Nga Isuf B.Bajrami
Nga këndvështrimi i marrëdhënieve ndërshqiptare, deklaratat e përfaqësuesve politikë kërkojnë përgjegjësi, maturi dhe respekt të ndërsjellë.
Në jetën politike të një vendi demokratik, liria e shprehjes dhe e drejta për të kundërshtuar qëndrimet e të tjerëve janë pjesë thelbësore e debatit publik. Megjithatë, kur shprehja politike vjen nga përfaqësues të institucioneve shtetërore, ajo fiton një peshë të veçantë dhe shoqërohet me një përgjegjësi që shkon përtej mendimit individual.
Në këtë kontekst duhet trajtuar edhe deklarata e deputetit socialist Ulsi Manja, i cili, duke komentuar pjesëmarrjen e qytetarëve nga Kosova në protestat e Tiranës, përdori një shprehje përçmuese, duke e cilësuar këtë veprim si «hajvanllëk». Një formulim i tillë, pavarësisht qëllimit politik që mund ta ketë motivuar, ngre pikëpyetje të rëndësishme mbi standardin e komunikimit publik dhe mënyrën se si trajtohen çështjet që prekin marrëdhëniet mes shqiptarëve në të dy anët e kufirit.
Çështja nuk qëndron te e drejta e një politikani për të kundërshtuar një protestë, as te mundësia për të vënë në diskutim motivet e pjesëmarrësve të saj. Këto janë pjesë legjitime të debatit demokratik. Çështja qëndron te mënyra se si artikulohet kundërshtimi dhe te kufiri që duhet të ndajë kritikën politike nga gjuha përçmuese.
Sovraniteti shtetëror dhe respekti i ndërsjellë
Shqipëria dhe Kosova janë dy shtete të veçanta, me institucione, përgjegjësi dhe procese politike të pavarura. Respektimi i sovranitetit të tyre është parim themelor i marrëdhënieve ndërmjet dy vendeve. Asnjëra palë nuk duhet të pretendojë të diktojë zhvillimet politike të tjetrës.
Megjithatë, veçantia shtetërore nuk i zbeh lidhjet historike, kulturore dhe kombëtare që bashkojnë shqiptarët. Këto lidhje nuk nënkuptojnë pajtim të detyrueshëm politik dhe as mbështetje automatike për qeveritë përkatëse. Ato krijojnë, përkundrazi, një përgjegjësi të përbashkët për ta ruajtur komunikimin brenda një kulture respekti.
Në këtë kuptim, është legjitime të shtrohet pyetja nëse pjesëmarrja e qytetarëve nga Kosova në një protestë politike në Tiranë është e arsyeshme, çfarë motivesh kanë pasur ata dhe nëse ka pasur përfshirje të organizuar partiake. Por përgjigjet duhet të kërkohen përmes argumenteve dhe fakteve konkrete, jo përmes përgjithësimeve ose etiketimit përçmues.
Sovraniteti i Shqipërisë nuk vihet në diskutim duke respektuar dinjitetin e qytetarëve të Kosovës. Përkundrazi, respekti i ndërsjellë është një prej parakushteve për marrëdhënie të qëndrueshme ndërmjet dy shteteve.
Protesta si shprehje e qëndrimit qytetar
Në një rend demokratik, protesta paqësore është një formë e shprehjes së pakënaqësisë dhe e kërkesës për përgjegjësi politike. Ajo nuk duhet barazuar automatikisht me armiqësi ndaj shtetit, ashtu siç kritika ndaj një qeverie nuk duhet interpretuar domosdoshmërisht si kundërshtim ndaj vendit.
Natyrisht, çdo protestë mund të shqyrtohet për motivet, organizimin, mënyrën e zhvillimit dhe interesat politike që mund të qëndrojnë pas saj. Nëse ekzistojnë dyshime për organizim të koordinuar, ndërhyrje të jashtme ose veprime të paligjshme, ato duhet të mbështeten në prova dhe të trajtohen sipas procedurave përkatëse.
Por origjina e protestuesve, e marrë veçmas, nuk mjafton për të përcaktuar qëllimet e tyre apo për të vënë në dyshim legjitimitetin e çdo forme të shprehjes së tyre qytetare.
Prandaj, një debat serioz mbi pjesëmarrjen e shqiptarëve nga Kosova në protestat e Tiranës do të duhej të përqendrohej te faktet, përgjegjësitë dhe parimet demokratike, duke shmangur gjuhën që mund ta zhvendosë diskutimin nga çështja konkrete drejt një përplasjeje emocionale e identitare.
Përgjegjësia e gjuhës politike
Përfaqësuesit politikë kanë të drejtë të shprehin qëndrime të forta dhe të kritikojnë ashpër veprimet që i konsiderojnë të papërgjegjshme. Megjithatë, pozita publike kërkon edhe vetëpërmbajtje, sidomos kur deklaratat prekin qytetarë të një vendi me të cilin ekzistojnë lidhje të veçanta historike dhe marrëdhënie të rëndësishme politike.
Përdorimi i termave përçmues mund të krijojë një perceptim të panevojshëm të përjashtimit dhe të lëndojë ndjenjat e qytetarëve, pa e zgjidhur çështjen që pretendohet të trajtohet.
Në rastin konkret, deklarata e Ulsi Manjës mund të kritikohet pikërisht për këtë arsye: jo sepse një deputet duhet të pajtohet me protestuesit, por sepse kundërshtimi politik mund të shprehet me një gjuhë më institucionale, më të matur dhe më të argumentuar.
Një formulim që thekson sovranitetin e Shqipërisë, kundërshton ndërhyrjen e mundshme në proceset e saj politike dhe kërkon transparencë mbi motivet e protestuesve do të ishte më i përshtatshëm për një përfaqësues parlamentar. Një qasje e tillë do ta ruante thelbin e argumentit politik pa krijuar tensione të panevojshme në marrëdhëniet ndërshqiptare.
Marrëdhëniet Shqipëri–Kosovë përtej dallimeve politike
Marrëdhëniet ndërmjet Shqipërisë dhe Kosovës janë më të gjera sesa raportet ndërmjet qeverive të radhës. Ato mbështeten në lidhje shoqërore, kulturore, ekonomike dhe historike, të cilat nuk duhet të reduktohen në pajtimin apo mospajtimin me një politikan të caktuar.
Pikërisht për këtë arsye, debatet politike duhet të zhvillohen me vetëdijen se fjalët e përdorura në Tiranë dëgjohen edhe në Prishtinë, ashtu siç qëndrimet politike të shprehura në Kosovë mund të ndikojnë në perceptimet publike në Shqipëri.
Kjo nuk nënkupton se kritika duhet shmangur për hir të unitetit kombëtar. Përkundrazi, një marrëdhënie e shëndetshme ndërmjet dy shoqërive kërkon mundësinë për të kundërshtuar, për të debatuar dhe për të shprehur mospajtime pa cenuar dinjitetin e tjetrit.
Uniteti nuk është uniformitet politik. Ai nuk kërkon që shqiptarët në Shqipëri dhe Kosovë të mbështesin të njëjtat parti, të njëjtat qeveri apo të njëjtat qëndrime. Ai kërkon që dallimet të trajtohen me maturi dhe që asnjëra palë të mos e konsiderojë tjetrën më pak të denjë për respekt për shkak të bindjeve politike.
Përfundim: Më shumë argumente, më pak etiketime
Deklarata e Ulsi Manjës duhet të shërbejë si rast për të reflektuar mbi standardet e komunikimit politik dhe mbi përgjegjësinë që mbartin përfaqësuesit publikë kur flasin për qytetarët e Kosovës.
Është legjitime të diskutohet nëse pjesëmarrja e qytetarëve nga një shtet në protestat politike të një shteti tjetër është e përshtatshme, cilat janë motivet e tyre dhe nëse ekziston ndonjë organizim partiak. Por këto çështje kërkojnë argumente, fakte dhe gjykim të matur, jo gjuhë përçmuese.
Mbrojtja e sovranitetit shtetëror dhe respektimi i dinjitetit njerëzor nuk janë qëllime që përjashtojnë njëra-tjetrën. Ato mund dhe duhet të bashkëjetojnë në çdo shoqëri demokratike dhe në çdo marrëdhënie të shëndetshme ndërmjet shteteve.
Për një marrëdhënie të qëndrueshme Shqipëri–Kosovë nevojiten institucione të përgjegjshme, komunikim i matur dhe gatishmëri për të trajtuar mospajtimet pa i shndërruar ato në përplasje identitare.
Në fund, standardi i një përfaqësuesi politik nuk matet vetëm nga ajo që kundërshton, por edhe nga mënyra se si e shpreh kundërshtimin.
Kritika politike është pjesë e demokracisë; përçmimi nuk është kusht i saj.
Ky duhet të jetë standardi i komunikimit publik në Shqipëri, në Kosovë dhe kudo ku marrëdhëniet ndërmjet shqiptarëve kërkojnë jo pajtim të detyrueshëm, por respekt të ndërsjellë.
