të paduruar”.
Kompanitë telefonike shpejt filluan të punësonin vajza dhe gra të reja, madje shpesh shkonin derë më derë për të bindur prindërit se kjo ishte një punë e respektueshme. Ky ndryshim u bë i përhershëm. Deri në vitin 1910 kishte 88,000 operatore telefonike femra në SHBA. Në vitin 1930, ky numër u rrit në 235,000.
Çfarë bënin operatorët telefonikë?
Çdo telefon në një zonë të caktuar lidhej me tela me një central qendror. Një person që telefononte sinjalizonte centralin dhe operatori i centralit përgjigjej. Telefonuesi thoshte emrin e personit me të cilin donte të fliste dhe operatori fuste një kabllo lidhëse në prizën e atij personi, duke lidhur kështu dy linjat.
Telefonatat në distanca të gjata kërkonin lidhje përmes disa centraleve radhazi. Me rritjen e numrit të klientëve, telefonave iu caktuan numra dhe telefonuesit mund të kërkonin lidhjen duke përmendur numrin.
Disa operatorë punonin në centrale të vogla rurale të vendosura në stacione trenash ose dyqane të përgjithshme. Në qytete, centralet ishin shumë të mëdha, me rreshta të gjatë operatorësh të ulur pranë njëri-tjetrit. Puna shpesh ishte aq e vrullshme sa disa prej tyre mbanin patina me rrota për të lëvizur më shpejt.
Operatorët ishin nën rregulla shumë të rrepta
Kushtet e punës ishin të vështira. Kodi i veshjes ishte shumë i rreptë, zakonisht fustane të gjata të zeza dhe pa bizhuteri. Operatorët mbikëqyreshin nga drejtuesit përmes pajisjeve të dëgjimin dhe rregullat për sjelljen e tyre ishin të pamëshirshme.
Kur një operatore 25-vjeçare nga San Francisko, Anna Byrne, u vetëvranë vitin 1899, mjeku ligjor e fajësoi kompaninë telefonike, duke përmendur mbikëqyrjen e vazhdueshme dhe mbingarkesën me punë që ajo kishte përjetuar.
“Çudia është që më shumë vajza të telefonisë nuk vrasin veten,” i tha një operatore veterane gazetës San Francisco Examiner. Ajo tregoi se ishte detyruar të punonte dhjetë orë shtesë pa pagesë si ndëshkim për një të qeshur të vetme. Kompanitë gjithashtu përpiqeshin të kontrollonin jetën personale të operatoreve, një rregull i pashkruar thoshte se martesa do të thoshte pushim nga puna.
Operatorët u rebeluan
Ritmi i lodhshëm i punës dhe rregullat shtypëse më në fund i çuan punonjësit në kufijtë e tyre. Në prill të vitit 1919, rreth 8000 operatore lanë punën në kompaninë New England Telephone Company, duke ndërprerë shërbimin telefonik në pesë shtete.
Pesë ditë më vonë, kompania pranoi kërkesat e tyre për paga më të larta dhe të drejtën për negociata kolektive.
Këto greviste mund të jenë frymëzuar nga më shumë se 200 operatore femra që kishin shërbyer me heroizëm në Luftën e Parë Botërore. Të njohura jozyrtarisht si “Hello Girls”, Njësia e Operatoreve Femra të Telefonit të Signal Corps filloi shërbimin jashtë vendit në mars të vitit 1918, duke ndihmuar komunikimin mes trupave amerikane, britanike dhe franceze dhe shpesh duke shërbyer edhe si përkthyese.
“Hello Girls” vlerësohen se ndihmuan në ndryshimin e qëndrimit të presidentit Woodrow Wilson për të drejtën e votës së grave. Në një fjalim para Kongresit në vitin 1918 ai deklaroi:“Ne i kemi bërë gratë partnere në këtë luftë… A duhet t’i pranojmë ato vetëm si partnere në vuajtje, sakrificë dhe punë, por jo si partnere në privilegje dhe të drejta?”
Fundi i linjës
Nga vitet 1930, teknologjia e telefonimit direkt ishte bërë e përhapur dhe kompanitë telefonike reduktuan ndjeshëm numrin e punonjësve. Deri në vitin 1940 kishin mbetur më pak se 200,000 operatorë.
Sot, Byroja e Statistikave të Punës numëron vetëm rreth 5000 punonjës të klasifikuar si operatorë telefoni, dhe parashikon që më shumë se 20 për qind e vendeve të mbetura të punës në centrale do të zhduken deri në vitin 2029.
