Më 22 nëntor 1963, Shtetet e Bashkuara dhe e gjithë bota u tronditën nga lajmi për vrasjen e presidentit amerikan John Fitzgerald Kennedy.
Kreu i 35-të i Shtëpisë së Bardhë u qëllua për vdekje gjatë një vizite në Dallas të Teksasit, ndërsa udhëtonte me një limuzinë të hapur, pranë bashkëshortes së tij, Jacqueline Kennedy.
Sot, 63 vite pas atentatit, vrasja e tij vazhdon të mbetet një nga ngjarjet më misterioze dhe më të debatuara në historinë moderne amerikane. Pavarësisht hetimeve zyrtare, pyetjet mbi rrethanat e atentatit dhe mundësinë e një komploti kanë ushqyer për dekada të tëra teori të shumta konspirative.
Atentati në Dallas, momentet e fundit të presidentit
Mëngjesin e 22 nëntorit 1963, Kennedy ndodhej në Teksas në kuadër të një vizite me rëndësi politike, ndërsa po përgatitej për zgjedhjet presidenciale të vitit pasardhës. Ai synonte të forconte mbështetjen për demokratët në një shtet ku partia ishte përfshirë nga përçarjet e brendshme.
Presidenti shoqërohej nga bashkëshortja Jacqueline Kennedy dhe guvernatori i Teksasit, John Connally, i cili udhëtonte së bashku me gruan e tij.
Pak pas orës 12:30, ndërsa autokolona presidenciale po kalonte nëpër rrugët e Dallasit, u dëgjuan disa të shtëna. Kennedy u godit në qafë dhe në kokë, ndërsa guvernatori Connally mbeti i plagosur rëndë.
Limuzina u drejtua me urgjencë drejt Spitalit Parkland, ku mjekët u përpoqën të shpëtonin jetën e presidentit. Megjithatë, pak kohë më vonë, ai u shpall i vdekur.
Pamjet e atentatit, të regjistruara nga Abraham Zapruder, u bënë ndër dokumentet filmike më të njohura të historisë amerikane dhe vazhdojnë të studiohen edhe sot.
Brenda pak orësh, zëvendëspresidenti Lyndon B. Johnson u betua si presidenti i ri i Shteteve të Bashkuara, duke marrë drejtimin e vendit në një moment të jashtëzakonshëm krize.
Lee Harvey Oswald, i dyshuari që u vra para gjyqit
Autoritetet amerikane arrestuan 24-vjeçarin Lee Harvey Oswald, një ish-pjesëtar të Marinës Amerikane, si të dyshuar për vrasjen e Kennedy-t.
Por çështja mori një tjetër kthesë vetëm dy ditë më vonë. Më 24 nëntor 1963, ndërsa Oswald po transportohej nga policia, Jack Ruby, pronar i një klubi nate në Dallas, e qëlloi për vdekje përpara kamerave televizive.
Vrasja e Oswald-it bëri që ai të mos dilte kurrë në gjyq dhe të mos jepte versionin e tij për ngjarjen që kishte tronditur Amerikën.
Komisioni Warren, i krijuar për të hetuar atentatin, arriti në përfundimin se Oswald kishte vepruar i vetëm dhe se nuk kishte prova për një komplot më të gjerë.
Megjithatë, përfundimet zyrtare nuk i dhanë fund dyshimeve. Vrasja e Kennedy-t vazhdoi të ishte objekt i hetimeve, studimeve dhe teorive të ndryshme konspirative. Në vitet e fundit, administrata e Donald Trump ka bërë publike dhjetëra mijëra dokumente të klasifikuara që lidhen me atentatin.
Nga një familje e pasur në Shtëpinë e Bardhë
John Fitzgerald Kennedy lindi më 29 maj 1917 në Brookline të Massachusetts, në një familje të pasur dhe me ndikim të madh politik. Ai ishte një nga nëntë fëmijët e Joseph dhe Rose Kennedy.
Babai i tij, Joseph Kennedy, ishte një biznesmen i suksesshëm dhe shërbeu gjithashtu si ambasador i Shteteve të Bashkuara në Britaninë e Madhe. Ai investoi shumë në arsimimin dhe përgatitjen e fëmijëve të tij, duke synuar që ata të kishin një rol të rëndësishëm në jetën publike.
John studioi në Universitetin e Harvardit dhe që në moshë të re tregoi interes për politikën ndërkombëtare. Udhëtimet në Evropë dhe studimet mbi zhvillimet politike të kohës e ndihmuan të formonte pikëpamjet e tij për marrëdhëniet ndërkombëtare.
Gjatë Luftës së Dytë Botërore, ai shërbeu në Marinën Amerikane. Në gusht të vitit 1943, ndërsa komandonte anijen torpedo PT-109 në Paqësor, anija u përplas nga një destrojer japonez dhe u nda në dy pjesë.
Kennedy arriti të ndihmonte anëtarët e ekuipazhit të mbijetuar, duke luajtur një rol të rëndësishëm në shpëtimin e tyre. Për këtë veprim u vlerësua me disa dekorata ushtarake, përfshirë Medaljen e Marinës dhe Korpusit të Marinës dhe Zemrën e Purpurt.
Ngritja politike dhe fitorja ndaj Richard Nixon-it
Pas përfundimit të luftës, Kennedy nisi karrierën politike. Në vitin 1946 u zgjodh në Dhomën e Përfaqësuesve, ndërsa në vitin 1952 fitoi një vend në Senatin amerikan.
Një vit më vonë, ai u martua me Jacqueline Bouvier, e cila do të bëhej një nga Zonjat e Para më të njohura në historinë e Shteteve të Bashkuara.
Rruga drejt Shtëpisë së Bardhë u hap në vitin 1960, kur Kennedy fitoi nominimin e Partisë Demokratike dhe u përball në zgjedhje me kandidatin republikan Richard Nixon.
Pas një gare shumë të ngushtë, Kennedy fitoi presidencën me rreth 49.7% të votave, kundrejt 49.6% të Nixon-it.
Më 20 janar 1961, në moshën 43-vjeçare, ai u betua si presidenti i 35-të i SHBA-së, duke u bërë presidenti më i ri i zgjedhur në historinë amerikane dhe i pari katolik që mbante këtë post.
Kriza e raketave kubane dhe përballja me Bashkimin Sovjetik
Presidenca e Kennedy-t u zhvillua në një periudhë veçanërisht të tensionuar të Luftës së Ftohtë.
Një nga sfidat e para ishte zbarkimi i dështuar i forcave kundërshtare të Fidel Kastros në Gjirin e Derrave në Kubë, në prill të vitit 1961. Operacioni, i mbështetur nga SHBA-ja, përfundoi në disfatë dhe rëndoi marrëdhëniet mes Uashingtonit dhe Havanës.
Momenti më kritik erdhi në tetor të vitit 1962, kur u zbulua se Bashkimi Sovjetik po vendoste raketa bërthamore në Kubë.
Për 13 ditë, bota u gjend në prag të një konflikti bërthamor mes dy superfuqive. Kennedy dhe udhëheqësi sovjetik Nikita Hrushov zhvilluan negociata intensive, të cilat përfunduan me një marrëveshje për tërheqjen e raketave sovjetike nga Kuba dhe shmangien e një lufte me pasoja katastrofike.
Një tjetër moment i rëndësishëm ishte fjalimi i tij në Berlinin Perëndimor, më 26 qershor 1963, ku shprehu solidaritetin e SHBA-së me qytetarët e qytetit përballë ndarjes së Gjermanisë. Fraza e tij e famshme “Ich bin ein Berliner” hyri në histori.
Lufta kundër diskriminimit racor
Në planin e brendshëm, Kennedy mbështeti lëvizjen për të drejtat civile dhe përpjekjet për t’i dhënë fund segregacionit racor në Shtetet e Bashkuara.
Gjatë presidencës së tij, diskriminimi ndaj afrikano-amerikanëve vijonte të ishte i përhapur, veçanërisht në shtetet jugore. Kennedy mbështeti ndryshimet për garantimin e të drejtave civile dhe ndërhyri në disa raste për të mbrojtur aktivistët e kësaj lëvizjeje, përfshirë Martin Luther King Jr.
Administrata e tij promovoi gjithashtu programe ndërkombëtare për zhvillimin dhe ndihmën ekonomike, si Korpusi i Paqes, programi Ushqim për Paqe dhe Aleanca për Progresin në Amerikën Latine.
Një presidencë e ndërprerë në vetëm 1,036 ditë
Kur udhëtoi drejt Dallasit në nëntor 1963, Kennedy po përgatitej të kërkonte një mandat të dytë presidencial. Ai besonte se mund të fitonte zgjedhjet e vitit 1964 dhe të vijonte me reformat e planifikuara.
Por atentati i 22 nëntorit i dha fund jetës së tij dhe një presidence që zgjati vetëm 1,036 ditë.
Vdekja e tij krijoi një nga traumat më të mëdha politike dhe shoqërore në historinë amerikane. Imazhi i presidentit të ri, prania e Jackie Kennedy-t gjatë atentatit dhe rrethanat dramatike të vrasjes e kthyen Kennedy-n në një figurë që vazhdon të ketë një vend të veçantë në kujtesën kolektive.
Më shumë se gjashtë dekada më vonë, trashëgimia politike e John F. Kennedy-t dhe misteret që rrethojnë vrasjen e tij vazhdojnë të mbajnë gjallë interesin e publikut dhe të historianëve në mbarë botën.







