Shkencëtarët ende nuk e dinë si lind vetëdija nga truri. Disa ide të reja sugjerojnë se ajo mund të mos lindë fare nga truri, por të jetë një pjesë bazë e vetë realitetit.
A prodhohet vetëdija nga truri, apo është diçka më e thellë në natyrën e realitetit? Kjo pyetje është në qendër të punës së Christof Koch-it, një nga neuroshkencëtarët më të njohur sot, në prezantimin e tij në Simpoziumin e 15-të “Behind and Beyond the Brain”, organizuar nga Bial Foundation dhe mbajtur nga 8 deri më 11 prill në Porto.
Kufijtë e materializmit dhe “problemi i vështirë”
Materializmi vazhdon të ndikojë shumicën e mendimit shkencor, por Koch tregon se ku ai nuk mjafton. Edhe pse ka shumë përparim në neuroshkencë, shkencëtarët ende nuk arrijnë të shpjegojnë si përvoja subjektive (si ndjesitë dhe mendimet tona) lind nga aktiviteti fizik i trurit. Ky mister quhet “problemi i vështirë” i vetëdijes.
Vështirësitë kryesore në shpjegimin e përvojës së vetëdijshme
Koch përmend tre probleme kryesore.Së pari, është e vështirë të shpjegohet plotësisht vetëdija vetëm me procese fizike të trurit.Së dyti, edhe fizika moderne ka vështirësi të përcaktojë çfarë është vërtet “reale”.Së treti, ekzistojnë përvoja të pazakonta, si përvojat afër vdekjes, gjendjet mistike dhe momentet e kthjelltësisë para vdekjes, që nuk shpjegohen lehtë nga shkenca aktuale.
Rishikimi i vetëdijes si pjesë themelore e realitetit
Duke u bazuar në këto probleme, Koch sugjeron se ndoshta duhet të rikthehemi te disa ide filozofike më të vjetra, si idealizmi dhe panpsikizmi. Këto ide e shohin vetëdijen si një pjesë bazë të realitetit, jo thjesht si diçka që krijohet nga truri. Ai mbështet edhe Teorinë e Informacionit të Integruar, e cila thotë se çdo sistem që ka një nivel të lartë informacioni të integruar ka një formë përvoje subjektive, një lloj versioni shkencor i panpsikizmit.
Një studiues i rëndësishëm i vetëdijes
Koch, studiues në Allen Institute for Brain Science dhe ish-profesor në MIT dhe Caltech, ka luajtur një rol të madh në zhvillimin e studimit të vetëdijes. Puna e tij përfshin metoda të reja për të zbuluar shenja të vetëdijes tek pacientët që duken pa reagim, duke ndihmuar shkencëtarët të kuptojnë më mirë gjendjet e vetëdijes.
