Nga jashtë portave të varrezave, gurët e varreve duken pothuajse njësoj. Pllaka gri me mbishkrime dhe simbole të zbehura rreshtohen përgjatë varrezave, duke të ftuar të ecësh nëpër shtigje për të lexuar shkrimet e tyre.
Më në fund, kalon pranë një pjese me gurë varresh shumë të vjetër, të cilët janë edhe më të vështirë për t’u lexuar. Duhet të afrohesh, të ngushtosh sytë dhe madje të heqësh papastërtitë për të kuptuar kur ka vdekur personi i varrosur dhe çfarë ka dashur të kujtonte bota për jetën e tij.
Pastaj janë simbolet, disa më domethënëse se të tjerat, që zbulojnë diçka për personin e varrosur. Me kalimin e kohës, disa prej këtyre simboleve kanë humbur kuptimin e tyre dhe gjithnjë e më pak njerëz e kuptojnë se çfarë përfaqësojnë.
Një prej tyre, kafka me krahë, mund të duket makabre, por në të vërtetë është një kujtesë e hidhur dhe e ëmbël njëkohësisht për brishtësinë e jetës.
Arti funerar
Sipas Departamentit të Burimeve Historike të Virxhinias, ky simbol, një shembull i “artit funerar”, nisi si një kafkë me kocka të kryqëzuara, e gdhendur në gurët e varreve në të gjithë Europën që në shekullin XIII. Kolonët puritanë e vazhduan këtë traditë në Anglinë e Re, duke përdorur variante të ndryshme të simbolit në gurët e vjetër të varreve.
Simboli kaloi nga kafka me kocka të kryqëzuara te kafka me krahë dhe, në fund, te kerubini nga fundi i viteve 1700. Të gjitha këto përfaqësonin një ide të ngjashme. Nëse shëtitni në një varrezë me gurë varresh që datojnë nga kolonitë e para, ka shumë gjasa të dalloni disa prej këtyre simboleve. Por çfarë na tregojnë ato për vdekjen dhe, në fund të fundit, për jetën?
“Memento Mori” në filozofi dhe fe
Kafka me krahë besohet se simbolizon vdekshmërinë dhe lidhet me shprehjen latine “memento mori”, e cila përkthehet si “kujto se do të vdesësh” ose “kujto vdekjen”. Kjo ide i ka rrënjët në filozofi dhe fe.
Encyclopedia Britannica shkruan se Sokrati, filozofi i lashtë grek, reflektonte mbi këtë ide jo për të nxitur frikën nga vdekja, por për ta larguar atë. Ai besonte se, duke kuptuar vërtet se vdekja është e pashmangshme, do të ishe më i prirur ta jetoje në maksimum kohën që ke në dispozicion.
Edhe filozofi romak Seneka i nxiste njerëzit të mendonin për “fundin” në një mënyrë që thellonte vlerësimin për të tashmen.
Në një kontekst fetar, disa vargje të Biblës përkojnë me idenë e memento mori dhe i ftojnë besimtarët të reflektojnë mbi jetën duke menduar për vdekjen. Psalmi 90:12 thotë: “Na mëso t’i numërojmë ditët tona, që të fitojmë një zemër të mençur.” Tek Predikuesi 7:2 thuhet: “Vdekja është fati i çdo njeriu; të gjallët duhet ta mbajnë këtë në zemër.”
Një shembull praktik është E Mërkura e Përhime, kur katolikët rreshtohen për të marrë hirin, të udhëhequr nga besimi se “ti je pluhur dhe në pluhur do të kthehesh” (Zanafilla 3:19), një tjetër pasazh që na kujton vdekshmërinë tonë.
As vdekja nuk i shmanget jetës
Duke iu rikthyer simboleve, kafka me krahë nuk synon të na frikësojë kur kalojmë pranë gurëve të varreve në një varrezë; ajo synon të na nxisë të mendojmë për të tashmen. Pasi kuptojmë natyrën e përkohshme të jetës, mund të heqim dorë nga gjërat sipërfaqësore, ta shohim më qartë të tashmen dhe të vlerësojmë mrekullitë e thjeshta që sjell çdo ditë, pa pasur frikë nga ajo që na pret.
Edhe pse është vetëm një simbol, kafka me krahë është një dritare drejt botës së memento mori dhe bukurisë që qëndron përtej të kuptuarit të vdekjes.
