Arkeologët që studiojnë popujt e Epokës së Bronzit mund të analizojnë objekte ose fosile të ruajtura prej mijëra vitesh për të kuptuar se si jetonin njerëzit në atë kohë. Por disa përgjigje vijnë më drejtpërdrejt nga e kaluara përmes petroglifeve, ose gdhendjeve të lashta në shkëmb. Vetëm në Skandinavi, mbi 20.000 prej këtyre gdhendjeve paraqesin anije.
Në një studim të ri, studiuesit analizuan petroglifet me anije në stu12 vende të shpërndara në dy rajone kryesore të Europës: Skandinavinë Jugore (Danimarka dhe Suedia e sotme) dhe veriperëndimin e Gadishullit Iberik (Portugalia dhe Spanja e sotme). Studimi u botua në revistën PLOS One.
Lidhje kulturore dhe teknologjike në distanca të gjata
Gjatë Epokës së Bronzit, udhëtimi mes këtyre rajoneve ishte i vështirë. Megjithatë, studiuesit kishin propozuar më herët se një rrjet tregtie në distanca të gjata për metale, si bakri dhe kallaji, i kishte lidhur këto dy zona mijëra vjet më parë.
Studimi i ri sjell prova të tjera që këto rajone kishin lidhje kulturore dhe teknologjike.
Ekipi i studiuesve analizoi gdhendjet duke përdorur teknologji të skanimit 3D me rezolucion të lartë, e cila regjistron afro 480.000 pika matjeje çdo sekondë. Kjo teknologji mund të riprodhojë sipërfaqen e shkëmbit me një rezolucion prej 0,05 milimetrash.
Studiuesit zbuluan se anijet e paraqitura në të dy rajonet kishin disa elemente të përbashkëta në dizajn, përfshirë pajisjet e velave dhe litarëve, rremat, forma që ngjanin me vela dhe zbukurime karakteristike në skajet e anijeve. Petroglifetiberike përmbanin gjithashtu rrathë të ndarë në segmente, të njohur si “kryqe diellore”, një simbol i dallueshëm i mitologjisë diellore të Epokës së Bronzit në Skandinavi.
Studimi i artit shkëmbor të Epokës së Bronzit
Ekipi analizoi gjashtë vende me art shkëmbor në Gadishullin Iberik: Santo Adrião, Eira do Louvado, Laje daChurra dhe Senhora de Encarnação 1 në veri të Portugalisë, si edhe Penedo do Muro 1–2 dhe LaxeAugadosCebros 1 në jugperëndim të Galicisë.
Duke krahasuar artin shkëmbor të studiuar prej kohësh në Skandinavi me gdhendjet e identifikuara së fundmi në Gadishullin Iberik, ekipi arriti t’i datojë me saktësi petroglifetiberike në periudhën rreth viteve 1300–800 para erës sonë. Kjo do të thotë se ato u krijuan afërsisht në të njëjtën kohë kur teknologjia detare në Skandinavi po përparonte ndjeshëm.
Studiuesit përdorën gjithashtu një mjet të gjeolokalizimit të njohur si Sistemet e Informacionit Gjeografik (GIS) për të identifikuar me saktësi tiparet e peizazhit pranë vendeve ku ndodheshin petroglifet. Megjithëse disa prej gdhendjeve u gjetën pranë detit dhe të tjera larg bregdetit, analiza GIS tregoi se të gjitha këto vende mund të arriheshin nga deti ose nëpërmjet sistemeve kryesore lumore. Kjo shpërndarje është e ngjashme me mënyrën se si është përhapur arti shkëmbor me motive anijesh në të gjithë Skandinavinë.
Sipas autorëve, ende nuk dihet nëse petroglifet janë gdhendur nga detarë skandinavë që kishin udhëtuar larg vendit të tyre, apo nga banorë vendas të Gadishullit Iberik që kishin përvetësuar këtë traditë artistike nga partnerët e tyre tregtarë. Megjithatë, këto gdhendje përbëjnë një dëshmi të fortë të lidhjeve të lashta mes këtyre rajoneve.
“Imazhet e qëndrueshme të gdhendura në shkëmbinjtë e veriperëndimit të Gadishullit Iberik dhe të Skandinavisë dëshmojnë bashkimin e teknologjisë së përparuar të lundrimit, lidhjeve të rëndësishme ekonomike dhe botëkuptimeve të përbashkëta kozmologjike në mijëra kilometra largësi, duke ofruar prova bindëse për rolin vendimtar të veriperëndimit të Gadishullit Iberik në rrjetet e hershme europiane të tregtisë ndërrajonale,” shkruajnë autorët në studimin e tyre.
