Nga Klevis Elezi*
Ka pak vende në Shqipëri që mbajnë mbi vete aq shumë histori, simbolikë dhe peshë strategjike sa Ishulli i Sazanit. Për dekada me radhë ai ka qenë një territor i mbyllur, i mbështjellë me mister, i ruajtur nga ushtria dhe i konsideruar si një nga pikat më të rëndësishme të mbrojtjes kombëtare. Sot, emri i tij është rikthyer në qendër të debatit publik, por këtë herë jo për arsye ushtarake. Debati lidhet me investimet, turizmin dhe të ardhmen ekonomike të ishullit.
Megjithatë, para se të diskutohet për hotele luksoze, marina turistike apo projekte miliona eurosh, duhet të shtrohet një pyetje themelore: a po flasim për një destinacion turistik apo për një aset strategjik të Republikës së Shqipërisë?
Kjo pyetje është thelbësore, sepse Sazani nuk është thjesht një copë tokë në det. Ai është një pikë gjeografike që ka ndikuar në historinë ushtarake të Adriatikut për më shumë se një shekull. Pozicioni i tij është unik. Ai qëndron si një portë natyrore në hyrje të Gjirit të Vlorës, përballë ngushticës së Otrantos, korridorit detar që lidh Adriatikun me Mesdheun. Që nga periudha osmane, më pas nga Italia, gjatë Luftës së Dytë Botërore dhe më vonë gjatë Luftës së Ftohtë, fuqitë ushtarake e kanë konsideruar Sazanin si një pikë me rëndësi të jashtëzakonshme.
Nuk është rastësi që në ishull u ndërtuan tunele, bunkerë, depo municionesh, sisteme vëzhgimi dhe pozicione artilerie. Ushtarakët e dinë mirë se disa territore vlejnë jo për madhësinë që kanë, por për vendin ku ndodhen. Sazani është pikërisht një prej tyre.
Shqipëria e sotme është anëtare e NATO dhe përpiqet të forcojë rolin e saj në sigurinë rajonale. Kjo do të thotë se çdo zhvillim në një pikë strategjike si Sazani nuk mund të analizohet vetëm me logjikën e tregut apo të fitimit ekonomik. Nëse ndërtohen resorte, marina apo komplekse turistike, pyetjet që duhen bërë nuk kanë të bëjnë vetëm me numrin e turistëve apo të ardhurat që do të gjenerohen. Duhet të pyetet kush do të kontrollojë infrastrukturën, kush do të menaxhojë portet, kush do të monitorojë trafikun detar dhe kush do të ketë akses në zonat e ndjeshme.
Këto nuk janë pyetje teorike. Janë pyetje që çdo shtet serioz i bën përpara se të lejojë transformimin e një zone me rëndësi strategjike. Historia botërore është plot me shembuj ku shtetet kanë humbur kontrollin praktik mbi territore të rëndësishme jo përmes luftës, por përmes vendimeve të gabuara ekonomike dhe mungesës së vizionit afatgjatë.
Në debatet televizive flitet për investime, vende pune dhe turizëm elitar. Por ekspertët e logjistikës shohin diçka tjetër. Ata shohin një ishull pa burime të mjaftueshme ujore, pa rrjet modern energjetik, me infrastrukturë të kufizuar portuale dhe me nevojën që pothuajse çdo material ndërtimi, çdo pajisje teknologjike, çdo litër karburant dhe çdo furnizim të transportohet nga kontinenti.
Në teori, ndërtimi i një resorti tingëllon si një projekt i zakonshëm. Në praktikë, menaxhimi i tij për dekada me radhë është sfida e vërtetë. Furnizimi me ujë, prodhimi ose transporti i energjisë, menaxhimi i mbetjeve, garantimi i sigurisë detare, organizimi i shërbimeve emergjente dhe krijimi i kapaciteteve për evakuim në raste krizash janë elementë që shpesh nuk shfaqen në prezantimet luksoze të investimeve, por që përcaktojnë suksesin ose dështimin e tyre.
Një tjetër aspekt që rrallë diskutohet është trashëgimia ushtarake e ishullit. Sazani nuk është një territor i virgjër. Nën sipërfaqen e tij dhe në ujërat përreth ndodhen struktura të vjetra ushtarake, fortifikime, tunele dhe elementë që kërkojnë verifikim, pastrim dhe monitorim të vazhdueshëm. Për një ekspert të sigurisë detare, ky proces nuk është një formalitet administrativ. Ai është një kusht themelor për çdo zhvillim afatgjatë dhe për çdo investim që synon të jetë i qëndrueshëm.
Po aq i rëndësishëm është edhe dimensioni mjedisor. Një gabim që bëhet shpesh në Shqipëri është ndarja artificiale midis zhvillimit ekonomik dhe mbrojtjes së natyrës. Në realitet, natyra është pjesë e ekonomisë. Bukuria e Sazanit, biodiversiteti i tij, ujërat e kristalta dhe karakteri unik i zonës janë pikërisht arsyeja pse investitorët dhe turistët tregojnë interes. Nëse këto humbasin, humbet edhe vetë vlera ekonomike e ishullit.
Një resort mund të ndërtohet pothuajse kudo. Një Sazan ekziston vetëm një herë. Për këtë arsye, çdo ndërhyrje duhet të jetë rezultat i një ekuilibri të kujdesshëm mes zhvillimit ekonomik, ruajtjes së mjedisit dhe interesit kombëtar.
Përpara se të flitet për projekte konkrete, Shqipëria duhet të ketë një strategji të qartë kombëtare për ishullin. Duhet të përcaktohen qartë zonat me interes ushtarak, hapësirat që kërkojnë mbrojtje mjedisore, zonat e lejuara për zhvillim ekonomik dhe kufijtë e rolit që mund të luajë kapitali privat. Pa këtë qartësi, çdo debat rrezikon të mbetet sipërfaqësor dhe çdo vendim të merret nën presionin e momentit.
Në fund të fundit, debati për Sazanin nuk është thjesht debat për një ishull. Ai është debat për mënyrën se si Shqipëria i trajton asetet e saj strategjike dhe për vizionin që ka për të ardhmen. Një investim që nuk merr parasysh sigurinë kombëtare është i paplotë. Një investim që nuk merr parasysh logjistikën është i rrezikuar. Një investim që nuk merr parasysh mjedisin është afatshkurtër.
Sazani nuk është vetëm tokë. Ai është histori, siguri, logjistikë, mjedis dhe sovranitet. Pikërisht për këtë arsye, vendimet që merren sot për të nuk do të gjykohen nga fitimet e vitit të ardhshëm apo nga numri i turistëve të sezonit të ardhshëm, por nga ndikimi që do të kenë mbi interesat strategjike të Shqipërisë për dekadat që vijnë./bulevardnews
*Specialist për Logjistikën dhe Sigurinë Detare
