Për shumë vite, shkencëtarët e konsideruan Venusin gjeologjikisht joaktiv. Megjithatë, zbulimet më të fundit sugjerojnë se planeti është ende gjeologjikisht “i gjallë” dhe madje mund të ketë vullkane aktive.
Ndër shenjat më të forta të aktivitetit tektonik janë luginat gjigante të çarjeve të Venusit. Formacione të ngjashme ekzistojnë edhe në Tokë, përfshirë Luginën e Çarjes Afrikane, por versionet venusiane mund të shtrihen deri në 10.000 kilometra.
A janë ende aktive luginat e çarjeve të Venusit?
Shkencëtarët nuk kanë qenë të sigurt se kur janë formuar këto çarje të mëdha. Shumë gjeoshkencëtarë kanë supozuar se ato u krijuan më shumë se 100 milionë vjet më parë dhe janë thjesht struktura të lashta të ruajtura në sipërfaqen e planetit.
Një studim i ri nga ETH e sfidon këtë pikëpamje. Studiuesit, të udhëhequr nga Taras Gerya, profesor i Gjeodinamikës në Departamentin e Shkencave të Tokës dhe Planetare, përdorën një model të avancuar kompjuterik për të treguar se disa nga luginat e çarjeve të Venusit mund të jenë shumë më të reja sesa besohej më parë. Puna e tyre ofron gjithashtu prova të reja në debatin e gjatë mbi pyetjen nëse Venusi mbetet gjeologjikisht aktiv.
Studimi u botua në revistën Nature Geoscience. Autori kryesor, Xi Yang, e përfundoi këtë kërkim gjatë studimeve të tij të masterit, nën mbikëqyrjen e Gerya-s.
Simulime të reja 3D zbulojnë çarje të reja
Yang dhe kolegët e tij krijuan simulimet e para kompjuterike 3D me rezolucion të lartë të çarjeve venusiane. Këto modele i lejuan ekipit të riprodhonte strukturat me më shumë hollësi dhe të zhvillonte shpjegime më të sakta për mënyrën se si ato janë formuar.
Simulimet e mëparshme ishin kryesisht dydimensionale dhe mbështeteshin në supozime të thjeshtuara mbi sjelljen e materialeve planetare. Qasja e re u dha studiuesve një pamje më realiste se si korja e Venusit shtrihet, zhvendoset dhe relaksohet me kalimin e kohës.
Rezultatet tregojnë se kreshta të gjera të ngritura, të quajtura krahët e çarjes (rift flanks), zhvillohen përgjatë anëve të luginave të çarjeve kur këto janë gjeologjikisht të reja. Këto struktura të ngritura shfaqen ndërsa çarjet janë ende në lëvizje ose menjëherë pasi lëvizja ndalon.
Simulimet tregojnë gjithashtu se çarjet venusiane mund të përhapen më shpejt sesa kishin vlerësuar më parë shkencëtarët. Sipas modelit, ato mund të zgjerohen me rreth 3 deri në 10 centimetra në vit.
Krahët e çarjes zbehen ndërsa korja relaksohet
Studiuesit zbuluan se krahët e çarjes fillojnë të rrafshohen relativisht shpejt pasi lëvizja tektonike përfundon. Me plakjen e një sistemi çarjesh, kreshtat e tij bëhen më të ulëta, më të gjera dhe më pak të theksuara.
Ky proces ndryshon nga ajo që ndodh në Tokë. Këtu, erozioni gërryen gradualisht malet dhe format e tjera të relievit. Në Venus, krahët e çarjes fundosen sepse korja relaksohet ngadalë pasi është shtrirë.
Krahët e gjerë dhe të ngritur të çarjes, të parashikuar nga simulimet e reja, shfaqen gjithashtu në imazhet e kapura nga sonda Magellan gjatë misionit të saj në vitet 1990. Ngjashmëritë midis strukturave të modeluara dhe peizazhit të vëzhguar forcojnë argumentin se disa nga këto çarje janë formuar relativisht kohët e fundit.
Duke kombinuar rezultatet e simulimeve me vëzhgimet e anijeve kozmike, studiuesit arrijnë në përfundimin se Venusi ka një brendësi më aktive dhe më dinamike sesa ishte supozuar më parë.
“Rezultatet na ndihmojnë të vlerësojmë më mirë aktivitetin tektonik në Venus,” thotë Gerya.
Udhëzime për misionet e ardhshme drejt Venusit
Modeli mund t’i ndihmojë shkencëtarët të identifikojnë rajonet ku aktiviteti gjeologjik mund të jetë ende duke ndodhur. Këto zona mund të bëhen objektiva prioritare për misionet e ardhshme që kërkojnë shenja të tektonikës ose vullkanizmit aktiv.
Gjetjet mund të përmirësojnë gjithashtu të kuptuarit e shkencëtarëve mbi mënyrën se si planetët shkëmborë zhvillohen dhe evoluojnë. Studiuesit shpresojnë se kjo punë do të ofrojë përfundimisht të dhëna që do ta bëjnë më të lehtë zbulimin dhe studimin e ekzoplanetëve shkëmborë përtej Sistemit Diellor.
Misione të reja do të eksplorojnë Venusin
Interesi shkencor për Venusin po rritet, ndërsa NASA dhe ESA po përgatisin disa misione për të hetuar planetin fqinj të Tokës.
Profesorët e gjeofizikës në ETH, Paul Tackley dhe Taras Gerya, së bashku me bashkëpunëtorët e tyre, po kontribuojnë në misionin EnVision të ESA-s. Ekipet e tyre po zhvillojnë instrumente që orbituesi i Venusit do të përdorë për të studiuar sipërfaqen e planetit.
EnVision është planifikuar të lëshohet në fillim të viteve 2030. Misioni do ta studiojë Venusin me shumë më tepër hollësi, duke analizuar gjithçka, nga bërthama e planetit deri te atmosfera e tij e sipërme
