Planet e Shqipërisë për të përdorur një avatar me inteligjencë artificiale (AI) për të ndihmuar në luftën kundër korrupsionit po përballen me një shqyrtim të ri, pasi prokurorët kanë nisur një hetim të madh ndaj agjencisë shtetërore që zhvilloi sistemin, ka zbuluar një hetim i Organized Crime and Corruption Reporting Project (OCCRP).
Diella, që në shqip do të thotë “Diell”, u lançua si chatbot në janar 2025, përpara se më vonë gjatë atij viti të ngrihej në nivelin e një ministreje të kabinetit qeveritar. Kryeministri Edi Rama ka thënë se ajo përfundimisht do të ndihmojë në monitorimin e blerjeve shtetërore dhe vlerësimin e tenderëve qeveritarë.
Por prokurorët akuzojnë zyrtarë të lartë të Agjencisë Kombëtare të Shoqërisë së Informacionit (AKSHI) se kanë manipuluar tenderët në favor të një grupi kriminal dhe se kanë marrë ryshfete, përfshirë para të gatshme të fshehura në kuti vere, raportoi OCCRP.
Më shumë se 40 milionë euro në prona, automjete, llogari bankare dhe para të gatshme, të lidhura me skemën e dyshuar, janë urdhëruar të sekuestrohen.
Drejtori dhe zëvendësdrejtori i agjencisë janë akuzuar për shkelje të rregullave të prokurimit publik dhe bashkëpunim me një organizatë kriminale, ndërsa janë akuzuar gjithashtu edhe dy pronarë kompanish teknologjie.
Asnjë prej personave të akuzuar nuk është dërguar ende për gjykim, dhe hetimi është ende në vazhdim, sipas OCCRP.
Hetimi ka ngritur pikëpyetje nëse inteligjenca artificiale mund të shërbejë në mënyrë të besueshme si mjet kundër korrupsionit, kur institucionet përgjegjëse për zhvillimin dhe funksionimin e saj përballen vetë me akuza për shkelje dhe keqpërdorime.
Zhvillimi i Diella-s nuk ishte pjesë e tenderëve që dyshohet se janë prekur nga kjo skemë.
OCCRP raportoi gjithashtu se prokurorët dyshojnë se një sipërmarrës i teknologjisë u rrëmbye dhe u kërcënua me vdekje në vitin 2025, në një përpjekje për ta detyruar atë të tërhiqte ankesat kundër më shumë se një duzinë tenderësh të AKSHI-t.
Prezantimi i Diella-s si kandidate për ministre në vitin 2025 u bë gjatë një seance të Parlamentit të Shqipërisë, e cila degjeneroi në kaos kur deputetët e opozitës ndërprenë prezantimin e kryeministrit Edi Rama për atë që ai e cilësoi si ministren e parë në botë të një qeverie të krijuar me inteligjencë artificiale.
Deputetët e opozitës goditën tavolinat me grushte dhe bërtitën mbi kryeministrin, duke e detyruar kryetaren e Kuvendit të pezullonte debatin vetëm pas 25 minutash.
Pati edhe një tjetër polemikë kur aktorja Anila Bisha paditi qeverinë në fillim të këtij viti, duke pretenduar se fytyra dhe zëri i saj ishin përdorur pa leje për të krijuar anëtaren virtuale të kabinetit.
Qeveria i hodhi poshtë pretendimet, duke thënë se nuk kishte keqpërdorur imazhin e saj.
Shqipëria, e cila shpreson të anëtarësohet në Bashkimin Evropian deri në vitin 2030, vazhdon të përballet me presion për të luftuar korrupsionin.
Qeveria ka deklaruar se vendimet e Diella-s do të jenë të auditueshme, por detajet se si ajo do të mbikëqyrë tenderët ende nuk janë bërë plotësisht të qarta./ BNE IntelliNews
