Pakti i ri Evropian për Migracionin dhe Azilin do të hyjë gradualisht në fuqi më 12 qershor, duke sjellë ndryshime të rëndësishme në mënyrën se si Bashkimi Evropian do të menaxhojë mbërritjet e migrantëve dhe refugjatëve.
Korniza e re synon të forcojë kontrollin në kufijtë e jashtëm të BE-së, të përshpejtojë procedurat e azilit dhe të krijojë një sistem më të koordinuar mes shteteve anëtare.
Dy shtyllat kryesore të paktit janë kontrolli i detyrueshëm i të gjithë personave që hyjnë në mënyrë të parregullt në territorin e Bashkimit Evropian dhe shqyrtimi më i shpejtë i kërkesave për azil përmes procedurave kufitare me afate të përcaktuara qartë.
Qeveria greke e konsideron paktin si një përgjigje më të fortë dhe më funksionale ndaj sfidave të migracionit. Ministri grek i Migracionit dhe Azilit, Thanos Plevris, ka deklaruar se kuadri i ri përbën një mjet të domosdoshëm për mbrojtjen e kufijve evropianë dhe për forcimin e procedurave të kthimit për ata që nuk përfitojnë mbrojtje ndërkombëtare.
Ai paralajmëroi gjithashtu se nëse presioni migrator vazhdon të rritet, autoritetet greke janë të gatshme të marrin masa edhe më të ashpra. Duke iu referuar rritjes së mbërritjeve në Kretë, ku vetëm brenda një dite u regjistruan rreth 600 emigrantë, Plevris deklaroi se qeveria nuk do të lejojë përsëritjen e situatave të ngjashme me krizën migratore të vitit 2015.
Një nga elementët më të rëndësishëm të paktit është kontrolli paraprak i detyrueshëm në kufij. Të gjithë migrantët dhe refugjatët që hyjnë në mënyrë të parregullt do t’i nënshtrohen verifikimit të identitetit, kontrollit shëndetësor, vlerësimit të sigurisë dhe mbledhjes së të dhënave biometrike përpara se të konsiderohen të regjistruar zyrtarisht në territorin evropian.
Një rol kyç do të luajë sistemi i ri Eurodac, i cili po zgjerohet ndjeshëm. Sistemi do të mundësojë mbledhjen më të gjerë të të dhënave biometrike dhe monitorimin më të saktë të lëvizjeve të migrantëve brenda Bashkimit Evropian.
Drejtori i Shërbimit Grek të Azilit dhe kryetar i bordit të EUAA-së, Marios Kaleas, vlerëson se Greqia ndodhet sot në një pozitë më të mirë krahasuar me vitet e kaluara për të zbatuar mekanizmin e ri.
Sipas tij, vendi ka kaluar nga një model i fragmentuar i menaxhimit të flukseve migratore në një sistem më të organizuar të pritjes, identifikimit dhe kontrollit. Megjithatë, ai pranon se zbatimi i plotë i mekanizmit kërkon personel shtesë, sisteme moderne informacioni dhe bashkëpunim të ngushtë ndërmjet institucioneve kombëtare dhe agjencive evropiane.
Një tjetër ndryshim i rëndësishëm lidhet me procedurat e azilit. Pakti synon të reduktojë vonesat e gjata që kanë karakterizuar sistemin evropian për vite me radhë. Kërkesat që konsiderohen qartësisht të pabazuara do të shqyrtohen më shpejt dhe do të përfundojnë brenda 12 javësh.
Në shumë raste, aplikantët do të qëndrojnë në qendra të kontrolluara pranë kufijve deri në përfundimin e procesit. Personat që kanë gjasa të përfitojnë azil do të transferohen në struktura të hapura, ndërsa ata që nuk plotësojnë kriteret mund të mbeten në qendra të mbyllura deri në kthimin e tyre.
Kaleas thekson se filozofia e sistemit të ri është eliminimi i pasigurisë, si për migrantët ashtu edhe për shtetet që përballen me presion të madh në kufijtë e tyre. Megjithatë, ai nënvizon se shpejtësia nuk duhet të dëmtojë cilësinë e vendimmarrjes.
“Një sistem funksional azili duhet të jetë njëkohësisht i shpejtë, i drejtë dhe i sigurt nga pikëpamja ligjore”, ka deklaruar ai, duke shtuar se çdo kërkesë duhet të vazhdojë të shqyrtohet individualisht dhe në përputhje me të drejtën ndërkombëtare.
Pakti ka shkaktuar debat edhe në nivel evropian. Organizatat për të drejtat e njeriut kanë shprehur shqetësimin se afatet e shkurtra mund të çojnë në refuzime të nxituara ose të standardizuara të kërkesave për azil. Nga ana tjetër, autoritetet evropiane argumentojnë se sistemi aktual ka prodhuar vonesa të mëdha dhe ka dëmtuar besueshmërinë e procedurave të azilit.
Ndryshime të rëndësishme sjell edhe Eurodac-u i ri, i cili konsiderohet si zemra dixhitale e sistemit të ri evropian të migracionit. Përmes tij, Bashkimi Evropian synon të ketë një pasqyrë më të qartë se kush hyn në territorin e tij, ku regjistrohet dhe si lëviz më pas brenda vendeve anëtare.
Megjithatë, zgjerimi i përdorimit të të dhënave biometrike ka ngritur shqetësime për mbrojtjen e privatësisë. Autoritetet theksojnë se qasja në këto të dhëna do të jetë e kufizuar dhe e kontrolluar në përputhje me legjislacionin evropian për mbrojtjen e të dhënave personale.
Pavarësisht reformave, mbetet e hapur çështja e shpërndarjes së barrës mes shteteve anëtare. Sipas Kaleas, vendet e vijës së parë si Greqia, Italia, Spanja, Malta dhe Qiproja do të vazhdojnë të përballen me presionin më të madh për shkak të pozicionit të tyre gjeografik.
Ai thekson se suksesi i paktit do të varet nga gatishmëria e vendeve të tjera të Bashkimit Evropian për të kontribuar me zhvendosje migrantësh, mbështetje financiare dhe ndihmë operacionale.
Sipas tij, Pakti i ri nuk zgjidh menjëherë të gjitha problemet e sistemit evropian të migracionit, por krijon një kuadër më të qëndrueshëm dhe më të parashikueshëm se ai që ka ekzistuar deri më sot, duke përfaqësuar një hap të rëndësishëm drejt një politike më të koordinuar evropiane për migracionin dhe azilin.
