Çdo vit, miliona pelegrinë përshkojnë në këmbë rrugën nga shkretëtirat e Irakut jugor drejt qytetit të shenjtë të Qerbelasë për Arbainin, një nga pelegrinazhet vjetore më të mëdha në botë. Në vitin 2026, besimtarët mblidhen në Qerbela më 5 gusht për të shënuar këtë ngjarje të rëndësishme fetare.
Arbaini bie 40 ditë pas Ashuras, ditës që përkujton vrasjen e HuseinibnAliut, nipit të Profetit Muhamed, në vitin 680 të erës sonë. Ai shënon fundin e periudhës së zisë që nis gjatë muajit islam Muharrem.
Si studiues i fesë dhe politikës që merret me komunitetet shiite në rajonin e Oqeanit Indian, mendoj se pak rite fetare zbulojnë aq shumë për Islamin shiit sa Arbaini. Ai pasqyron teologjinë e sakrificës, përqendrimin te padrejtësia dhe aftësinë për të bashkuar miliona njerëz.
Një vdekje që formësoi një traditë
Për të kuptuar Arbainin, duhet të kthehemi në fushat e Qerbelasë në vitin 680.
Pas vdekjes së Aliut, kushëririt dhe dhëndrit të Profetit Muhamed, dhe më pas të djalit të tij të madh, Hasanit, kalifati kaloi te sundimtari umajad Jezidi. Umajadët ishin perandoria e parë myslimane trashëgimore që sundoi pas vdekjes së Muhamedit në vitin 632.
Huseini, nipi i Profetit, refuzoi ta njihte legjitimitetin e Jezidit, sepse besonte se ai nuk kishte cilësitë morale për të udhëhequr bashkësinë e besimtarëve.
Në vitin 680, Huseini u nis me një grup të vogël familjarësh dhe ndjekësish. Ata u rrethuan pranë Qerbelasë nga një ushtri shumë më e madhe dhe Husejni u vra së bashku me rreth 70 shokë të tij. Gratë dhe fëmijët e familjes së tij u zunë rob dhe u dërguan në Damask, kryeqytetin e umajadëve, në Sirinë e sotme.
Për myslimanët shiitë, kjo nuk ishte thjesht një humbje politike, por një sakrificë për të ruajtur fenë e vërtetë. Duke u përballur me ushtrinë e sundimtarit të dytë umajad, Huseini kundërshtoi një pushtet që shihej si i padrejtë dhe në kundërshtim me Islamin.
Përkujtimi i martirizimit të Huseinit u kujton shiitëve mësimet e Profetit dhe të familjes së tij. Për ta, ai simbolizon luftën e përhershme mes së mirës dhe së keqes dhe shërben si kujtesë për të mbrojtur parimet morale, pavarësisht se çfarë thonë ose bëjnë të pushtetshmit.
Pas betejës së Qerbelasë, të mbijetuarit, të cilët ishin mbajtur robër në Damask, ndaluan te varri i Huseinit. Atje iu bashkua edhe Xhabiribn Abdullahel-Ensari, një shok i Profetit, i cili besohet se ishte pelegrini i parë që vizitoi varrin.
Arbaini përkujton pikërisht këtë vizitë dhe shënon fundin e periudhës së zisë. Në aspektin simbolik, vdekja e Huseinit përfaqëson shembjen e botës, ndërsa Arbaini simbolizon rivendosjen e saj.
Ecja drejt Qerbelasë
Sot, rruga më e njohur e pelegrinazhit është rreth 78 km, nga Nexhefi, ku ndodhet varri i Aliut, deri te faltorja e Huseinit në Qerbela. Udhëtimi zgjat afërsisht tri ditë.
Përgjatë rrugës janë ngritur “mawakib”, tenda dhe pika shërbimi ku vullnetarët u ofrojnë pelegrinëve ushqim falas, çaj, kujdes mjekësor dhe vende për të pushuar e fjetur.
Kam vizituar Qerbelanë gjatë kësaj periudhe të shenjtë. Më bëri përshtypje fakti se një vend që ka kaluar dekada konfliktesh dhe paqëndrueshmërie mund të presë miliona njerëz, duke u ofruar falas ushqim dhe pije për një javë të tërë. Kjo më tregoi se historia e sakrificës së Husejnit vazhdon të frymëzojë një mikpritje të jashtëzakonshme edhe në rrethanat më të vështira.
Vitet e fundit, numri i pjesëmarrësve është vlerësuar në mbi 20 milionë, duke e bërë Arbainin, sipas shumë vlerësimeve, tubimin vjetor më të madh në planet.
Megjithatë, nuk ka qenë gjithmonë kështu. Gjatë regjimit të Sadam Huseinit, ceremonitë publike të zisë së shiitëve ishin të kufizuara rreptësisht dhe ecja e Arbainit ishte praktikisht e ndaluar gjatë sundimit të tij nga viti 1979 deri në vitin 2003. Sadami, i cili ishte mysliman sunit, shtypi shumë komunitete fetare dhe etnike pakicë. Vetëm pas pushtimit të Irakut nga koalicioni i udhëhequr nga Shtetet e Bashkuara në vitin 2003 pelegrinazhi u lejua sërish publikisht dhe shumë shpejt filloi të tërhiqte miliona besimtarë nga e gjithë bota.
Më shumë se një zi
Për shumicën e myslimanëve shiitë, martirizimi i Huseinit është shumë më tepër sesa një tragjedi historike.
Sakrifica e tij ka ndikuar jo vetëm në përkushtimin fetar, por edhe në politikë. Studiuesi Syed Akbar Hyder argumenton se ajo ofron një model për t’i rezistuar shtypjes, i njohur si paradigma e Qerbelasë. Një shembull konkret i përdorimit politik të kësaj ideje u pa gjatë Revolucionit Iranian të vitit 1979. Ajatollah Khomeini e paraqiti Shahun si Jezidin tiranik, ndërsa veten si një figurë të ngjashme me Huseinin, që kthehej nga mërgimi për të shpëtuar popullin iranian nga padrejtësia.
Vdekja e Huseinit ka frymëzuar komunitetet shiite në mbarë botën të krijojnë poezi, drama dhe rite fetare në gjuhët e tyre vendase, për t’iu përgjigjur nevojave të ndryshme shpirtërore.
Një nga shembujt më të njohur është “Beteja e Qerbelasë”, një poemë epike në gjuhën urdu e shekullit XIX, shkruar nga poeti indian shiit Mir Anees. Në të përshkruhet një skenë ku Sakina, vajza katërvjeçare e Huseinit, kërkon të atin dhe pyet xhaxhain e saj se ku ndodhet ai, pa e ditur se kishte rënë në betejë. Për besimtarët shiitë, kjo dhimbje nuk i përket vetëm së shkuarës, por përjetohet si diçka e gjallë dhe personale.
Atëherë Sakina e vogël u afrua dhe tha me zë të ulët:
“Xhaxha, ku është babai? Pse është mbledhur gjithë kjo turmë?
Më lër ta bekoj aty ku balli i tij ndriçon nga drita;
Zoti e ruajttë nga çdo e keqe.
Ai mban flamurin lart, lavdia e tij qoftë edhe e imja,
sepse ai është madhështia e Aliut, shenja e gjallë e Aliut.”
Për miliona pelegrinë që mbërrijnë çdo vit në Qerbela për Arbainin, domethënia e këtij udhëtimi është njëkohësisht e lashtë dhe aktuale. Ata nderojnë kujtimin e një njeriu që u vra 14 shekuj më parë dhe njëkohësisht ripohuan bindjen se qëndrimi i tij kundër padrejtësisë vazhdon të ketë rëndësi edhe në ditët e sotme.
