Nga Isuf B. BAJRAMI
Nga Primakovi te Grenelli dhe “Serbs for Trump” – histori, interesa dhe përputhje politike që ngrenë pyetje të pakëndshme për Kosovën
Kosova ndodhet sërish përballë një krize institucionale.
Marrëveshja e arritur më 31 gusht 2026 ndërmjet Lëvizjes Vetëvendosje dhe Lidhjes Demokratike të Kosovës për kandidaturën e Bekim Sejdiut për president u paraqit si përpjekje për të kapërcyer ngërçin politik dhe për të shmangur një tjetër cikël zgjedhor. Reuters raportoi se marrëveshja synonte stabilizimin e institucioneve të Kosovës pas një periudhe të zgjatur pasigurie politike.¹
Por marrëveshja nuk siguroi mbështetjen e plotë të grupit parlamentar të LDK-së.
Më 2 shtator 2026 u raportua se gjashtë deputetë të kësaj partie – Avdullah Hoti, Hykmete Bajrami, Kujtim Shala, Arben Gashi, Armend Zemaj dhe Janina Ymeri — deklaruan se nuk do ta mbështesnin Bekim Sejdiun për president.²
Në të njëjtën ditë, ish-kryetari i LDK-së, Isa Mustafa, doli publikisht në mbështetje të tyre. Mustafa e cilësoi qëndrimin e gjashtë deputetëve si “të drejtë, legjitim dhe dinjitoz” dhe e lidhi atë me kundërshtimin e marrëveshjes së arritur ndërmjet LDK-së dhe Vetëvendosjes.³
Pastaj erdhi ndërhyrja e Richard Grenellit. Ish-i dërguari amerikan për dialogun Kosovë–Serbi publikoi në rrjetin X fotografinë e gjashtë deputetëve dhe shkroi se Avdullah Hoti dhe kolegët e tij janë “miq të mëdhenj të Amerikës”.⁴
Kjo sekuencë është faktike dhe kronologjike: një marrëveshje për tejkalimin e krizës institucionale; kundërshtimi i saj nga gjashtë deputetë të LDK-së; mbështetja publike e Isa Mustafës; dhe mbështetja publike e Richard Grenellit.
Por për ta kuptuar peshën e saj politike, duhet të kthehemi pas.
Përplasja e vjetër brenda kampit të Rugovës
Në vitet ’90, struktura politike e Kosovës nuk ishte një sistem i vetëm i centralizuar.
Krahas presidencës së Ibrahim Rugovës ekzistonte edhe qeveria në ekzil e drejtuar nga Bujar Bukoshi.
International Crisis Group dokumenton se qeveria e përkohshme në ekzil u formua në vitin 1991 dhe se Bujar Bukoshi ishte kryeministër, ndërsa Isa Mustafa mbante postin e ministrit të Financave.
I njëjti raport dokumenton sistemin e kontributit prej 3 përqindësh, përmes të cilit diaspora financonte veprimtarinë politike, arsimin dhe shëndetësinë e strukturave të Kosovës.⁵
Kjo strukturë financiare nuk ishte e parëndësishme. Ajo përbënte një nga bazat materiale të funksionimit të institucioneve paralele të Kosovës jashtë vendit.
Por raporti i International Crisis Group dokumenton gjithashtu se në vitin 1995 u shfaqën ndarje të thella politike ndërmjet kryeministrit Bujar Bukoshi dhe presidentit Ibrahim Rugova.
Përplasja nuk mbeti vetëm në nivelin e deklarimeve politike.
Në mesin e vitit 1997 u ndërprenë remitancat e huaja, ndërsa kontributet për arsimin dhe shëndetësinë vazhduan.⁶
Kjo është baza dokumentare për të folur për ekzistencën e një vije të ndarjes politike dhe institucionale brenda kampit të atëhershëm të LDK-së. Ajo që dokumentohet është më konkrete: Mustafa ishte pjesë e qeverisë së Bukoshit, Bukoshi dhe Rugova kishin hyrë në konflikt të thellë politik dhe konflikti pati pasoja mbi administrimin dhe rrjedhën e mjeteve të diasporës.⁷
Edhe historia e mëvonshme e Fondit të Republikës së Kosovës tregon se kjo çështje financiare nuk u mbyll me luftën.
Një raport hetimor i publikuar në vitin 2016, bazuar në një dokument të Qendrës së Inteligjencës Financiare të vitit 2012, raportonte 16 transaksione me vlerë 512,936 euro nga fondet e mbajtura jashtë vendit gjatë viteve 2006–2011. Dokumenti e lidhte fondin me Unionin e Fondeve të Republikës së Kosovës dhe identifikonte Isa Mustafën si pjesë të bordit të UFORK-ut.⁸
Rugova, Beogradi dhe Primakovi
Në marsin e vitit 1999, konflikti hyri në fazën e luftës së hapur.
Më 24 mars NATO nisi fushatën ajrore kundër forcave serbe dhe objektivave të Republikës Federale të Jugosllavisë. Në Prishtinë ndodhej Ibrahim Rugova, i cili u bë vetë objekt i presionit të drejtpërdrejtë të aparatit serb.
Sipas dëshmisë së Rugovës të dokumentuar nga Tribunali Penal Ndërkombëtar për ish-Jugosllavinë, më 31 mars forcat serbe hynë në shtëpinë e tij dhe e vendosën nën arrest shtëpiak. Rugova dëshmoi se më 2 prill 1999 u detyrua të udhëtonte në Beograd për t’u takuar me Slobodan Millosheviqin dhe për t’u shfaqur në televizion.⁹
Rugova e përshkroi qartë karakterin e atij udhëtimi: ai nuk kishte dashur të shkonte dhe kishte kuptuar se refuzimi do të sillte pasoja. Ai dëshmoi gjithashtu se takimi ishte përdorur për qëllime propagandistike nga regjimi i Millosheviqit.¹⁰
Kjo e rrëzon përfundimisht paraqitjen e atij udhëtimi si një akt normal politik dhe vullnetar të Rugovës. Burimi primar është vetë dëshmia e tij para Tribunalit.
Në të njëjtën periudhë, në anën tjetër të konfliktit ndërkombëtar, Rusia po kërkonte të ndalte ndërhyrjen e NATO-s.
Kryeministri rus Jevgeni Primakov u nis drejt Shteteve të Bashkuara më 23 mars 1999. Pasi mori vesh se NATO kishte filluar sulmet, ai urdhëroi kthimin e avionit në Moskë. Pak ditë më pas, Primakov udhëtoi në Beograd dhe zhvilloi bisedime me Millosheviqin.¹¹
Kështu, në kulmin e luftës, Kosova u bë njëkohësisht objekt i represionit serb, i propagandës së Beogradit dhe i përplasjes së drejtpërdrejtë ndërmjet NATO-s dhe Rusisë.
Kjo histori ka rëndësi edhe sot, sepse tregon se çështja e Kosovës nuk është trajtuar asnjëherë vetëm si një problem i brendshëm. Ajo ka qenë pjesë e një gare më të gjerë për ndikim ndërmjet Serbisë, Rusisë, Shteteve të Bashkuara dhe fuqive evropiane.
Nga Hill te Grenelli: shteti amerikan dhe individët amerikanë nuk janë e njëjta gjë
Christopher Hill duhet të vendoset në këtë histori për shkak të rolit të tij diplomatik në çështjen e Kosovës dhe më vonë si ambasador i Shteteve të Bashkuara në Serbi.
Hill ishte pjesë e diplomacisë amerikane që u angazhua në zgjidhjen e krizës së Kosovës dhe në procesin diplomatik të vitit 1998–1999.
Në vitet e mëvonshme, si ambasador amerikan në Beograd, ai artikuloi publikisht një qasje që theksonte marrëdhëniet amerikano-serbe dhe perspektivën evropiane të Serbisë.
Në një intervistë të vitit 2024 për NIN, Hill deklaroi se Serbia nuk do të duhej të njihte domosdoshmërisht Kosovën për t’u anëtarësuar në BE.¹²
Rasti i Grenellit. Më 25 tetor 2023, presidenti i Serbisë Aleksandar Vuçiç i dorëzoi Richard Grenellit Urdhrin e Flamurit të Serbisë, shkalla e parë.
Presidenca serbe e publikoi vetë ceremoninë dhe deklaroi se dekorata iu dha Grenellit për merita në zhvillimin dhe forcimin e bashkëpunimit paqësor dhe marrëdhënieve miqësore ndërmjet Serbisë dhe Shteteve të Bashkuara.¹³ Ky është dokument zyrtar serb.
Grenelli kishte qenë i dërguari i posaçëm i administratës Trump për dialogun Kosovë–Serbi.
Pas largimit nga detyra shtetërore, ai vazhdoi të ishte aktiv politikisht në çështjet e rajonit, këtu duhet bërë ndarja më e rëndësishme: Richard Grenell nuk është më qeveria e Shteteve të Bashkuara. Qëndrimi i tij personal nuk mund të përdoret si sinonim i politikës zyrtare amerikane.
Qëndrimet e institucioneve amerikane duhet të maten përmes dokumenteve dhe përfaqësuesve zyrtarë. Në shkurt 2026, për shembull, në takimin ndërmjet presidentes Vjosa Osmani dhe të ngarkuarës me punë të SHBA-së në Kosovë, Anu Prattipati, u theksua rëndësia e përfundimit të proceseve kushtetuese dhe konsolidimit të plotë institucional për stabilitetin demokratik.¹⁴ Në prill 2026, në një tjetër takim zyrtar, u theksua rëndësia e forcimit të institucioneve demokratike dhe të partneritetit strategjik Kosovë–SHBA.¹⁵ Pra, vija institucionale amerikane dhe qëndrimet e individëve amerikanë duhet të lexohen në dy plane të ndryshme. Kjo ndarje është thelbësore për të mos i atribuar Washingtonit një qëndrim vetëm sepse një ish-zyrtar amerikan e shpreh atë publikisht.
Vuçiçi, Rama, Sorosi dhe rrjetet politike
Në dekadën e fundit Serbia ka ndërtuar një politikë të jashtme që nuk kufizohet në marrëdhëniet me një qendër të vetme të fuqisë. Aleksandar Vuçiçi ka zhvilluar njëkohësisht marrëdhënie me Bashkimin Evropian, Shtetet e Bashkuara, Rusinë dhe Kinën. Në këtë mjedis duhet parë edhe bashkëpunimi i tij politik me kryeministrin shqiptar Edi Rama në kuadër të nismës “Open Balkan”.
Në dhjetor 2021, Rama, Vuçiçi dhe kryeministri i atëhershëm i Maqedonisë së Veriut, Zoran Zaev, u takuan në Tiranë për zhvillimin e “Open Balkan”. Në kuadër të takimit u parashikuan marrëveshje për lëvizjen e lirë të njerëzve dhe mallrave, qasjen në tregun e punës, identifikimin elektronik dhe çështje të tjera ekonomike.
Kosova nuk iu bashkua nismës.¹⁶
Në të njëjtin aktivitet në Tiranë ishte i pranishëm edhe Alex Soros. Agjenda e publikuar e takimit e identifikonte atë si pjesëmarrës në aktivitetet përreth samitit.¹⁷
Këto janë marrëdhënie dhe kontakte publike.
Ato nuk provojnë se Sorosi drejtonte “Open Balkan”, se Rama vepronte në emër të tij apo se Vuçiçi ishte pjesë e ndonjë strukture të kontrolluar prej tij. Mjafton të dokumentohen takimet, pjesëmarrësit dhe marrëveshjet.
Në fakt, vetë Edi Rama e kishte mbrojtur publikisht praninë e Alex Sorosit në këtë proces dhe kishte folur pozitivisht për rolin e Fondacionit për Shoqëri të Hapur në Shqipëri.¹⁸
Kjo e vendos çështjen në një kornizë më konkrete: Ballkani Perëndimor është një hapësirë ku politika shtetërore, diplomacia, biznesi, fondacionet dhe rrjetet politike ndërkombëtare takohen shpesh në të njëjtat tryeza.
Dallas dhe përputhja politike e shtatorit 2026
Në këtë kontekst merr rëndësi aktiviteti i paralajmëruar në Dallas.
Më 9 shtator 2026, organizata “Republican Serbs”, përmes nismës “Serbs for Trump”, ka paralajmëruar një aktivitet në Frankie’s Downtown në Dallas, në kuadër të “RNC Week 2026”.
Sipas njoftimit të publikuar nga organizatorët, aktiviteti synon mobilizimin politik të komunitetit serbo-amerikan në prag të zgjedhjeve afatmesme amerikane.
Në listën e figurave të ftuara përmenden Richard Grenell, Ron DeSantis, Claudia Tenney, Abe Hamadeh, Anna Paulina Luna, Ken Paxton, Byron Donalds dhe Michael Alfonso.¹⁹
Nga vet fakti që këta emra figurojnë në listën e të ftuarve nuk do të thotë se të gjithë ata ndajnë të njëjtin qëndrim ndaj Kosovës, apo se përfaqësojnë politikën shtetërore amerikane. Vetë njoftimi i organizatorëve e paraqet listën si të përbërë nga figura të ftuara dhe e lidh aktivitetin me mobilizimin e komunitetit serbo-amerikan.²⁰ Por prania e Grenellit në këtë hapësirë është politikisht domethënëse, për shkak të historisë së tij të dokumentuar me Serbinë: ai ka qenë i dërguar amerikan për dialogun Kosovë–Serbi dhe është dekoruar zyrtarisht nga Vuçiçi.
Ndërkohë, më 1 shtator 2026, ai publikisht mbështeti gjashtë deputetët e LDK-së që kundërshtuan kandidaturën e Bekim Sejdiut.²¹
Pra, kemi dy zhvillime që ndodhin pothuajse në të njëjtën kohë: në Shtetet e Bashkuara, një organizatë e komunitetit serbo-amerikan organizon aktivitet politik ku përmendet Grenelli; në Kosovë, Grenelli ndërhyn publikisht në favor të një grupi deputetësh që kundërshton marrëveshjen për zgjedhjen e presidentit.
Kjo është përputhja që duhet analizuar.
Jo si provë e një urdhri të fshehtë, por si një seri faktesh publike që kanë një peshë të përbashkët politike.
Isa Mustafa dhe konflikti i sotëm me trashëgiminë politike të Rugovës
Në këtë pikë rikthehet Isa Mustafa.
Historia e tij politike e lidh atë me qeverinë në ekzil të Bujar Bukoshit dhe me periudhën e përplasjes së Bukoshit me Rugovën. Sot ai është një prej figurave që mbështet publikisht gjashtë deputetët e LDK-së që kundërshtojnë kandidaturën e Sejdiut.²²
Analisti politik Seb Bytyçi ka deklaruar më 2 shtator se gjashtë deputetët janë të lidhur politikisht me Isa Mustafën dhe se grupi i tyre ka pasur më herët afërsi me struktura opozitare.²³ Kjo duhet paraqitur si deklaratë e një analisti, ajo që dokumentohet drejtpërdrejt është vetë pozicionimi politik i Isa Mustafës.
Këtu shfaqet kontrasti me trashëgiminë politike të Ibrahim Rugovës.
Rugova ndërtoi një projekt politik që e vendosi funksionimin e institucioneve të Kosovës në qendër të veprimit politik. Në kushtet e okupimit serb, institucionet paralele ishin mekanizëm i ruajtjes së subjektivitetit politik të Kosovës.
Sot Kosova është shtet i pavarur dhe anëtar i një sistemi institucional të konsoliduar në kushtet e një demokracie parlamentare. Për këtë arsye, parimi i funksionimit institucional nuk mund të trajtohet si çështje dytësore.
Kur një krizë politike pengon zgjedhjen e presidentit, konstituimin e institucioneve dhe funksionimin normal të shtetit, rezultati është dobësimi institucional i Kosovës.
Kjo është pikërisht ajo që e bën politikisht të rëndësishme përplasjen e shtatorit 2026.
Përfundim
Historia e Kosovës nuk mund të reduktohet në një vijë të vetme që lidh çdo aktor me një qendër të fshehtë.
Faktet tregojnë diçka më të ndërlikuar dhe, në të njëjtën kohë, më konkrete.
Në vitet ’90 ekzistonte një përplasje e dokumentuar ndërmjet Rugovës dhe Bukoshit, në një kohë kur Isa Mustafa ishte ministër i Financave në qeverinë në ekzil.²⁴
Në vitin 1999, Ibrahim Rugova u dërgua me detyrim në Beograd dhe u përdor nga regjimi i Millosheviqit për propagandë.²⁵
Në të njëjtën periudhë, Primakovi udhëtoi në Beograd në përpjekje për të ndikuar në zgjidhjen e konfliktit dhe Rusia u përplas me politikën e NATO-s.²⁶
Në vitet e mëvonshme, Serbia e Vuçiçit ndërtoi marrëdhënie me aktorë të ndryshëm ndërkombëtarë. Richard Grenell, ish-i dërguari amerikan për dialogun Kosovë–Serbi, u dekorua zyrtarisht nga presidenti serb.²⁷
Në Tiranë, Rama dhe Vuçiçi zhvilluan bashkërisht “Open Balkan”, ndërsa në aktivitetet përreth tij mori pjesë edhe Alex Soros.²⁸
Në shtator 2026, organizata “Republican Serbs/Serbs for Trump” paralajmëroi aktivitetin në Dallas, ku Grenelli figuron në mesin e figurave të ftuara.²⁹
Dhe në Kosovë, gjashtë deputetë të LDK-së – Avdullah Hoti, Hykmete Bajrami, Kujtim Shala, Arben Gashi, Armend Zemaj dhe Janina Ymeri – kundërshtuan kandidaturën e Bekim Sejdiut; Isa Mustafa i mbështeti publikisht dhe Richard Grenell doli publikisht në krah të tyre.³⁰
Këto janë faktet.
Ato nuk provojnë ekzistencën e një organizate të vetme që komandon të gjithë këta aktorë. Por ato dokumentojnë marrëdhënie, kontakte, pozicionime dhe përputhje politike që kanë rëndësi të drejtpërdrejtë për Kosovën.
Prandaj, ndarja kryesore duhet të jetë e qartë.
Shtetet e Bashkuara si shtet nuk janë Richard Grenell.
Politika zyrtare amerikane duhet të lexohet përmes institucioneve amerikane dhe përfaqësuesve të tyre në detyrë.
Në vitin 2026, përfaqësuesit zyrtarë amerikanë në Kosovë kanë theksuar rëndësinë e konsolidimit institucional, stabilitetit demokratik dhe forcimit të partneritetit strategjik Kosovë–SHBA.³¹
Grenelli, ndërkaq, vepron si individ, jo zyrtar amerikan. Marrëdhënia e tij e dokumentuar me udhëheqjen serbe dhe ndërhyrja e tij publike në krizën politike të Kosovës janë çështje që duhet të gjykohen mbi veprimet e tij konkrete.
E njëjta logjikë vlen edhe për Isa Mustafën dhe gjashtë deputetët e LDK-së.
Nuk është e nevojshme të pretendohet se ata janë pjesë e një mekanizmi të fshehtë serb. Mjafton të analizohet pasoja politike e qëndrimit të tyre: një marrëveshje që synonte të kapërcente ngërçin institucional u përball me kundërshtimin e tyre, ndërsa i njëjti qëndrim mori mbështetje publike nga Grenelli.³²
Kjo përputhje është fakt.
Dhe në një shtet që ka kaluar një luftë, një okupim, një proces të gjatë ndërkombëtar dhe një përpjekje të vazhdueshme për konsolidimin e institucioneve, faktet e tilla nuk mund të trajtohen si detaje anësore.
Sepse dobësimi institucional i Kosovës nuk është një çështje abstrakte.
Është një rezultat i ndërhyrjeve politike.
Dhe çdo rezultat që e lë Kosovën pa institucione funksionale, e dobëson aftësinë e saj për të vepruar si shtet, për të mbrojtur interesat e saj ndërkombëtare dhe për t’u përballur me strategjinë e Serbisë.
Kjo është hija që duhet parë.
Jo përmes teorive, por përmes dokumenteve, marrëdhënieve publike, deklaratave, veprimeve dhe rezultateve konkrete./bulevardnews
