Shqipëria është një nga vendet më të ndotura në Evropë, duke zënë vendin e tretë në renditje, referuar të dhënave të publikuara nga Agjencia Evropiane e Mjedisit për Statusin e Cilësisë së Ajrit.
Sipas matjeve të bëra nga Agjencia Evropiane e Mjedisit, vendi ynë ka PM në nivelin prej 196.1.
PM2.5 është një pluhur i imët dhe i rrezikshëm që depërton thellë në mushkëri dhe gjak dhe mund të shkaktohet nga trafiku rrugor, por edhe nga rafineritë, fabrikat e çimentos, lëndët djegëse fosile dhe zjarret në pyje.
Në krye të listës me shtetet më të ndotura të ajrit, mbetet Maqedonia e Veriut, e ndjekur më pas nga Bosnje-Hercegovina dhe Shqipëria.
Pse këto vende raportojnë nivele kaq të larta të PM2.5?
“Siç e kemi parë në të kaluarën, këto rritje shkaktohen kryesisht nga djegia e biomasës gjatë dimrit – kryesisht nga oxhaqet”, tha Gianluigi De Gennaro, profesor i kimisë dhe ndikimit në mjedis në Universitetin e Barit.
“Ndotja bëhet më e rëndë për shkak të aftësisë së reduktuar të atmosferës për të shpërndarë grimcat e dëmshme në atë zonë në atë kohë të vitit”, tha ai, duke shtuar se kjo është për shkak të një shtrese kufitare planetare më të ulët dhe më të dendur, pjesa më e ulët e atmosferës së Tokës, që shtrihet deri në rreth 3,000 metra.
Italia Veriore — zona kryesore industriale e vendit — paraqet një tjetër grup qartësisht shqetësues, me një dendësi të lartë vendesh ku nivelet vjetore të lëndës grimcore luhaten afër pragut prej 25 μg/m3.
Gjatë së njëjtës periudhë 2024-25, përveç Italisë, rajone në tetë vende të BE-së dhe jashtë BE-së tejkaluan limitin, përkatësisht Polonia, Kroacia, Bosnja dhe Hercegovina, Serbia, Maqedonia e Veriut, Rumania, Turqia dhe madje edhe Danimarka, në një vend në Kopenhagen, i cili regjistroi një shifër të habitshme prej 95 μg/m3.
Disa nga përqendrimet më të larta të këtyre “pikave të kuqe” në Evropë u gjetën në Sarajevë dhe zonat industriale të Maqedonisë së Veriut.
Ku janë shkallët më të larta të vdekshmërisë të lidhura me PM2.5?
Në fakt, Ballkani dhe Evropa Lindore janë rajonet me shkallën më të lartë të vdekshmërisë për 100,000 banorë të lidhur me ekspozimin afatgjatë ndaj PM2.5, duke përfshirë Shqipërinë, Bullgarinë, Greqinë dhe Rumaninë.
Përsëri, Italia (101) ka nivele shumë më të larta të vdekshmërisë sesa vendet me madhësi të ngjashme, si Spanja (41), Franca (34) dhe Gjermania (37), ndërsa normat më të ulëta u shfaqën në Evropën Veriore: Islanda, Finlanda, Suedia, Estonia dhe Norvegjia.
Në përgjithësi, megjithatë, më shumë se nëntë në 10 evropianë janë të ekspozuar ndaj përqendrimeve të pasigurta të ndotjes së ajrit, sipas standardeve më të rrepta të OBSH-së, të cilat e vendosin pragun e PM2.5 në vetëm 5 μg/m3.
Për cilët ndotës të tjerë duhet të jeni të vetëdijshëm?
Fatkeqësisht, PM2.5 nuk është ndotësi i vetëm i rrezikshëm.
“Cilësia e ajrit vazhdon të përmirësohet, por në deri në 20% të stacioneve të monitorimit në Evropë, ndotja e ajrit është ende mbi standardet aktuale të cilësisë së ajrit të BE-së”, sipas EEA-s.
Organizata paralajmëron gjithashtu kundër PM10, një tjetër lëndë grimcore e thithshme, dhe ozonit në nivelin e tokës, i cili formohet nga bashkëveprimi i dritës së diellit me hidrokarburet dhe oksidet e azotit të emetuara nga tubat e shkarkimit dhe skapamento e makinave, shkalla e të cilit është më shumë se dyfishuar që nga viti 1900.
Benzo(a)pireni (BaP) është një tjetër substancë e dëmshme që rrjedh nga tymi i cigareve, si dhe nga ushqimet e djegura dhe shkarkimet e lëndëve djegëse fosile.
Si mund ta mbroni veten nga ndotja?
Sipas ekspertëve, parandalimi fillon me zakone të thjeshta.
Për shembull, De Gennaro rekomandon që njerëzit që jetojnë në zona urbane të shmangin ajrosjen e shtëpive të tyre gjatë orëve të pikut të trafikut, pra vetëm pas orës 9:00 të mëngjesit. Një pastrues ajri mund të ndihmojë gjithashtu pjesërisht në pastrimin e ajrit të brendshëm.
Ekspertët në EEA na thanë gjithashtu të përdorim vetëm soba të certifikuara, të shmangim djegien e lëndëve djegëse në ditët e dimrit dhe të shmangim aktivitetet në natyrë, si vrapimi, gjatë periudhave me përqendrimin më të lartë të substancave të dëmshme në ajër.
Është gjithashtu e dobishme të qëndroni të informuar rreth niveleve të ndotjes përmes aplikacioneve që ofrojnë të dhëna gjeo-lokalizuese në kohë reale.
