Vështrimi i parë brenda një varri të lashtë, të sapozbuluar, është njëkohësisht emocionues dhe i frikshëm. Kohët e fundit pata fatin ta përjetoja këtë si drejtor i një ekipi ndërkombëtar kërkimor që po zhvillon punë në terren në nekropolin teban, një sit i trashëgimisë botërore të UNESCO-s pranë qytetit modern egjiptian të Luksorit.
Qëllimi kryesor i projektit tonë është zbatimi i një programi për ruajtjen dhe menaxhimin e rrezikut për nekropolin (varrezën) e Lower Sheikh ʿAbd el-Qurna. Për shkak të vendndodhjes së tij në rrëzë të malit teban, monumentet e kësaj zone janë jashtëzakonisht të cenueshme ndaj përmbytjeve të menjëhershme të shkaktuara nga reshjet e dendura të shiut.
Për ta drejtuar këtë ujë të përmbytjeve larg varreve, ne po heqim në mënyrë sistematike mbeturinat dhe po gërmojmë zonën, duke përdorur teknika arkeologjike që sigurojnë ruajtjen e të gjithë informacionit historik. Kështu hasëm këtë varr të panjohur më parë, afërsisht 3,000-vjeçar.
Ndërsa po përgatiteshim të hynim në të, nuk e dinim nëse tavani ishte shembur, nëse varri ishte grabitur ose shkatërruar, apo nëse ishte ende i ruajtur mirë.
Struktura e tij është tipike për varret e elitës tebane që datojnë nga periudha e Mbretërisë së Re (rreth viteve 1550–1069 p.e.s.). Në atë kohë, Teba (sot Luksori) ishte kryeqyteti i Egjiptit dhe qendra kryesore fetare dhe politike.
Varri përmban një oborr të jashtëm, një kapelë të gdhendur në shkëmb dhe dhoma nëntokësore varrimi. Zona e oborrit, e ruajtur mirë, përfshin një platformë prej tullash balte me një kamare për një stelë (shenjues guri vertikal i varrit) dhe një shkallare me rampa në të dyja anët, e cila të çon drejt varrit.
Pasi hymë në kapelën e gdhendur në shkëmb, vumë re se muret e saj janë zbukuruar me piktura të gjalla që paraqesin pronarin kryesor të varrit duke adhuruar hyjni të ndryshme në faltore, si dhe duke qëndruar ulur me gruan e tij përpara një tryeze ofrash të mbushur me bukë, birrë, fruta, mish dhe lule. Bazuar në ikonografinë dhe stilin e pikturave, përcaktuam se varri daton në periudhën Ramesside (rreth viteve 1292–1069 p.e.s.), e cila mori emrin nga faraonët e shumtë të quajtur Ramesses gjatë asaj epoke.
Ky ishte një moment veçanërisht emocionues. Këto piktura murale ofrojnë detaje historike me vlerë të jashtëzakonshme për jetën e përditshme dhe shoqërinë e lashtë egjiptiane. Ato hedhin gjithashtu dritë mbi pozitën e pronarit të varrit në hierarkinë Ramesside, si dhe mbi anëtarët e tjerë të familjes të varrosur këtu – dhe, potencialisht, mbi persona që e ripërdorën varrin në periudha të mëvonshme.
Identifikimi i pronarit të varrit
Nekropoli i gjerë teban, që përfshin një sipërfaqe prej rreth 10 km², ishte varreza kryesore mbretërore dhe e elitës së Egjiptit për gjysmë mijëvjeçari, duke filluar rreth vitit 1550 p.e.s.
I vendosur përballë qytetit të Tebës, në bregun perëndimor të lumit Nil, ai përfshin shumë site historike me famë botërore, duke përfshirë Luginën e Mbretërve (një varrezë për faraonët, përfshirë Tutankhamunin dhe Ramessesin II) dhe Luginën e Mbretëreshave, si dhe qindra varre private të elitës, tempuj përkujtimorë mbretërorë dhe mbetje të pallateve mbretërore.
Ekipi ynë ka kryer punë në terren këtu që nga viti 2018, në bashkëpunim të ngushtë me Ministrinë egjiptiane të Turizmit dhe Antikiteteve.
Bazuar në një analizë të parë të dekorimeve të pikturuara brenda varrit, ne identifikuam pronarin kryesor të tij si një zyrtar mashkull të quajtur Paser. Megjithatë, pikturat janë të mbuluara nga një shtresë papastërtie. Pasi ato të pastrohen nga një specialist i konservimit, presim të zbulojmë më shumë rreth identiteteve dhe historive personale të njerëzve të varrosur këtu.
Një nga pyetjet kryesore kërkimore që lidhet me punën tonë në terren përqendrohet te vendosja e varreve dhe ripërdorimi i tyre – një çështje për të cilën ky varr i sapozbuluar ka rëndësi të madhe shkencore. Ai do të na ndihmojë të shpjegojmë pse, gjatë periudhës Ramesside, zyrtarë si Paser zgjodhën të ripërdornin, modifikonin ose ndërtonin varre pranë monumenteve të elitës së dinastisë së 18-të që kishte jetuar më herët.
Pyetjet specifike që do të përpiqemi t’u përgjigjemi përfshijnë: si ndikuan veçoritë e peizazhit të lashtë mortor (duke përfshirë afërsinë me rrugët e procesioneve, varret e të afërmve ose monumentet me rëndësi të veçantë kultike) në vendosjen e këtyre varreve? Dhe çfarë ndikoi në vendimin për t’i ripërdorur ato për varrime, në vend që të ndërtoheshin varre të reja?
Një garë me kohën
Fatkeqësisht, puna jonë është në njëfarë mënyre një garë me kohën. Si rezultat i ndryshimeve klimatike, pritet që frekuenca dhe intensiteti i përmbytjeve të menjëhershme të rriten ndjeshëm në vitet e ardhshme në këtë zonë.
Kjo përbën një kërcënim të madh për varret e kësaj zone. Përmbytjet mund të shkaktojnë dëme të menjëhershme dhe të mëdha, si rritja e kristaleve të kripës e aktivizuar nga lagështira, humbja e dekorimeve të pikturuara dhe, potencialisht, shembja strukturore. Prandaj, një nga qëllimet më të rëndësishme të projektit tonë është zbatimi i një programi parandalues për ruajtjen dhe menaxhimin e rrezikut, i cili i mbron këto monumente për brezat e ardhshëm.
Në të njëjtën kohë, këto aktivitete na lejojnë gjithashtu ta eksplorojmë këtë zonë arkeologjikisht për herë të parë, duke zbuluar zhvillimin historik dhe kulturor të nekropolit të Lower Sheikh ʿAbd el-Qurna. Deri tani, kjo zonë është studiuar shumë pak në krahasim me sitet e famshme aty pranë, si Lugina e Mbretërve dhe komplekset e mëdha të tempujve të Luksorit dhe Karnakut.
Por kërkimet tona në vazhdim tregojnë se Lower Sheikh ʿAbd el-Qurna është i pasur me materiale arkeologjike. Këtu përfshihen varre të dekoruara në mënyrë të jashtëzakonshme, të cilat ofrojnë një vështrim unik mbi jetën e përditshme, besimet funerare, artin dhe monumentet e njerëzve të zakonshëm dhe zyrtarëve të Egjiptit gjatë shumë shekujve.
