Megjithëse ishin armiq ideologjikë të betuar, Gjermania naziste dhe Bashkimi Sovjetik komunist lanë mënjanë dallimet e tyre të mëdha për të nënshkruar një pakt mosagresioni në gusht të vitit 1939. I sigurt se BRSS-ja nuk do të ndërhynte, Adolf Hitleri e nisi Luftën e Dytë Botërore vetëm pak ditë më vonë duke pushtuar Poloninë. Pasuan pushtime të tjera, ndërsa Hitleri dhe Stalini e ndanë Europën mes tyre, me këtë të fundit që pushtoi Estoninë, Letoninë, Lituaninë dhe pjesë të mëdha të Polonisë, Rumanisë dhe Finlandës. Sovjetikët madje hynë në negociata për t’u bërë një fuqi e katërt e Boshtit, krahas Gjermanisë, Italisë dhe Japonisë.
Megjithatë, Hitleri i konsideronte rusët etnikë si një “masë inferiore skllevërish të lindur që ndiejnë nevojën për një zotëri”, dhe ëndërronte të zbrazte një pjesë të madhe të Bashkimit Sovjetik që kolonët gjermanë të siguronin “hapësirë jetese”. Para se pakti i mosagresionit të mbushte një vit, ai filloi të planifikonte një sulm të befasishëm kundër BRSS-së, të cilin më vonë e quajti “Operacioni Barbarosa”, sipas një perandori gjerman mesjetar. Presidenti amerikan Franklin D. Roosevelt dhe kryeministri britanik Winston Churchill u përpoqën ta paralajmëronin Stalinin, me Roosevelt-in që i tha se “ishte po aq e sigurt sa nata që pason ditën që, sapo Hitleri të pushtonte Francën, do të kthehej kundër Rusisë.” Por diktatori sovjetik nuk u besoi qëllimeve të tyre dhe këmbënguli në bindjen e tij se gjermanët nuk do të luftonin në dy fronte (gjë që i kishte ndëshkuar gjatë Luftës së Parë Botërore).
Stalini gjithashtu injoroi spiunët e tij, të cilët nga vende si Gjermania, Japonia, Rumania dhe Zvicra raportonin gjithnjë e më shpesh se nazistët po përgatiteshin për sulm. Në fillim të vitit 1941, për shembull, një burim i fshehtë në Berlin deklaroi se “lufta me Rusinë është vendosur për këtë vit”, ndërsa në Bukuresht një komandant gjerman përshkruhej duke thënë se përplasja e ardhshme ishte “diçka e vetëkuptueshme”. Rojet kufitare dëgjonin të njëjtën gjë nga sabotatorët e kapur, dhe punëtorët e hekurudhës vëzhgonin lëvizje masive trupash naziste drejt lindjes. Edhe pse jo çdo raport ishte i saktë, inteligjenca sovjetike thuhet se përmendi datën e saktë, ose pothuajse të saktë, të pushtimit jo më pak se 47 herë në 10 ditët para se të fillonte “Operacioni Barbarosa”. Sovjetikët madje përgjuan biseda telefonike të gjermanëve për planet e Hitlerit, përfshirë një oficer që tha “ata as që e kanë vënë re se ne po përgatitemi për luftë” dhe një tjetër që shtoi “rusët, natyrisht, do të kapen të papërgatitur”.
Deri në mesin e qershorit të vitit 1941, rojet gjermane në kufi kishin ndalur përshëndetjet ndaj homologëve sovjetikë, anijet tregtare gjermane ishin zhdukur nga portet sovjetike, dhe diplomatët si nga vendet e Boshtit ashtu edhe nga ato aleate kishin braktisur Moskën. Edhe shumë qytetarë të zakonshëm e kuptonin çfarë po vinte; për shembull, një grup grash polake me 15 qershor iu afruan një lumi kufitar dhe bërtitën në rusishte të thyer se lufta do të shpërthente brenda një jave. Ndërkohë në qiell, avionët luftarakë nazistë shkelën hapësirën ajrore sovjetike qindra herë në muajt para konfliktit dhe u pa se fotografonin aerodrome, fortifikime dhe objektiva të tjera strategjike.
Megjithatë, Stalini mbeti kryesisht i pashqetësuar. Duke i hedhur poshtë raportet për luftë si provokime britanike, ai vazhdoi të furnizonte Gjermaninë me lëndë të para dhe urdhëroi njerëzit e tij të mos qëllonin mbi avionët gjermanë që kalonin kufirin. Në vend që të përqendrohej në përgatitje mbrojtëse, ai u mor me një tjetër valë spastrimesh ushtarake, duke ia hequr Ushtrisë së Kuqe përvojën shumë të nevojshme. Propaganda naziste mund të ketë ndikuar gjithashtu në këtë ndjenjë të rreme sigurie, duke pretenduar, ndër të tjera, se pilotët e rinj të Luftwaffe-s thjesht humbisnin rrugën dhe se trupat po grumbulloheshin në lindje vetëm për t’u shmangur sulmeve ajrore britanike.
Kur një ushtar gjerman dezertoi me 21 qershor dhe deklaroi se sulmi do të ndodhte të nesërmen në mëngjes, Stalini më në fund u “zgjua”, duke urdhëruar trupat kufitare të ishin në gatishmëri të plotë dhe të kamuflonin aerodromet. Por edhe atëherë, ai shpresonte se një luftë e plotë me Gjermaninë mund të shmangej. Duke e mbajtur Ushtrinë e Kuqe pjesërisht të demobilizuar, ai urdhëroi që “të mos i përgjigjeshin asnjë provokimi” për të shmangur “komplikime të mëdha”.
Por gjermanët goditën me forcë në agim, duke bombarduar objektiva të studiuara më parë përgjatë një fronti prej 3200 km nga deti Baltik deri në detin e Zi dhe duke thyer lehtësisht rezistencën sovjetike. “Befasia taktike ndaj armikut duket se është arritur në të gjithë vijën,” shkroi një gjeneral nazist. Brenda pak javësh, forcat pushtuese kishin përparuar më shumë se 640 km brenda BRSS-së dhe kishin vrarë ose kapur qindra mijëra ushtarë të Ushtrisë së Kuqe, së bashku me një numër të panumërt hebrenjsh dhe civilësh të tjerë të konsideruar armiq.
Rrjedha e luftës filloi të ndryshonte me ardhjen e dimrit, kur avancimi u ndal në periferitë e Moskës. Megjithatë, vetëm në vitin 1944 sovjetikët arritën vijën para sulmit të 21 qershorit 1941, kohë kur disa miliona njerëz kishin humbur jetën në disa nga betejat më të përgjakshme dhe më të mbushura me mizori në histori.
