Më 13 korrik 1990, Shqipëria përjetoi një nga ditët më domethënëse të historisë së saj moderne. Për shumë shqiptarë, ajo mbeti në kujtesë si “mitingu i turpit”, sepse ndërsa mijëra bashkëqytetarë po largoheshin nga vendi pas krizës së ambasadave, në qendër të Tiranës regjimi komunist organizonte një tubim masiv për të dëshmuar besnikëri ndaj Partisë së Punës dhe sistemit që po jepte shenjat e fundit të mbijetesës.
Që në orët e para të mëngjesit, autobusët nisën të transportonin drejt Durrësit shqiptarët që prej ditësh ishin strehuar në ambasadat e huaja në Tiranë. Prej andej, me anije dhe avionë, ata do të niseshin drejt Italisë, Gjermanisë dhe vendeve të tjera europiane. Pas më shumë se katër dekadash izolim, mijëra vetë po linin pas vendin e tyre, të bindur se e ardhmja nuk mund të ndërtohej më brenda kufijve të Shqipërisë komuniste.
Po atë ditë, në Tiranë, regjimi organizoi një miting të madh në sheshin “Skënderbej”. Synimi ishte i qartë: të jepej përshtypja se ngjarjet e ambasadave nuk përfaqësonin popullin shqiptar dhe se shumica vazhdonte të mbështeste Partinë e Punës. Fabrika, ndërmarrje, shkolla e institucione mobilizuan punonjësit për të marrë pjesë në tubim, ndërsa televizioni shtetëror transmetonte pamjet e turmës dhe parullat në mbështetje të sistemit.
Në fjalën e tij, Ramiz Alia e cilësoi hyrjen në ambasada si një akt të nxitur nga “forca armiqësore” dhe deklaroi se ato ngjarje nuk mund të ndryshonin rrugën që kishte zgjedhur Shqipëria. Mesazhi ishte se vendi do të vazhdonte në rrugën socialiste dhe se sistemi nuk do të lëkundej nga presioni i brendshëm apo ai ndërkombëtar.
Por realiteti fliste ndryshe. Ndërsa në shesh dëgjoheshin thirrje besnikërie ndaj regjimit, në portin e Durrësit mijëra shqiptarë prisnin të hipnin në anije për të nisur një jetë të re. Ishte një kontrast që nuk kishte nevojë për koment: një pushtet që kërkonte besim dhe një popull që po largohej.
Kriza e ambasadave nuk ishte thjesht një episod emigracioni. Ajo shënoi çarjen më të madhe politike dhe morale që kishte njohur regjimi që nga marrja e pushtetit në vitin 1944. Për herë të parë, para syve të gjithë botës, mijëra shqiptarë sfiduan hapur shtetin, duke zgjedhur arratisjen në vend të bindjes.
Vetëm pak muaj më vonë do të vinin protestat studentore të Dhjetorit, legalizimi i pluralizmit politik dhe fundi i regjimit komunist. Në këtë kuptim, 13 korriku 1990 mbetet një datë simbolike: dita kur propaganda përpiqej të tregonte se gjithçka ishte nën kontroll, ndërsa vetë historia kishte marrë tashmë një drejtim krejt tjetër./vna
