Një studim i ri i botuar në Earth and Planetary Physics po ndryshon të kuptuarit e shkencëtarëve se kur Amerika Qendrore dhe Amerika e Jugut përjetuan një nga përplasjet kryesore tektonike që ndihmuan në formësimin e Amerikave. Duke shqyrtuar karakteristikat magnetike të shkëmbinjve vullkanikë në Andet Veriore të Kolumbisë, studiuesit gjetën dëshmi se fazat kryesore të përplasjes ndodhën më herët nga sa besohej më parë, para rreth 10 milionë vitesh.
Hulumtimi u drejtua nga Victor Piedrahita (autori i parë) dhe J. Li (autori përgjegjës për korrespondencën), së bashku me një grup ndërkombëtar gjeoshkencëtarësh. Puna e tyre u përqendrua te shkëmbinjtë vullkanikë të Miocenit të vonë (afërsisht 12–6 milionë vjet të vjetër) nga Provinca Vullkanike e Combias në Kolumbinë qendrore. Këta shkëmbinj u formuan gjatë një periudhe kyçe, kur Pllaka e Amerikës së Jugut po ndërvepronte me pjesën kontinentale të Amerikës Qendrore.
Gjurmët magnetike të ruajtura në shkëmbinjtë vullkanikë
Për të rindërtuar atë që po ndodhte në aspektin tektonik në atë kohë, studiuesit përdorën analizën e fabrikës magnetike. Kjo teknikë studion orientimin e mineraleve magnetike brenda shkëmbinjve dhe mund të tregojë nëse struktura e tyre e brendshme pasqyron proceset fillestare vullkanike apo deformimin e mëvonshëm të shkaktuar nga forcat tektonike.
“Shkëmbinjtë vullkanikë mund të ruajnë një dëshmi jashtëzakonisht të detajuar të proceseve gjeologjike”, thotë Dr. Victor A. Piedrahita. “Fabrikat e tyre magnetike na ndihmojnë të përcaktojmë nëse deformimi ka ndodhur para, gjatë apo pas vendosjes së shkëmbinjve.”
Ekipi zbuloi se shumë prej shkëmbinjve vullkanikë ende ruajnë fabrika magnetike parësore të krijuara nga lëvizja e magmës ose nga rrjedhat e mbetjeve vullkanike. Kjo sugjeron se ata përjetuan pak ose aspak deformim të madh tektonik gjatë Miocenit të vonë. Disa zona ruanin shenja deformimi, por këto ndikime ishin relativisht të kufizuara si në forcë, ashtu edhe në shtrirje gjeografike.
Deformimi i madh tektonik ishte dobësuar tashmë
Të marra së bashku, dëshmitë tregojnë se ngjeshja më e fortë e kores dhe deformimi i lidhur me përplasjen në Andet Veriore kishin përfunduar kryesisht përpara Miocenit të vonë. Me fjalë të tjera, në kohën kur po formoheshin këta shkëmbinj vullkanikë, faza më intensive e kompresionit tektonik kishte kaluar tashmë.
“Të dhënat tona tregojnë se ngjarjet më të rëndësishme të përplasjes midis Amerikës Qendrore dhe Amerikës së Jugut ndodhën më herët nga sa mendonim më parë, kryesisht gjatë Oligocenit–Miocenit të mesëm”, shpjegojnë Piedrahita dhe Li. “Në kohën kur u formuan këta shkëmbinj vullkanikë, deformimi tektonik ishte bërë më i dobët dhe më i lokalizuar.”
Gjetjet mund t’i ndihmojnë shkencëtarët të përmirësojnë modelet se si u formuan Andet dhe të kuptojnë më mirë se si ndërveprimet midis pllakave tektonike ndikuan në zhvillimin gjeologjik të Amerikave. Studimi thekson gjithashtu se si teknikat magnetike mund të përdoren për të rindërtuar aktivitetin e lashtë tektonik në rajonet vullkanike.
