Imagjinoni një skenar të denjë për fantashkencë: mjekësia ka avancuar aq shumë sa arrin të kurojë të gjitha sëmundjet që lidhen me moshën dhe madje të përmbysë proceset e kthyeshme të plakjes, si shkurtimi i telomereve apo grumbullimi i qelizave të plakura. Në këtë rast, sa gjatë do të mund të jetonim?
Sipas një studimi të ri të publikuar në revistën shkencore npj Aging nga studiues të Institutit Skolkovo të Shkencës dhe Teknologjisë dhe Institutit të Kërkimeve për Inteligjencën Artificiale në Moskë, edhe në skenarin më optimist jeta njerëzore do të kishte një kufi biologjik. Shkaku janë të ashtuquajturat mutacione somatike – gabime të vogla në kopjimin dhe riparimin e ADN-së që grumbullohen gjatë jetës dhe dëmtojnë gradualisht funksionimin e qelizave.
Historia e mutacioneve
Ideja se mutacionet somatike luajnë rol kyç në plakje u formulua fillimisht në vitin 1959 nga fizikani Leo Szilard. Ai argumentonte se dëmtimet e rastësishme në kromozome grumbullohen me kalimin e kohës dhe përfundimisht komprometojnë funksionin e qelizave.
Më vonë, shkencëtari Leslie Orgel sugjeroi se këto gabime krijojnë një “rreth vicioz”, ku dëmtimet në mekanizmat qelizorë prodhojnë edhe më shumë mutacione, duke përshpejtuar procesin e plakjes.
Për të vlerësuar ndikimin e tyre, studiuesit zhvilluan një model matematik që e trajton trupin e njeriut si një sistem organesh të ndërlidhura, ku dështimi i një organi jetik mund të çojë në kolapsin e të gjithë organizmit.
Truri dhe zemra, pengesat kryesore të jetëgjatësisë
Rezultatet tregojnë se jo të gjitha organet plaken në të njëjtën mënyrë. Organe si mëlçia mund të ruajnë funksionin e tyre për periudha shumë të gjata falë rinovimit të vazhdueshëm të qelizave nga qelizat staminale.
Ndryshe ndodh me neuronet e trurit dhe qelizat e muskulit të zemrës, të cilat humbasin aftësinë për t’u ndarë dhe zëvendësuar. Pikërisht këto qeliza përbëjnë “grykën e ngushtë” të jetëgjatësisë njerëzore.
Sipas modelit, mutacionet somatike në këto qeliza e reduktojnë jetëgjatësinë teorike nga rreth 1.759 vjet në vetëm 156 vjet.
Sa mund të jetojë realisht njeriu?
Duke kombinuar të dhënat për katër organe jetike – trurin, zemrën, mëlçinë dhe mushkëritë – studiuesit llogaritën se një njeri i çliruar nga të gjitha problemet e tjera të plakjes do të mund të jetonte mesatarisht nga 146 deri në 194 vjet.
Kjo është pothuajse dyfishi i jetëgjatësisë aktuale globale, por gjithsesi shumë larg pavdekësisë. Studiuesit theksojnë se mutacionet somatike janë një faktor i rëndësishëm i plakjes, por nuk e shpjegojnë të vetëm vdekshmërinë njerëzore. Edhe procese të tjera biologjike luajnë rol të madh në kufizimin e jetëgjatësisë.
Studimi
Autorët pranojnë se studimi bazohet në simulime teorike dhe ka kufizime të rëndësishme. Modeli analizon vetëm katër organe dhe nuk merr parasysh kompleksitetin e plotë të organizmit njerëzor.
Gjithashtu, janë llogaritur vetëm mutacionet që shkaktojnë vdekjen e menjëhershme të qelizave, ndërsa janë lënë jashtë mutacionet që dëmtojnë gradualisht funksionin e tyre. Kjo do të thotë se nuk janë përfshirë faktorë të tillë si kanceri apo zgjerimi klonal i qelizave të dëmtuara, të cilët në realitet mund të përshpejtojnë ndjeshëm plakjen dhe vdekshmërinë.
Megjithatë, studimi sugjeron se edhe nëse shkenca arrin një ditë të mposhtë plakjen siç e njohim sot, biologjia njerëzore mund të ketë ende një kufi natyror prej rreth dy shekujsh.
