Drita e diellit u jep bimëve energji, por njëkohësisht mund të dëmtojë ADN-në e tyre. Rrezet që nxisin rritjen shkaktojnë gjithashtu çarje të vazhdueshme në qelizat e bimëve. Ndryshe nga kafshët, bimët nuk mund të lëvizin për t’u mbrojtur, ndaj duhet ta riparojnë dëmin në vend.
Studime të reja nga Salk Institute for Biological Studies tregojnë se bimët kanë proteina të veçanta që shërbejnë si “ekip riparues” për ADN-në e dëmtuar.
Drita e diellit: jetike, por edhe e dëmshme
Bimët përballen vazhdimisht me stres nga drita, rrezatimi, thatësira dhe toka e varfër. Për të mbijetuar, ato kanë sisteme që kontrollojnë dhe riparojnë ADN-në ditë e natë.
Por procesi është i vështirë sepse ADN-ja është e mbështjellë fort brenda qelizës dhe dëmtimet shpesh mbeten të fshehura.
Një proteinë e specializuar për riparim
Shkencëtarët zbuluan një grup proteinash të quajtur YAF9, të cilat ndihmojnë në hapjen e strukturës së ADN-së dhe në drejtimin e mekanizmave të riparimit. Te bimët ka dy versione: YAF9A dhe YAF9B.
YAF9A punon vazhdimisht në mënyrë të përgjithshme, ndërsa YAF9B aktivizohet kryesisht kur ADN-ja dëmtohet.
Kur ADN-ja fillon të thyhet, YAF9B aktivizohet shpejt dhe ndihmon në riparimin e saktë të saj. Ky proces kontrollohet nga një “çelës” gjenetik që ndizet vetëm në rast dëmtimi.
Mbrojtje e veçantë për qelizat më të rëndësishme
YAF9B është më aktiv në majat e rrënjëve dhe lastarëve, ku ndodhen qelizat staminale që formojnë të gjithë pjesët e bimës. Këto qeliza janë kritike, sepse çdo gabim aty përhapet në të gjithë bimën.
Dy mënyra riparimi të ADN-së
Bimët përdorin dy metoda: një të shpejtë, por më pak të saktë, dhe një më të ngadaltë, por shumë të saktë. YAF9A dhe YAF9B ndihmojnë veçanërisht në metodën më të saktë, e cila ruan informacionin gjenetik pa gabime.
Rëndësia e zbulimit
Kur shkencëtarët hoqën këto proteina, bimët patën vështirësi në riparimin e ADN-së. Kjo tregon se të dyja janë të rëndësishme dhe punojnë së bashku, por në mënyra të ndryshme.
Ky zbulim mund të ndihmojë në përmirësimin e teknologjive të modifikimit gjenetik, si CRISPR, duke i bërë ndryshimet në ADN më të sakta dhe më të sigurta në të ardhmen.
