Ballina Dossier Nga spiunimi i pilotëve te piramida “Gjallica”/ Dokumenti sekret: Si Fitim Kërxhalliu...

Nga spiunimi i pilotëve te piramida “Gjallica”/ Dokumenti sekret: Si Fitim Kërxhalliu raportonte te Sigurimi bisedat për vizitën e Strauss

31
0

Një raport sekret i vitit 1984 nxjerr në dritë një episod pak të njohur nga e kaluara e Fitim Kërxhalliut, i cili vite më vonë do të bëhej një nga drejtuesit e firmës piramidale “Gjallica”. Në dokumentin e Sigurimit të Shtetit, emri i tij shfaqet mes oficerëve që përcillnin bisedat e pilotëve të Vlorës, të cilët kishin guxuar të vinin në dyshim vizitën e politikanit gjerman Franz Josef Strauss në Shqipërinë komuniste.

Shqiptarët do ta njihnin emrin e Fitim Kërxhalliut në vitet ’90, kur firma piramidale “Gjallica” u bë një nga simbolet e katastrofës financiare që mori me vete kursimet e mijëra familjeve. Por trembëdhjetë vjet përpara shembjes së piramidave, emri i tij gjendej në një tjetër histori, në dokumentet sekrete të Sigurimit të Shtetit.

Në shtator të vitit 1984, Kërxhalliu ishte oficer i aviacionit ushtarak dhe anëtar i Partisë së Punës. Një raport sekret, i hartuar nga Dega e Sigurimit të Aviacionit, e përmend atë mes ushtarakëve që jepnin informacione gjatë verifikimeve për bisedat e kolegëve të tyre.

Shkaku ishte vizita e Franz Josef Strauss, kryeministrit të Bavarisë, në Shqipërinë e Enver Hoxhës.

Katër faqe dokumente, të datës 7 shtator 1984, me firmën e kryetarit të Degës së Sigurimit të Aviacionit, Nase Derraj, tregojnë se si një diskutim mes pilotëve për një vizitë diplomatike ishte kthyer në çështje të Sigurimit të Shtetit.

Vizita e Strauss që shqetësoi regjimin

Më 17 gusht 1984, Franz Josef Strauss hyri në Shqipëri për një vizitë të paraqitur zyrtarisht si private dhe turistike. Një ditë më vonë ai u prit në Tiranë nga zëvendëskryeministri Manush Myftiu.

Për një vend që prej dekadash e kishte paraqitur Perëndimin si armik, vizita e një politikani të rëndësishëm konservator gjerman ishte e pazakontë.

Në Shkollën e Aviacionit në Vlorë, disa pilotë filluan të diskutonin për arsyet e vërteta të kësaj vizite dhe kontradiktat e politikës së jashtme të regjimit.

Piloti Gëzim Berdo u shpreh hapur kundër saj.

“Në rrethin e Vlorës erdhi Strauss, nuk e marr vesh se si pranohet ky në Shqipëri, ku po shkojmë kështu! Të jetë për mua unë nuk jam dakort”, thuhet në raportin sekret.

Një tjetër oficer, Lutfi Mishkeri, e krahasoi vizitën me një çarje në akullin e Groenlandës, që zgjerohej nga viti në vit.

Komandanti i skuadriljes, Skënder Mesiti, ngriti një pyetje edhe më të ndjeshme: përse Shqipëria po priste Strauss, kur vetë udhëheqja komuniste kishte kritikuar Mao Ce Dunin për pritjen e presidentit amerikan Richard Nixon në Kinë?

Bisedat zhvilloheshin mes kolegësh, por nuk mbetën aty. Ato përfunduan në dosjet e Sigurimit.

Fitim Kërxhalliu dhe informacionet për bisedat e pilotëve

Raporti tregon se më 22 gusht 1984, Sigurimi kishte marrë informacionet e para për komentet e pilotëve. Burimi fillestar nuk identifikohet në dokument.

Nga data 2 deri më 5 shtator, me miratimin e sekretarit të komitetit të Partisë së Aviacionit, u kryen verifikime të tjera.

Pikërisht në këtë fazë shfaqet emri i Fitim Kërxhalliut.

Në raport shkruhet:

“Oficer, AP, Fitim Kërxhalliu na sqaron se: Kam mësuar nga oficer pilot Pal Prendi se oficer Gëzim Berdo ka diskutuar për vizitën e Straussit dhe është shprehur se s’është e drejtë ardhja e tij në vendin tonë.”

Pra, Kërxhalliu i përcillte Sigurimit informacionin që kishte marrë nga një tjetër pilot për bisedat e Gëzim Berdos.

Ai tregonte gjithashtu se komandanti Skënder Mesiti kishte ngritur pyetjen se çfarë qëndrimi do të mbanin partitë komuniste të vendeve që Tirana zyrtare i cilësonte revizioniste.

Emri i Kërxhalliut del sërish në raportimin për një orë mësimi të zhvilluar më 5 shtator.

Atë ditë, piloti Kastriot Sela pyeti drejtuesin e mësimit për qëllimin e vërtetë të vizitës së Strauss. Një tjetër pilot, Viktor Backa, e mbështeti duke deklaruar:

“Vizita e tij nuk qe kaq e thjeshtë.”

Sipas raportit, Fitim Kërxhalliu, Lutfi Jaho dhe Simon Pasholli ndërhynë për t’u dhënë shpjegime pilotëve, duke iu referuar veprave të Enver Hoxhës dhe materialeve të Kongresit VIII të Partisë së Punës.

Në dokument, Kërxhalliu shfaqet kështu në dy role: si oficer që përcillte informacione gjatë verifikimeve të Sigurimit dhe si pjesëmarrës në përpjekjet për t’i orientuar diskutimet drejt qëndrimit zyrtar të Partisë.

Raporti nuk e identifikon si bashkëpunëtor të rekrutuar të Sigurimit, por dokumenton se ai i kishte dhënë informacione për bisedat e kolegëve.

Pilotët flisnin edhe për korrupsionin e pushtetarëve

Në fakt, shqetësimi i Sigurimit nuk lidhej vetëm me vizitën e Strauss.

Raporti zbulon se pilotët diskutonin edhe për privilegjet e drejtuesve komunistë, korrupsionin dhe përdorimin e pasurisë shtetërore për interesa personale.

Gëzim Berdo kishte treguar se makina e një zëvendësministreje kishte ardhur në Vlorë dhe ishte mbushur me mallra që qytetarët nuk mund t’i gjenin në dyqane.

Ai përmendte edhe një rast në Palermo, ku dy ose tre nënoficerë ishin proceduar për shpërndarjen e agrumeve në formën e dhuratave, ndërsa, sipas pretendimeve të tij, ishte ushtruar presion që të mos dilnin emrat e oficerëve të përfshirë.

Për makinën e një sekretari partie, Berdo kishte përdorur një përshkrim që Sigurimi e regjistroi fjalë për fjalë: ishte ngarkuar aq shumë me mallra, sa “rrotat e para nuk i zinin në tokë”.

Në fund të këtyre diskutimeve, oficeri Sali Peçi kishte nxjerrë një përfundim të shkurtër:

“Pushteti është marrë.”

Edhe kjo fjali përfundoi në raportin sekret.

Nga aviacioni ushtarak te drejtimi i “Gjallicës”

Trembëdhjetë vjet më vonë, Fitim Kërxhalliut do t’i përmendej emri në një histori krejt tjetër.

Ish-oficeri i aviacionit do të bëhej një prej drejtuesve të firmës piramidale “Gjallica”, e cila mori miliona nga qytetarët shqiptarë përpara se të shembej bashkë me skemat e tjera financiare në vitin 1997.

Falimentimi i firmave piramidale u shoqërua me protesta, trazira dhe kolapsin e institucioneve shtetërore.

Kërxhalliu u dënua për veprimtarinë e lidhur me firmën “Gjallica” dhe, pasi kreu dënimin, u lirua nga burgu. Ai ndërroi jetë në vitin 2021.

Por dokumentet e shtatorit 1984 zbulojnë një kapitull shumë më të hershëm të jetës së tij, kur emri i tij nuk lidhej ende me paratë e qytetarëve, por me bisedat e kolegëve në një repart ushtarak.

Sigurimi kërkonte armiqtë mes pilotëve

Në përfundim të raportit, kryetari i Degës së Sigurimit të Aviacionit, Nase Derraj, shprehte shqetësimin se komentet për vizitën e Strauss ishin përhapur në masën e efektivit.

Sigurimi po shqyrtonte nëse këto biseda ishin nxitur nga ndikimi i elementit armik të jashtëm apo nga individë brenda repartit që mund të shfaqnin qëndrime armiqësore.

Propozimi përfundimtar ishte organizimi i një tjetër bisede sqaruese me efektivin e repartit 9011 në Vlorë.

Katër faqe raport për disa pilotë që kishin pyetur pse Enver Hoxha po priste një politikan gjerman. Katër faqe ku regjistroheshin emrat, dyshimet, kritikat ndaj korrupsionit dhe çdo fjalë që mund të interpretohej si kundërshtim i vijës së Partisë.

Mes oficerëve që përcillnin këto biseda te Sigurimi ishte edhe Fitim Kërxhalliu.

Në vitin 1984, Kërxhalliu i tregonte Sigurimit çfarë thoshin kolegët e tij për vizitën e Strauss. Në vitin 1997, emri i tij do të lidhej me një pyetje shumë më të rëndë, që nuk shtrohej më në fshehtësi mes pilotëve, por nga mijëra shqiptarë që kishin humbur kursimet e jetës.

Ku kishin shkuar paratë e tyre?

Burimi arkivor: Dega e Sigurimit të Aviacionit, reparti ushtarak 1490, informacion sekret nr. 97 prot., 7 shtator 1984, fletët 128–131./vna