Nga Klevis Elezi
Selenica përfaqëson një nga pasuritë më të rralla natyrore dhe industriale të Shqipërisë, një territor ku historia ekonomike, politika energjetike dhe identiteti kombëtar ndërthuren në mënyrë të pazakontë. Në nëntokën e kësaj zone gjenden rezerva të njohura të bitumit natyror dhe shtresa qymyri, të cilat për dekada me radhë kanë qenë burim zhvillimi ekonomik, interesi strategjik dhe rivaliteti ekonomik.
Bitumi i Selenicës konsiderohet ndër më cilësorët në Europë për shkak të përbërjes së tij natyrore dhe rezistencës së lartë. Historikisht, ai është përdorur që në periudhën osmane, ndërsa gjatë shekullit XX u kthye në një aset industrial me rëndësi ndërkombëtare. Dokumente historike tregojnë se ky bitum është eksportuar drejt vendeve europiane dhe është përdorur në ndërtim rrugësh, izolime industriale dhe infrastrukturë strategjike. Në një kohë kur shumë vende të rajonit nuk kishin industri nxjerrëse të konsoliduar, Selenica ishte një simbol i potencialit ekonomik shqiptar.
Nga këndvështrimi politik dhe ekonomik, Selenica përfaqëson edhe debatin klasik shqiptar mbi menaxhimin e pasurive kombëtare. Për dekada, resurset minerare janë trajtuar shpesh pa një strategji afatgjatë kombëtare, duke kaluar mes koncesioneve, privatizimeve dhe mungesës së investimeve serioze në teknologji moderne. Kjo ka bërë që potenciali real ekonomik i zonës të mos shfrytëzohet plotësisht, ndërsa komunitetet lokale kanë përfituar më pak sesa duhet nga pasuritë që mbart territori i tyre.
Qymyri i zonës, ndonëse më pak i njohur se bitumi, ka pasur gjithashtu rol të rëndësishëm në periudha të caktuara industriale, sidomos gjatë ekonomisë së centralizuar. Ai shërbeu si burim energjie dhe furnizimi për sektorë të ndryshëm prodhues, duke ndikuar në zhvillimin industrial të jugut të vendit. Megjithatë, tranzicioni ekonomik pas viteve ’90 solli degradim të infrastrukturës minerare, ulje të prodhimit dhe emigrim të fuqisë punëtore të specializuar.
Në aspektin strategjik, Selenica mbetet një shembull tipik i sfidës shqiptare për të kthyer pasuritë natyrore në zhvillim real kombëtar. Në një epokë ku siguria energjetike dhe resurset minerare po rikthehen në qendër të politikave globale, Shqipëria duhet të rishikojë seriozisht mënyrën se si administron këto pasuri. Nuk mjafton vetëm ekzistenca e rezervave; kërkohet vizion shtetëror, transparencë, investim teknologjik dhe mbrojtje e interesit publik.
Sot, emri i Selenicës mbart jo vetëm historinë e minierave shqiptare, por edhe pyetjen thelbësore politike: a ka qenë Shqipëria e aftë të ndërtojë zhvillim afatgjatë mbi pasuritë e saj natyrore, apo ka mbetur peng i menaxhimit afatshkurtër dhe mungesës së strategjisë kombëtare?
