Kudo në Evropë mungon uji në lumenj. Rini, Danubi dhe Po kanë nivele historikisht të ulëta të ujit. Këta lumenj janë jetikë për transportin e mallrave, bujqësinë dhe furnizimin me ujë. Situata është dramatike.
Përgjatë Danubit, anijet e mallrave dhe ato turistike nuk mund të vazhdojnë më lundrimin në disa zona. Në Hungari, Rumani dhe Kroaci, nga shtrati i tharë i lumit kanë dalë në sipërfaqe anije dhe automjete të fundosura prej kohësh.
Sipas sistemit zyrtar të informacionit për ujërat e ulëta (Niwis), vetëm në 2.4 për qind të pikave matëse të Danubit nuk regjistrohet nivel i ulët i ujit.
Në stacionin matës të Rinit në Kaub, në perëndim të Gjermanisë, u mat një rekord prej vetëm 24 centimetrash. Ditët në vijim niveli mund të bjerë deri në 17 centimetra.
Në shumë vende të shtratit të lumit, si në Këln dhe Dyseldorf, njerëzit tashmë mund të ecin aty ku zakonisht rrjedhin rryma të forta uji.
Kriza e ujit po përkeqësohet nga ngrohja globale, e shkaktuar nga djegia e qymyrit, naftës dhe gazit.
Edhe natyra po vuan. Kjo mund të rrisë kostot e ujit të pijshëm të pastër dhe të sjellë pasoja të tjera serioze.
Pasojat për natyrën
Në Spanjë, Francë, Itali, Gjermani dhe Evropën Lindore, thatësira e vazhdueshme do t’u kushtojë fermerëve miliona hektarë të korrash drithërash.
Fushat e thara, humbja e të korrave dhe shtretërit e tharë të lumenjve janë ndër pasojat më të dukshme të thatësirës.
Megjithatë, nuk vuan vetëm ekonomia, por edhe të gjithë ekosistemet.
Problemi është se uji i mbetur në lumenj ngrohet shumë, mban më pak oksigjen dhe mund të shkaktojë ngordhje masive të peshqve, shpjegon Jeanette Völker, shkencëtare në Agjencinë Federale Gjermane për Mjedisin (UBA).
“Veçanërisht në Rin mund të shihet se si brigjet me zhavorr po thahen. Ato janë habitate për midhje dhe kafshë jovertebrore, të cilat shërbejnë si ushqim për peshqit. Kjo tharje paraqet një ngarkesë të madhe. Midhjet nuk mund të largohen shpejt dhe ngordhin.”
Thatësira, rrezatimi i fortë diellor dhe përqendrimi i lartë i lëndëve ushqyese nga plehrat bujqësore nxisin gjithashtu rritjen masive të algave.
Kjo u pa edhe në vitin 2022 në lumin Oder në lindje të Gjermanisë. Për shkak të temperaturave të larta, niveleve të ulëta të ujit dhe ndikimit të ujit të kripur, aty u përhap një algë toksike jo vendase me pasoja dramatike: segmente të tëra të lumit kufitar gjermano-polak u mbushën me peshq të ngordhur. Rreth 1.000 tonë peshq ngordhën.
Megjithatë, sipas ekspertëve, aktualisht në Rin ka ende mjaftueshëm oksigjen, prandaj një katastrofë e ngjashme nuk pritet së afërmi.
Çfarë lidhje ka kallamishtja e tharë me çmimin e ujit të pijshëm?
Rini dhe Danubi furnizohen nga shumë lumenj dytësorë. Pamjet aktuale të plazheve të gjata me rërë përgjatë Rinit tregojnë gjithashtu se sa e rëndë është situata në degët e tij ujore. Pikërisht këto janë shumë të rëndësishme për furnizimin me ujë të pijshëm, sepse brigjet e tyre shpesh janë ende të mbuluara me bimësi.
Thatësira në Danub zbulon skeletin e anijes së mbytur gjatë Luftës së Dytë Botërore, pamje nga Serbia.Fotografi: Darko Vojinovic/AP Photo/picture alliance
“Ne varemi nga ky ujë lumenjsh. Një pjesë e madhe e ujit tonë të pijshëm është i ashtuquajturi filtrat bregor”, shpjegon Hagen Koch, studiues i reziliencës klimatike dhe përshtatjes ndaj klimës në Institutin e Potsdamit për Kërkimin e Ndikimeve Klimatike.
“Kjo do të thotë se në një distancë të caktuar nga lumi ose liqenet ndodhen puse të ujit të pijshëm. Aty pompohet ujë që ka kaluar për muaj të tërë nëpër tokë deri sa ka arritur në pus.”
Kjo nënkupton se kallamishtet dhe shtresat e tokës e filtrojnë natyrshëm ujin.
Në të njëjtën kohë, sipas Völker, përqendrimet e ndotësve rriten sepse në më pak ujë derdhen pothuajse të njëjtat sasi ujërash të zeza nga impiantet e trajtimit ose nga industria.
“Nëse ekosistemi dëmtohet, pra kafshët dhe bimët që kontribuojnë në pastrimin e ujit, kjo sjell kosto të konsiderueshme shtesë. Furnizimi me ujë për miliona njerëz kërkon më shumë procese pastrimi”, thotë Koch.
Ndryshimet klimatike dhe ekosistemet e dëmtuara e bëjnë më të kushtueshëm trajtimin e ujit të pijshëm. Shoqatat e sektorit llogarisin se kostot mund të rriten deri në 30 për qind.
Deri në vitin 2035 mund të nevojiten investime shtesë prej 3 deri në 14 miliardë euro. Këto përfshijnë kosto më të larta për trajtimin e ujit, tubacione më të thella dhe rezervuarë më të mirëizoluar, që e mbajnë ujin në temperatura të ulëta dhe kufizojnë zhvillimin e mikrobeve.
Për shumë sektorë, përfshirë minierat dhe bujqësinë, ekzistojnë përjashtime ligjore. Në shumë rajone ata përdorin ujë pa paguar tarifa përkatëse.
Në shumë qytete gjermane autoritetet kanë kufizuar ndjeshëm marrjen e ujit nga përrenjtë dhe lumenjtë për përdorim privat. Qyteti i Këlnit e ndaloi që në qershor marrjen e ujit nga të 24 degët e Rinit brenda territorit urban. Shkeljet mund të dënohen me gjoba deri në 50.000 euro.
Edhe ekonomia po vuan nga niveli i ulët i ujit
Niveli i ulët i ujit në lumenjtë gjermanë po i shkakton tashmë dëme të mëdha ekonomisë.
Disa anije lundrojnë vetëm me një të pestën e ngarkesës së zakonshme. Kjo vonon prodhimin dhe rrit çmimet. Në Gjermani preken veçanërisht industria e çelikut, industria kimike dhe ajo e produkteve minerale të naftës. Niveli i ulët i ujit po rrezikon gjithnjë e më shumë edhe furnizimin me energji.
Kryeministri hungarez Peter Magyar u bëri thirrje javën e kaluar qytetarëve dhe bizneseve të kursejnë energjinë elektrike. Vendit i kanoset një krizë energjetike e paprecedentë për shkak të rrezikut të ndalimit të centralit bërthamor të Paksit si pasojë e nivelit të ulët të Danubit.
Rumania shpërthen shkëmbinj: Çfarë ndihmon vërtet kundër uljes së nivelit të ujërave?
Politikanët po përpiqen të reagojnë me masa afatshkurtra. Në Rumani, ushtria shpërtheu një shkëmb në një degë të Danubit për të siguruar furnizimin me ujë ftohës për centralin bërthamor të Cernavodës. Për shkak të mungesës së ujit ftohës, centrali rrezikonte të dilte jashtë funksionit.
Ministri Federal Gjerman i Transportit ka ftuar përfaqësues të industrisë, porteve dhe transportit lumor në një konferencë në Bon. Në fokus janë zgjidhjet afatshkurtra dhe afatgjata. Po diskutohet edhe thellimi i shtratit të lundrueshëm të Rinit në zonat më kritike për të ruajtur transportin lumor edhe gjatë periudhave me ujë të ulët.
Organizatat mjedisore kanë bërë thirrje për protesta kundër gërmimeve të mëtejshme në Rin.
“Këto janë masa afatshkurtra që sjellin pak përfitime në planin afatgjatë.” Sipas kritikëve, duhet pyetur nëse bëhet fjalë vetëm për veprime simbolike që ndonjëherë sjellin pak rezultate ose madje mund të kenë pasoja negative në të ardhmen. Ata theksojnë se ende i kushtohet pak vëmendje mbrojtjes së klimës.
Kritikët paralajmërojnë se thellimi i shtretërve lundrues mund të përshpejtojë rrjedhjen e ujit, të ulë nivelin e ujërave nëntokësore dhe të bëjë që zonat përmbytëse të thahen më shpejt. Ata kërkojnë përdorimin e anijeve të projektuara posaçërisht për nivele të ulëta uji dhe zhvendosjen e transportit të mallrave drejt hekurudhave. Edhe Hagen Koch mbështet përdorimin e anijeve me zhytje më të vogël në ujë, por vëren se kjo kërkon investime të larta dhe kohë të gjatë zbatimi.
Për Jeanette Völker, nuk ka alternativë tjetër veçse të zhbëhen pjesërisht ndërhyrjet artificiale që kanë drejtuar dhe kanalizuar lumenjtë, në mënyrë që më shumë ujë të ruhet në peizazh. Gjithashtu duhet t’u kushtohet më shumë vëmendje zonave periferike të lumenjve të mëdhenj.
Veçanërisht pranë degëve ujore është e rëndësishme të ruhen ligatinat, të rivendoset lagështia në moçale dhe të rehabilitohen lumenjtë për të përmirësuar bilancin e ujit në peizazh. Kjo mund të ndihmojë që edhe niveli i Rinit të përfitojë gjatë periudhave të thatësirës.
Duke parë zhvillimet aktuale, Koch rekomandon gjithashtu shqyrtimin e ndërtimit të rezervuarëve dhe digave ujore atje ku kjo është e pranueshme nga pikëpamja ekologjike.
Në fund, mbrojtja e klimës mbetet vendimtare. Pa të, shumë investime mund të rezultojnë, në kuptimin figurativ, vetëm një pikë ujë mbi një gur të nxehtë.
